‘Btw-bonnetje, mevrouw?’ Altijd handig voor de zaak. Of het nu om een lunch of een vliegtuigticket gaat, beroepskosten inbrengen kunnen zelfstandigen als de beste. Of laat dat bonnetje maar. Dat doet de handelaar misschien plezier met een uitgespaarde btw-aangifte.
Heel wat Belgen lijken creatieve boekhouders, samen plottend tegen de lange arm van vadertje staat.
Onze overheid loopt tot 11 miljard euro inkomsten mis door het verschil tussen de werkelijk geïnde btw en wat eigenlijk naar de schatkist had moeten gaan.
De zogenaamde btw-kloof – of het verschil tussen de werkelijk geïnde btw en wat eigenlijk naar de schatkist had moeten gaan – bedraagt in ons land 12,3 procent, volgens de recentste cijfers van de Europese Commissie. Dat kan te wijten zijn aan handel in het zwart, zonder btw aan te geven, of door die btw nooit door te storten aan de fiscus.
Daarmee doen we het flink slechter dan onze buurlanden. In Frankrijk en Nederland is de kloof ongeveer de helft. Ook het EU-gemiddelde ligt onder de 10 procent. Daardoor loopt de overheid tot 11 miljard euro inkomsten mis.
Raspaard
Even terugspoelen naar februari. De Raad van State maakte in een scherp advies korte metten met de btw-hervorming van de regering-De Wever, die 1,3 miljard euro moest opbrengen.
De btw op cultuurproducten zou van 6 naar 12 procent gaan, of toch voor muziekfestivals maar niet voor ‘hogere’ cultuur zoals opera of ballet. Afhaalmaaltijden kregen eveneens een 12 procent-tarief, maar wat als kant-en-klaar gold, was hoogst onduidelijk. ‘Juridisch onhoudbaar’, aldus de raad.
‘Ik had een raspaard in gedachten, maar we zijn met een lelijke kameel buitengegaan’, gaf de premier toe. Sindsdien broedt hij op een nieuwe hervorming, die om juridisch stand te houden wellicht een minder versnipperde en meer algemene btw-verhoging moet worden.
Ook al verzet MR-voorzitter Georges-Louis Bouchez zich daar fel tegen en bleek uit opinieonderzoek De Stemming in mei dat daarvoor nauwelijks draagvlak is.
Dan is het slimmer om de btw-kloof onder de loep te nemen, zegt François Sana van de ACV-studiedienst. ‘Daarvoor moeten we de regels niet aanpassen. De controles moeten vooral beter. Als België al het Europese gemiddelde van de btw-kloof kan benaderen, heeft de overheid 1,4 miljard euro inkomsten meer tegen 2029.’ Grofweg wat de btw-verhoging moest opbrengen.
Jambon treuzelt
Alleen ontbreekt het aan animo om fiscale fraude goed en wel aan te pakken. Of het nieuwe elektronische facturatiesysteem Peppol zoden aan de dijk brengt, valt nog te bekijken. ‘De overheid is hier zelf nog niet klaar voor’, klonk het in maart bij de beroepsvereniging voor boekhouders.
De regering komt in het regeerakkoord niet verder dan het idee van een loterij met btw-bonnetjes om zwart geld tegen te gaan.
Bij de FOD Financiën daalt ondertussen het aantal fiscaal controleurs voor kmo’s, zelfs met 21 procent tussen 2016 en 2021. Bij de controles die wel gebeurden moest vorig jaar liefst een derde van de bedrijven bijbetalen.
De Bijzondere Belastinginspectie, die zich bezighoudt met de grootste belastingontduikers, haalde in 2025 het laagste bedrag op in meer dan tien jaar.
De Bijzondere Belastinginspectie (BBI), die zich bezighoudt met de grootste belastingontduikers, haalde in 2025 het laagste bedrag op in meer dan tien jaar. Tegenover bijna 400 miljoen euro aan inkomsten in 2014 stond nu slechts 222 miljoen. Volgens coalitiepartner in de federale regering Vooruit treuzelt minister van Financiën Jan Jambon (N-VA) met zijn verwachte plan voor fraudebestrijding.
