In de praktijk dreigt niet goed uit te pakken voor vrouwen, analyseert Marte Billen, genderverantwoordelijke van het ACV, het regeerakkoord. ‘De financiële implicaties springen misschien het eerst in het oog. De link tussen betaalde arbeid en pensioen wordt immers groter dan ooit. En dat zullen vooral vrouwen voelen. De bestaande pensioenkloof van 31 procent vandaag zal alleen maar toenemen. De loonkloof (19,9 procent als je de correcte arbeidstijd in rekening brengt, red.) wordt zelfs nergens benoemd’, aldus Billen.
Boosdoener is dat zo’n veertig procent vrouwen deeltijds werkt, tegenover slechts elf procent mannen. ‘Voor velen is de combinatie voltijds werken met gezinsarbeid niet haalbaar’, zegt Billen. ‘We weten dat onbetaalde zorg in de praktijk vooral op vrouwen terechtkomt. Maar daarnaast krijgen ze ook niet altijd een voltijdse job aangeboden, zeker omdat het werk ook vaak te zwaar is om voltijds uit te oefenen. Dat zie je in sectoren als de zorg, maar ook bij dienstencheques.’
'De link tussen betaalde arbeid en pensioen wordt immers groter dan ooit. En dat zullen vooral vrouwen voelen.'
Marte Billen, genderverantwoordelijke ACV
Die soms onvrijwillige keuze voor deeltijds werk kan stevige financiële gevolgen hebben, zo blijkt nu. ‘Wie minder dan 156 effectief gewerkte dagen gewerkt heeft per jaar en niet aan de vereiste 35 loopbaanjaren komt, krijgt minder pensioen. En 8 op 10 gepensioneerden die niet aan die 35 loopbaanjaren komen, zijn vrouwen’, waarschuwt Billen.
De regering treft vrouwen ook in het bijzonder met het hakken in het echtscheidingspensioen (pensioen op basis van de loopbaan van de ex-partner voor de gehuwde periode, red.) Het overlevingspensioen (uitkering voor overlevende partner na het overlijden van echtgenoot/-ote, red.) schaft ze helemaal af. Zonder deze zogenaamde ‘afgeleide rechten’ zou de pensioenkloof maar liefst 50 procent zijn, stelde het Federaal Planbureau al in 2023.
Flexibilisering
Naast de financiële gevolgen voorziet Billen ook maatregelen die rechtstreeks het welzijn van vrouwen zullen schaden, bijvoorbeeld de flexibilisering. Vrouwen zijn nu al oververtegenwoordigd in sectoren met flexibele en deeltijdse contracten, zoals de zorg, de dienstenchequesector en retail. ‘De versoepeling van de nachtarbeid of openingsuren zal de combinatie werk-privé alleen maar moeilijker maken,’ stelt Billen.
Uit een bevraging die het ACV in 2024 uitvoerde onder mensen die dagelijks onbetaalde zorg opnemen bleek dat 68 procent van de respondenten regelmatig of vaak klachten zoals lichamelijke gezondheid, stress, angst en somberheid ervaart.
Die doorgedreven flexibilisering zoals in overuren of weekend- en nachtwerk, zal een ongezonde werkbalans alleen maar verder in de hand werken’, aldus Billen. Werknemers steeds meer richting zelfstandige of andere statuten zonder goed contract duwen, leunt daarbij aan. ‘Dit moet stoppen’, stelt het ACV.
Familiekrediet
Positief kan volgens Billen het familiekrediet zijn, al valt de concrete invulling daarvan nog af te wachten. Het familiekrediet zou een grote ‘rugzak per kind’ zijn, waaruit zowel moeder, vader als grootouders zorgdagen kunnen putten. ‘Zal men alle bestaande rechten, zoals ouderschapsverlof, tijdskrediet enz. samen in één pot gooien? We moeten waakzaam blijven dat dit geen inkrimping van de bestaande rechten wordt’, stelt Billen. ‘Voer het familiekrediet daarom zo in dat het toegankelijker en beter vergoed is dan het huidige systeem, zodat mensen met een laag inkomen er ook toegang toe krijgen. Bouw ook een mechanisme in om gelijke opname tussen vaders en moeders te garanderen, anders maken we de genderkloof onbedoeld nog groter.’
Gebrek aan perspectieven
Ook onderzoeker politieke wetenschappen Robin Devroe (VUB) hekelt het gebrek aan aandacht voor vrouwen in het regeerakkoord én het tekort aan vrouwen in de regering. ‘Weinig vrouwen – en algemeen weinig diversiteit - aan tafel, zijn een gemiste kans’, stelt Devroe. ‘Nog los van de vraag welk signaal je daarmee geeft aan de samenleving, ziet het ernaar uit dat het gebrek aan meerdere perspectieven aan tafel een impact zal hebben op de besluitvorming.’
‘Helaas zien we momenteel een conservatieve onderstroom over de positie van de vrouw. Dat laat jammer genoeg niet echt het beste vermoeden voor de toekomst als het gaat om gelijke kansen, diversiteit en vrouwenrechten.’
Devroe ziet wel een lichtpuntje met de keuze voor minister voor consumentenzaken Rob Beenders (Vooruit), die een auditieve beperking heeft. ‘Maar toch blijft het een vrij homogene groep: wit, lang geschoold, van middelbare leeftijd. Dat kun je geen weerspiegeling van onze samenleving noemen.’
