Op 14 juli 1976 werd in België een uitermate belangrijke wet aangenomen in het huwelijksvermogensrecht. En lees nu heel goed, want het is echt pas sinds dat moment dat vrouwen zonder toestemming van hun vader of echtgenoot een eigen bankrekening kunnen openen en dus financieel autonoom kunnen leven. Want met een eigen bankrekening kunnen vrouwen sparen, krediet aanvragen om een eigen zaak te starten, contracten afsluiten … en dus echt inspraak hebben in hun eigen financiële leven.
Toeval of niet, het was in datzelfde jaar dat in Brussel het Eerste Internationale Vrouwentribunaal plaatsvond. Een uniek moment in de geschiedenis waarbij vrouwen uit meer dan veertig landen samenkwamen om alle vormen van gendergerelateerd geweld aan te klagen en samen, als bondgenoten in deze emancipatorische strijd, te werken aan acties en noodzakelijke maatschappelijke veranderingen.
In 2022 werden wereldwijd 48.800 vrouwen en meisjes vermoord door een partner of familielid.
De ongelijkheid tussen mannen en vrouwen manifesteert zich in extreme vormen, zoals femicide. In 2022 werden wereldwijd 48.800 vrouwen en meisjes vermoord door een partner of familielid. Maar ook financieel, economisch en in de persoonlijke sfeer zitten de verhoudingen tussen vrouwen en mannen vandaag nog steeds niet gelijk.
De economische ongelijkheid is geen toevallige uitkomst, maar het gevolg van een model dat historisch werd ontworpen door en voor een bevoorrechte minderheid, waardoor de behoeften van sommige groepen systematisch zwaarder doorwegen dan die van andere. In België bedroeg het verschil in jaarloon tussen vrouwen en mannen in 2024 nog steeds 20 procent. Daarnaast is driekwart van de laagste 10 procent verdieners vrouw, terwijl 71 procent van de hoogste 10 procent verdieners man is. Wereldwijd bezitten mannen naar schatting 105.000 miljard dollar meer aan rijkdom dan vrouwen.
Belgische vrouwen besteden dagelijks 82 procent meer tijd aan onbetaalde zorgtaken dan mannen.
In het dagelijkse leven blijft de scheve verdeling van zorg en huishoudelijk werk hardnekkig bestaan. Belgische vrouwen besteden dagelijks 82 procent meer tijd aan onbetaalde zorgtaken dan mannen, terwijl vrouwen wereldwijd meer dan driekwart van al het onbetaalde werk uitvoeren, met een geschatte waarde van minstens 10,8 biljoen dollar per jaar. Die onzichtbare arbeid vormt de stille ruggengraat van gezinnen en economieën.
Dat onzichtbare werk wordt vaak pas zichtbaar wanneer het wordt benoemd of objectief in kaart gebracht, zoals schrijfster Suzanne Grotenhuis deed in haar boek De lijst van mijn leven. Toen zij haar relatieproblemen probeerde te begrijpen, begon ze een Excel-lijst waarin ze elke taak noteerde die hun gezin draaiende hield. Uit die inventarisatie bleek dat de taakverdeling ‘hopeloos uit balans’ was en dat zij onbewust het grootste deel van de zorg- en regelwerken op zich nam.
Door het gesprek te baseren op data in plaats van verwijten, ontstond voor het eerst een gedeeld inzicht in die scheefgroei, wat ruimte creëerde voor gelijkwaardigheid binnen hun relatie.
Het Eerste Tribunaal over Misdaden tegen Vrouwen
Van 4 tot 8 maart 1976 vond in het Brusselse Paleis voor Congressen het Eerste Internationale Tribunaal over Misdaden tegen Vrouwen plaats, een mijlpaal binnen de wereldwijde feministische beweging. Meer dan tweeduizend vrouwen uit veertig landen getuigden er over geweld tegen vrouwen, waaronder verkrachting, partnergeweld, gedwongen prostitutie, lesbofobie en femicide. Velen die niet aanwezig konden zijn, stuurden schriftelijke verklaringen in.
12 maart 1976, het Eerste Internationale Vrouwentribunaal in Brussel, met (v.l.n.r.) Erica Fisher, Lily Boeykens, Dianna Russell en Nicole Van De Ven.