Snoeihard voor 'sociale fraudeurs', laks voor belastingontwijkers
De inkomsten uit de strijd tegen sociale fraude met ziekte- of werkloosheidsuitkeringen schieten dan weer omhoog, meer dan 100 miljoen in het eerste kwartaal. Terwijl de toon over ‘sociale fraudeurs’ snoeihard wordt – tot en met Bouchez die langdurig zieken ‘nepzieken’ noemt – lijken de regering en veel Belgen heel wat toegeeflijker voor fiscale fraude.
‘Fiscale fraude blijft voor de meesten een ver-van-mijn-bed-show. Onze hoge belastingdruk maakt het zogezegd minder erg om de regels niet te volgen.’
Silke Goubin, politicoloog
‘Mensen hebben sterke voorkeuren en vooroordelen over wie sociaal beleid mag ontvangen’, ziet politicoloog aan de KU Leuven Silke Goubin in opinieonderzoek. ‘Daarom reageren ze fel op wie ermee zou frauderen. Fiscale fraude blijft voor de meesten een ver-van-mijn-bed-show. Onze hoge belastingdruk maakt het zogezegd minder erg om de regels niet te volgen.’
Daarmee schieten we uitendelijk onszelf in de voet. De lakse strijd tegen fiscale fraude legt een breder probleem bloot met teruglopende inkomsten voor de staatskas.
Fiscale nonchalance
Nieuw onderzoek van KU Leuven-econoom Jozef Pacolet achterhaalde dat de fiscale ontvangsten voor de overheid, als percentage van het bbp, de jongste jaren dalen. Door allerlei belastingvrijstellingen, gunstregimes en werkgeverskortingen op sociale bijdragen is er voor elke 2 euro die de overheid int ongeveer 1 euro die de overheid niet int.
‘Dat nuanceert het beeld van een zwaar belast België aanzienlijk’, zegt Pacolet. ‘Op het moment dat de regering nieuwe belastingregimes invoert, creëert ze meteen substantiële uitzonderingen. Dat staat haaks op een logica van begrotingsdiscipline.’
Meer nog, precies in de periode waarin de overheid de broeksriem moest aanspannen, daalden de belastinginkomsten, inclusief de btw-ontvangsten. Tussen 2014 en 2025 met bijna 4 procent van het bbp. ‘Dat maakt 147,5 miljard euro aan gederfde inkomsten in het afgelopen decennium.’
Managementvennootschappen als 'fiscale dumping'
Alleen uit de vennootschapsbelasting nemen de inkomsten licht toe, ondanks het verlaagde tarief van 45 naar 25 procent. Dat heeft opnieuw te maken met de creatieve boekhouder die blijkbaar schuilt in de Belg. Heel wat arbeid wordt ‘fiscaal gedumpt’ in een vennootschapsvorm.
‘Alleen al de wildgroei van het aantal managementvennootschappen stoppen, levert 526 miljoen euro op.’
François Sana, ACV-studiedienst
De snelle groei van het aantal managementvennootschappen, verdubbeld op vijf jaar tijd, illustreert dat. Daarbij factureren mensen hun hoge inkomens met een eigen vennootschap in plaats van nog langer een salaris te krijgen als werknemer. Zo betalen ze minder personenbelasting en sociale bijdragen. De vennootschapsbelasting die ze wel betalen ligt veel lager en levert de staatskas minder op.
Slim gezien, of kortweg asociaal?
Voor François Sana is het oneigenlijke gebruik van managementvennootschappen niets minder dan vermomde belastingontwijking. ‘Dat moeten we stoppen’, zegt hij. ‘Dat alleen al zou 526 miljoen euro opleveren.’ Voor de regering-De Wever een nieuw uitstapje naar het circus plant, neemt ze dus maar beter eerst alle fiscale goochelarij onder de loep.
