Alle fata morgana’s ten spijt over Porsche-chauffeurs die met een verhoogde tegemoetkoming naar de dokter gaan, toont een nieuwe studie van CM Gezondheidsfondseen veel wrangere realiteit. Onder de lage tot zeer lage inkomens heeft een derde niet eens een verhoogde tegemoetkoming.
De afgelopen maanden werd het debat over de verhoogde tegemoetkoming gedomineerd door verontwaardiging over een heleboel mensen die ze onterecht zouden krijgen.
'30 tot 33 procent van de mensen in de laagste inkomenscategorieën maakt geen gebruik van de verhoogde tegemoetkoming, ondanks dat hun inkomen wellicht onder of dicht bij het inkomensplafond ligt.’
CM-voorzitter Luc Van Gorp
‘Hoe kan het dat 21 procent van de bevolking, 2,4 miljoen mensen, daar recht op heeft, als het armoederisico maar op 10,5 procent ligt?’ vroeg N-VA-voorzitter Valerie Van Peel zich afin een interview in Het Laatste Nieuws. ‘Ook sommige mensen op de Cogels-Osylei, een van de rijkste straten van Antwerpen, kunnen voor 1 euro naar de dokter.’ Op de radio sprak ze nog over mensen met een Porsche op de oprit die dat ook kunnen.
Nu blijkt de zogenaamde non take-up van het statuut een veel prangender probleem dan Van Peels luchtkastelen. Daarbij doen de mensen die het nodig hebben toch geen beroep op het statuut. Uit de CM-gegevens blijkt dat 70 procent van wie een extreem laag inkomen heeft, het VT-statuut heeft, en 67 procent van de mensen met een zeer laag inkomen.
‘Dat betekent dat 30 tot 33 procent van de mensen in deze categorieën er geen gebruik van maakt, ondanks dat hun inkomen wellicht onder of dicht bij het inkomensplafond ligt’, zegt CM-voorzitter Luc Van Gorp.
Wat is een verhoogde tegemoetkoming?
Om het statuut te verkrijgen moet je een inkomensonderzoek ondergaan. Als dat al gedaan is, bijvoorbeeld bij het OCMW om een leefloon te verkrijgen, krijg je het statuut automatisch.
‘Hoe armer, hoe hoger de zorgkosten’
Het statuut dient bovendien niet enkel om mensen in armoede te ondersteunen, maar net zo goed om te voorkomen dat mensen in armoede verzeild geraken door oplopende medische kosten. Dan is het logisch dat er meer mensen met een VT-statuut zijn dan mensen in armoederisico. ‘Dat bewijst dat het systeem werkt’, aldus Van Gorp. ‘Zonder de verhoogde tegemoetkoming leefden er meer mensen in armoede.’
Het systeem werkt, maar nog niet goed genoeg. De CM-studie naar gezondheidsongelijkheid toont dat ongelijkheden in de toegang tot zorg toenemen in België. ‘Hoe armer, hoe slechter de gezondheid, en hoe groter het deel van het inkomen dat aan zorg besteed wordt’, klinkt het.
Mensen met de laagste inkomens besteden zes keer meer aan zorgkosten dan de rijksten. Het gevolg is dat het zorggebruik afneemt. Dat leidt tot zorguitstel en later tot een hogere nood aan spoedeisende hulp.
Zo ligt het sterftecijfer de helft hoger in arme wijken dan in rijke wijken, komt diabetes er dubbel zo vaak voor, en besteden mensen met de laagste inkomens zes keer meer aan zorgkosten dan de rijksten. Het gevolg is dat het zorggebruik afneemt bij de mensen met de grootste behoefte. Dat leidt tot zorguitstel en later tot een hogere nood aan spoedeisende hulp.
De verhoogde tegemoetkoming, net als de maximumfactuur in het ziekenhuis, zijn succesvolle beschermingsmechanismen, maar werken nog onvoldoende goed, vindt Luc Van Gorp. ‘Er is nog onvoldoende solidariteit in het gezondheidszorgsysteem. Beschermingsmechanismen zijn te beperkt en treden te laat in werking.’
Hij stelt voor om het derdebetalerssyteem uit te breiden, waarbij een zorgverlener de kosten rechtstreeks verrekent met het ziekenfonds, en de maximumfactuur zo te organiseren dat wie het plafond heeft bereikt gezondheidszorgkosten niet meer moet voorschieten.
Zicht op grote vermogens
De insinuaties van Valerie Van Peel missen dus de zorgwekkende trend van een groeiende gezondheidsongelijkheid, en waren daarenboven foutief.
‘De karikatuur van de gepensioneerde zelfstandige die rondrijdt met een Porsche en de verhoogde tegemoetkoming kreeg zonder ernaar te vragen, is eenvoudigweg onmogelijk’, zegt Tom De Spiegeleer van CM. ‘Als een gepensioneerde het VT-statuut wil, dan moet die daar zelf om vragen en een financieel onderzoek laten doen.’
Toch kan het gebeuren, gaat De Spiegeleer verder, dat een gezin met een laag belastbaarinkomen de verhoogde tegemoetkoming heeft aangevraagd en kreeg omdat het aan de wettelijke voorwaarden voldeed, zelfs al heeft dat gezin alsnog een groot vermogen.
Voor de mutualiteit is het daarom nodig om de wettelijke voorwaarden voor het recht op verhoogde tegemoetkoming aan te scherpen. ‘Naast inkomen moet het vermogen veel sterker meetellen dan het vandaag doet.’