De openingsrede, geschreven door filosofe Simone de Beauvoir, zette de toon voor een brede reeks thema’s zoals economische uitbuiting, politieke gevangenschap en medische misdrijven. Het tribunaal werd opgezet door onder meer feministe Diana E.H. Russell, journaliste Nicole Van de Ven en Lily Boeykens, die in 1972 de eerste nationale vrouwendag in België organisseerde. Ze lieten zich inspireren door het Russell Tribunaal van 1967, een autonoom georganiseerd volkstribunaal dat de oorlogsmisdaden in de Vietnamoorlog aankloeg. Hun doel: vrouwen een stem geven én overheden wereldwijd duidelijk maken dat dit geweld niet langer genegeerd kon worden.
Het tribunaal en de daaropvolgende publicaties hadden een blijvende impact, zowel op internationale wetgeving als op lokale initiatieven zoals opvanghuizen en ondersteuningsprogramma’s. Het evenement vormde een fundament voor feministische bewegingen die daarna verder uitgroeiden.
In maart 2026 herdenken we dit Eerste Internationale Vrouwentribunaal en eren we het, maar we willen vijftig jaar na datum vooral een nieuwe cesuur plaatsen en opnieuw heel wat mensen uit het FINTA-publiek (Female, Intersex, Non-binair, Trans, Agender) samenbrengen om verder te strijden tegen elke vorm van onrecht en geweld tegen vrouwen. Bovendien willen we dat doen op een hedendaagse en inclusieve manier met veel zorg en aandacht voor nieuwe inzichten vanuit het intersectioneel denken en werken.
Dit is een vorm van zelfbescherming en zelforganisatie die nodig is om vrijuit te kunnen spreken.
We kozen na overleg met de stuurgroep bewust voor een samenstelling van deelnemers die zich identificeren als vrouw. Dat is geen uitsluiting, maar een vorm van zelfbescherming en zelforganisatie die nodig is om vrijuit te kunnen spreken, ervaringen te delen en samen aan rechtvaardigheid te bouwen. Het maakt meer veiligheid, openheid en verbondenheid mogelijk, zonder de machtsdynamieken die cisgender mannen bewust of onbewust kunnen meebrengen. Bedoeling is om een solidaire en empowerende ruimte te creëren, in het volle besef van de diversiteit en complexiteit die deze groep vrouwen al kenmerkt. Bovendien was het Eerste Vrouwentribunaal in 1976 een ‘women only’-event. We willen dat principe opnieuw hanteren.
Allies
Desalniettemin hebben mannen een belangrijke rol. We moeten een brede maatschappelijke impact realiseren waarbij mannen gevormd worden tot medestanders en niet langer (moeten) fungeren als onderdrukker of redder. Verschillende evenementen staan open voor mannen en het programma ALLIES2026 biedt een plek waar bondgenoten reflecteren op geweld, gender en mannelijkheid. Bondgenoten of allies zijn mensen die, ook wanneer zij niet per definitie zelf tot de getroffen groep behoren, actief verantwoordelijkheid willen opnemen om geweld, ongelijkheid en schadelijke normen te doorbreken.
In deze context betekent dat: personen die bewust reflecteren over hun positie, luisteren naar getuigenissen, hun eigen rol kritisch onderzoeken en zich engageren om mee structurele verandering mogelijk te maken. ‘Nee’ zeggen tegen de domme ‘grappen’ die specifieke groepen kleineren, tegen het ‘oogje dichtknijpen’ wanneer vrouwen en meisjes worden mishandeld of beschaamd. De huidige ongelijkheid is niet alleen het probleem van wie getroffen wordt, maar van de gehele samenleving.
Elke vrouw heeft wel eens een blik of een hand gezien of gevoeld op een plek op haar lichaam. Ongepast, onveilig en meer.
Vaak lopen gesprekken en discussies tussen mannen en vrouwen, zowel partners en vrienden als familieleden, over ongelijkheid en gendergerelateerd geweld gespannen en moeilijk. De boel geraakt snel oververhit. Voor velen voelt het alsof er kampen zijn, waarbij het ene kamp iets wil afpakken van het andere kamp. Maar dat conflictueuze en concurrentiële verhaal is net het paradigma waar we van af moeten. Het doel is om samen met alle mensen te komen tot een nieuwe manier van samenleven waarin zorg voor elkaar centraal kan staan en waar ieder zich kan ontwikkelen volgens eigen voorkeuren en talenten.
