Vandaag zien wij in onze gegevens een structurele afstand tussen de gezondheidsproblemen die vrouwen ervaren – symptomen die vaak geminimaliseerd of verkeerd geïnterpreteerd worden – en de antwoorden die ons zorgsysteem biedt.
Precies dat brengt Expeditie Vrouw aan het licht. Achter elke statistiek gaan vrouwen schuil die vertellen over dezelfde vertragingen, hindernissen en moedeloosheid. Drie vrouwenorganisatie verbonden met CM – Femma, Ferm en Vrouwennet – bundelen hun krachten om de gezondheidszorg gevoeliger te maken voor genderongelijkheid en om de nood aan de hervormingen kracht bij te zetten.
'Endometriose' staat voor veel vrouwen synoniem met een te lang zorgtraject langs een vaak indrukwekkend aantal specialisten – soms meer dan tien op drie jaar – voor de diagnose valt.
We moeten de anekdotes overstijgen om te beseffen hoe onze samenleving naar de gezondheid van vrouwen kijkt. Een voorbeeld: endometriose. Dit woord staat voor veel vrouwen synoniem met een te lang zorgtraject langs een vaak indrukwekkend aantal specialisten – soms meer dan tien op drie jaar – voor de diagnose valt.
De eerste signalen worden vaak geminimaliseerd: ‘Maandstonden doen nu eenmaal pijn.’ Ondertussen verergert de ziekte, lopen de kosten voor patiënten fors op en verslechtert de gezondheid. Voor de kwetsbaarste vrouwen is de weg naar een diagnose nog langer, nog duurder en gaat die gepaard met nog meer onzekerheid. Deze vertraging heeft een kostprijs op professioneel vlak. Uit CM-onderzoek bleek dat in 2022 zeker een kwart van de vrouwen met endometriose minstens één dag arbeidsongeschikt was, twee keer meer dan andere vrouwen.
ADHD bij meisjes
Diezelfde mechanismen zien we terug bij bijvoorbeeld vrouwen met ADHD. Deze diagnose komt vaak laat, soms pas in de menopauze. Meisjes bleven lang onder de radar van artsen. Ze tonen minder vaak de ‘typische’ hyperactiviteit, minder zichtbaar gedrag dus. Onze gegevens tonen echter dat het aantal diagnoses en behandelingen bij meisjes veel sneller stijgt dan bij jongens, met een stijging tussen 2013 en 2022 van ruim 42 procent bij meisjes jonger dan 18 jaar tegenover 13 procent bij jongens. ADHD duikt niet plots op, maar we beginnen ADHD wel eindelijk te zien.
De studies van CM Gezondheidsfonds zetten een systemisch probleem in de schijnwerpers: de toegang tot de nodige geestelijke en fysieke gezondheidszorg is slechter bij vrouwen dan bij mannen. Vrouwen lopen meer risico op onder-diagnostisering of om geen passende behandeling te krijgen, zij hebben meer moeite om zich te laten verzorgen (mede door de ongelijke verdeling van de huishoudelijke taken binnen gezinnen), en vrouwen lopen een groter risico om zorg uit te stellen om financiële redenen.
Vrouwen lopen meer risico op onder-diagnostisering en om zorg uit te stellen om financiële redenen.
Daarbij komt dat vrouwen, en vooral iets oudere vrouwen, nog altijd minder vertegenwoordigd zijn in de klinische studies en dat met hen minder rekening wordt gehouden bij medische besluitvorming.
Hart- en vaatziekten zijn het meest treffende voorbeeld. De symptomen bij vrouwen verschillen sterk van die bij mannen en blijven daardoor onopgemerkt door zorgverleners. Volgens een Belgische studie is het gevolg daarvan dat vrouwen die opgenomen worden voor een hartoperatie vaak met verder gevorderde hartproblemen kampen, waardoor zij 50 procent meer risico lopen op overlijden dan mannen na een dergelijke ingreep.
Die ongelijkheden zijn we terugkomen in de preventie. Screeningsprogramma’s bereiken hun doel niet en financieel kwetsbare vrouwen laten zich minder vaak preventief screenen. De grotere mentale belasting voor vrouwen, met name door de organisatie van het gezin die op hun schouders valt en het tijdgebrek dat hen parten speelt of een mindere toegang spelen hier een belangrijke rol.
Relationele en emotionele druk
Een ander domein waar vrouwen een hogere prijs betalen is de geestelijke gezondheid en in uitval op de arbeidsmarkt. De cijfers doen vragen rijzen. Een meerderheid van de langdurig zieken zijn vrouwen en de sterkst stijgende groep van langdurig zieken zijn vrouwen die uitvallen met een burn-out of depressie. Het gaat om een constante en snelle stijging, veel sterker dan bij mannen.
Werkneemsters worden veel meer getroffen, vooral in beroepen met een hoge relationele en emotionele druk, zoals in de zorgsector. Achter deze statistieken schuilen hobbelige carrières en lastige levenstrajecten met hoogoplopende spanning.
Een meerderheid van de langdurig zieken zijn vrouwen en de sterkst stijgende groep van langdurig zieken zijn vrouwen die uitvallen met een burn-out of depressie.
Expeditie Vrouw trekt de aandacht naar deze ongelijkheiden. Het brengt de menselijke verhalen achter de gegevens die we bij CM analyseren. Het herinnert eraan dat achter elk cijfer een gelaat, een verhaal, een vrouw schuilgaat die verwachtte dat haar pijn ernstig genomen zou worden. De verhalen die we hoorden, bevestigen wat onze analyses aantoonden: voor veel vrouwen lijkt een correcte diagnose krijgen een expeditie met omwegen, gesloten deuren en twijfels.
Expeditie Vrouw wil genderongelijkheid tonen én er wat aan doen. Het project helpt kennis over de specifieke gezondheidsproblemen van vrouwen te verzamelen. De gegevens en getuigenissen wijzen op dezelfde nood aan hervorming tot een werkelijk evenwaardig systeem. CM wil vol op inzetten op die hervorming. We hebben nood aan robuuste data, bijzondere aandacht voor kwetsbare groepen, concrete aanbevelingen voor een betere toegang tot zorg, meer gevoeligheid voor genderongelijkheid, en meer rechtvaardigheid.
We hebben nood aan een nieuwe grondhouding, waarbij we vrouwen geloven.
En we hebben nood aan een nieuwe grondhouding, waarbij we vrouwen geloven, luisteren naar hun verhalen en ons systeem aanpassen om hen niet langer te doen wachten. De doelstelling is duidelijk: gezondheidszorg mag voor vrouwen geen lastige expeditie meer zijn, maar is een recht dat hen ten volle, eenvoudig en waardig toekomt.
