Van Hongarije en Turkije tot Bangladesh en Sri Lanka wordt de oppositie onderdrukt via geweld en mediamonopolies, worden verkiezingen gemanipuleerd, rechtbanken gepolitiseerd, en de vrije meningsuiting en vrijheid van organisatie aan banden gelegd. Ook de Verenigde Staten zijn in een ijltempo aan het afglijden.
Naar alle verwachting zal V-DEM de Verenigde Staten dit jaar niet langer als volwaardige democratie classificeren.
Nog geen jaar geleden werd Donald Trump opnieuw verkozen tot president. Waar Trump in 2016 nog als een olifant in een porseleinwinkel tekeerging, maakt zijn regering nu bijzonder efficiënt en doelbewust de Amerikaanse democratie kapot. Ter herinnering, een volwaardige democratie respecteert mensenrechten, kent vrije verkiezingen en een onafhankelijke rechtsstaat. Aan geen van die voorwaarden voldoen de VS nog.
Charlie Kirk
Kiezers zitten vast in een systeem van gerrymandering, waardoor de uitkomst van verkiezingen voor het Huis van Afgevaardigden in meer dan driekwart van de kiesdistricten op voorhand vastligt. Bij de presidents- en senaatsverkiezingen geven slechts een zestal swing states de doorslag.
Strengere registratieregels, het bewuste wanbeheer van stemlokalen met oplopende wachttijden en andere obstakels ontmoedigen de meest kwetsbare kiezers om te gaan stemmen.
De VS zitten gevangen in een spiraal van escalerend politiek geweld.
Erger nog zitten de VS gevangen in een spiraal van escalerend politiek geweld. Lokale politici en opiniemakers, zoals MAGA-aanhanger Charlie Kirk en Democratisch afgevaardigde van Minnesota Melissa Hortman, werden vermoord. Er waren de poging tot moord op Trump zelf en honderden gevallen van intimidatie of aanslagen, zoals de brandstichting van het huis van Democratisch gouverneur van Pennsylvania Josh Shapiro.
Project 2025
Tegelijk schaft het Trump-regime unilateraal allerhande federale agentschappen af die het Huis oprichtte, zonder enige parlementaire instemming. Het bekendste voorbeeld is USAID, het Amerikaanse agentschap voor ontwikkelingssamenwerking. In enkele maanden tijd verdwenen meer dan vier vijfde van haar programma’s en werd het personeelsbestand van ruim 10.000 medewerkers herleid tot amper enkele honderden.
Federale toezichtshouders, die tot voor kort bipartisaan beheerd waren, zoals de National Labor Relations Board of de Federal Trade Commission kwamen onder directe controle van politieke benoemingen. Elders volgden ontslagen, zoals van het hoofd van het Bureau of Labor Statistics en Fed-bestuurder Lisa Cook.
Dat ligt allemaal in het verlengde van het zogenaamde Project 2025, een plan van de extreemrechtse Heritage Foundation om duizenden ambtenaren te vervangen door MAGA-partijgetrouwen en de uitvoerende macht fors uit te breiden. Trump zet er vaart achter. Al bijna de helft van dit plan voerde hij uit.
Watchlist
In lijn hiermee zien we de erosie van fundamentele vrijheden. De administratie intimideert academici en universiteiten. Federale financiering werd ingetrokken voor alles wat nog maar in de buurt komt van zaken als ongelijkheid, gender of abortus. ‘Watchlists’ voor zogezegd radicale professoren gaan rond.
Universiteiten worden gevraagd om over ‘antisemitische activiteiten’ te rapporteren en doen daaraan mee, zo gaf Universiteit van Californië Berkeley al 160 gevallen aan bij de federale overheid. Vicepresident J.D. Vance bedreigt publiekelijk ‘linkse’ organisaties. Daardoor neemt ook de zelfcensuur toe.
Toonaangevende kranten zoals The Wall Street Journal, in bezit van Amazon-miljardair Jeff Bezos, zet kritische journalisten op straat gezet. Tv-zenders CBS en ABC schrappen The Late Show with Stephen Colbert en Jimmy Kimmel Live!.
Daartegenover staat het presidentieel pardon voor de meer dan 1.500 bestormers van het Capitool op 6 januari 2021, waarbij vijf mensen om het leven kwamen. De militaire troepen van de National Guard ontplooide Trump dan weer in Washington D.C. en Los Angeles.
Vrouwen die na een miskraam vervolgd worden wegens ‘illegale abortus’ illustreren hoe fundamentele vrijheden plaats ruimen voor religieus-ideologische controle. In ongeveer een derde van de uitspraken wordt het oordeel van rechtbanken niet gerespecteerd. Die rechtbanken zijn dan weer overbelast door de hoeveelheid aan rechtsgedingen.
Hoop voor Democraten?
Te midden van dat alles houden mijn Amerikaanse collega’s vast aan de hoop dat de Democraten bij de volgende midterm verkiezingen het Huis van Afgevaardigden en de Senaat heroveren. Dat lijkt naïef. Ten eerste zijn er de structurele obstakels waarover ik het al had. Maar ten tweede ontbreekt het de Democraten aan een coherent hervormingsverhaal.
Democraten willen vooral terugdraaien wat Trump deed – kiesrechten herstellen, federale agentschappen heractiveren – maar formuleren zelden een plan om de Amerikaanse democratie structureel weerbaar maakt. Ten derde is er de extreme polarisatie. Elke stap naar checks and balances wordt onmiddellijk geframed als een partijdige aanval, waardoor zelfs in eigen rangen Democraten aarzelen om radicale institutionele hervormingen te verdedigen.
Er zijn nog verkiezingen. Oppositie is nog mogelijk. Maar het is gevaarlijk.
Amerikanen willen dan wel in een democratie leven, ze hebben geen vertrouwen meer in hun huidige machthebbers. Slechts zo’n 20 procent heeft nog vertrouwen in ‘Washington’. Trump is bijzonder onpopulair, maar de Democraten zijn zo mogelijk nog onpopulairder. De polarisatie maakt dat Democraten en Republikeinen elkaar niet enkel als politieke tegenstanders, maar als immoreel en gevaarlijk zien.
Er zijn nog verkiezingen. Oppositie is nog mogelijk. Maar het is gevaarlijk. Je kunt er je job door verliezen, publiek geviseerd worden of eindeloos rechtszaken aangesmeerd krijgen. De gevolgen voor Europa vatte onze premier alvast mooi samen: ‘Before you know it, you have to start calling someone ‘daddy’.’