Om dat gesprek of debat te kunnen voeren, helpt het om het abstracte wat concreter te maken, om het vlees en bloed te geven, helaas al te vaak letterlijk te nemen in deze context. Want elke vrouw heeft verhalen. Elke vrouw weet wat het is om ’s avonds op straat extra voorzichtig te zijn, elke vrouw scant de omgeving op mogelijk gevaar. En elke vrouw heeft wel eens een blik of een hand gezien of gevoeld op een plek op haar lichaam. Ongepast, onveilig en meer.
Dit gaat over elke zus, elke vriendin, elke echtgenote, elke buurvrouw, elke collega … elke vrouw. Laat het binnenkomen en laat het raken, want alleen dan kunnen we het veranderen. Kunnen we de angst, de pijn, de vernedering, het misbruik stoppen en omzetten naar en transformeren tot iets anders, tot een andere wereld waarin geweld en onrecht echt geen plek meer hebben.
Havensteden
Vanuit een divers internationaal partnerschap met vertakkingen in Antwerpen, Marseille, Rotterdam, Barcelona en vele andere plekken in de wereld bouwden we de voorbije jaren en maanden aan een uniek programma onder de naam 2026 Women Tribunal. 2026WOMEN is een meerdaags artistiek, activistisch en academisch programma dat doorgaat in Brussel en Antwerpen. Het omvat creatieve workshops die veerkracht en solidariteit bevorderen, academische panelgesprekken met onderzoekers en activisten die werken rond genderrechtvaardigheid. Daarnaast worden er tentoonstellingen, filmvertoningen en wandelingen georganiseerd die het thema gendergerelateerd geweld vanuit verschillende invalshoeken belichten.
Kunst kan getuigenissen transformeren tot collectieve kracht en vrouwen, door samen te creëren, bieden niet alleen weerstand maar ook nieuwe perspectieven op de wereld.
Een hoogtepunt vormt de nieuwe 2026WOMEN-theatervoorstelling, gebracht door veertig vrouwen uit de vier Europese havensteden. De performance opent symbolisch het vijftigjarig jubileum van het oorspronkelijke tribunaal en brengt stemmen uit 1976 en 2026 samen op het podium. Muziek, getuigenissen en scènes wisselen elkaar af en tonen zowel de vooruitgang die is geboekt als de weg die nog te gaan is. De voorstelling benadrukt hoe kunst getuigenissen kan transformeren tot collectieve kracht en hoe vrouwen, door samen te creëren, niet alleen weerstand bieden maar ook nieuwe perspectieven op de wereld vormgeven.
Het programma weerspiegelt de kernmissie van 2026WOMEN: mensen uit de FINTA-gemeenschap, van alle sociale en culturele achtergronden, een podium geven in culturele, academische en politieke ruimtes, en hen de middelen bieden om hun ervaringen om te zetten in emancipatie, debat en actie. Door lokaal werk te verbinden met internationale samenwerking bouwt het project aan een duurzame beweging die inzet op solidariteit, empowerment en maatschappelijke verandering.
Op zaterdag 28 maart volgt dan het sluitstuk van dit meerdaagse evenement onder de naam TRIBU26, waar vijfhonderd deelnemers uit het FINTA-publiek, verdeeld worden over vijftig tafels om hun ervaringen te delen, naar elkaar te luisteren en om samen concrete oplossingen te ontwikkelen voor het bestrijden van gendergerelateerd onrecht en geweld. We grijpen daarvoor terug naar het rapport van vijftig jaar geleden, kijken naar wat nauwelijks is veranderd en zorgen ervoor dat dit nu niet meer gebeurt.
Laat ons dus samen komen om te delen, te luisteren, te leren, te debatteren, te creëren, te spelen, te voelen, te versterken en vooral samen te werken aan echte verandering voor onszelf, voor elkaar en voor anderen. Of zoals dichter Maya Angelou het formuleerde: ‘Each time a woman stands up for herself, she stands up for all women.’
TRIBU26 gaat door op zaterdag 28 maart 2026, van 9u30 tot 17u, in de Arenberg, Antwerpen.
