De controle van langdurig zieken door artsen in dienst van de ziekenfondsen deed de voorbije weken heel wat stof opwaaien. Daar deed minister Vandenbroucke nog een schep bovenop door kort na een hoorzitting van de voorzitters van de ziekenfondsen een uitgebreid ‘hervormingspact’ te lanceren.
Dat pact komt uiteraard niet volledig uit de lucht vallen – in het regeerakkoord was er al sprake van – maar de timing doet toch wenkbrauwen fronsen. De minister lijkt er vooral N-VA en MR de pas mee te willen afsnijden. Die partijen laten al wekenlang geen gelegenheid onbenut om de ziekenfondsen aan te vallen. De liberale geesten zien ze het liefst ten onder gaan ten gunste van private, commerciële spelers. Maar de ideeën waarop het pact geënt is, doen enkele vragen rijzen over het concrete doel van de minister.
Done deal
Hoewel Vandenbroucke in het plan zelf gewag maakt dat er zeker overleg zal plaatsvinden met de ziekenfondsen, waren er geen voorafgaande consultaties en lijken veel zaken die aan bod komen in het document een done deal, inclusief concrete deadlines.
‘Verschillende punten zullen nog verduidelijk en besproken moeten worden in het aangekondigde overleg’, zegt voorzitter van het Intermutualistisch College Luc Van Gorp. ‘Bepaalde elementen houden het risico in om problemen te veroorzaken voor de werking, maar ook en vooral dreigen ze het verlenen van belangrijke diensten aan onze leden te belemmeren.’
In eerste instantie leest het hervormingspact vooral als een verdere besparingsoefening. De eerste twee ‘assen’ focussen vooral op besparingen in de administratiekosten van de ziekenfondsen.
Bovenop de 150 miljoen euro besparingen waarvan al sprake was in het regeerakkoord, komen er nog eens 100 miljoen aan variabele middelen die de ziekenfondsen kunnen verliezen als ze niet voldoende mensen terug aan het werk krijgen. Maar ze kunnen ook werkingsmiddelen verliezen als bijvoorbeeld onvoldoende leden zich laten vaccineren of een globaal medisch dossier bij een huisarts hebben.
Huisartsentekort
Over dat laatste punt liet zich de woordvoerder van minister Vandenbroucke in De Morgen ontvallen ‘dat ziekenfondsen hun leden benaderen en dat ze hen aan een huisarts helpen.’
Nochtans heeft volgens huisartsenvereniging Domus Medica ongeveer de helft van de huisartsenpraktijken een patiëntenstop. Dat wijst vooral op een artsentekort. Dat de minister de verantwoordelijkheid daarvoor wil afschuiven op de ziekenfondsen is op z’n minst opvallend.
Ongeveer de helft van de huisartsen in Vlaanderen heeft een patiëntenstop afgekondigd.
Daarbij zijn vooral bepaalde regio’s zeer hard getroffen, terwijl op andere plaatsen minder problemen zijn. Op die tekorten hebben de ziekenfondsen echter geen impact.
Spreidstand
Dat er meer efficiëntie wordt gevraagd door onder andere provinciale ziekenfondsen te laten fusioneren tot maximaal één ziekenfonds per taalgemeenschap – een herstructurering die CM al enkele jaren geleden doorvoerde en van negentien aparte ziekenfondsen een per taalgroep maakte - lijkt een begrijpelijke keuze in budgettair moeilijke tijden. Maar er kunnen op andere vlakken wel vraagtekens geplaatst worden bij de voortdurende besparingsdrang.
Langs de ene kant wil de minister besparen op de werkingsmiddelen van de ziekenfondsen, maar langs de andere kant worden zij geacht nog meer taken uit te voeren en leden nog nauwer op te volgen.
Veel van die zaken gebeuren nu al, hoort Visie bovendien bij de ziekenfondsen. Zo nemen maatschappelijke werkers van CM onder andere zelf contact op met mensen die medicatie tegen dementie voorgeschreven krijgen om hen proactief ondersteuning te bieden of worden mensen proactief op weg geholpen naar bepaalde rechten zoals een verhoogde tegemoetkoming.
Het lijkt dus op z’n minst een opmerkelijke spreidstand om langs de ene kant te besparen op de ziekenfondsen, en aan de andere kant hen nog meer taken op te leggen.
‘Voor ons blijft het echter essentieel om te vertrekken vanuit een constructieve en ambitieuze benadering. Het gaat om complexe dossiers die een grondig, sereen en objectief debat verdienen. Dat moet verder gaan dan simplistische clichés en dient de diversiteit en waarde van onze opdracht – zowel op het vlak van gezondheid als op sociaal gebied – ten volle te erkennen’, klinkt het verder bij het Intermutualistisch Agentschap.
Primaat van de politiek
Daarnaast neemt het pact ook de verplichte aanvullende verzekering – het deel dat door het lidgeld wordt gefinancierd en dus ook door de leden zelf wordt ingevuld – in het vizier. Niet-conventionele therapieën mogen niet meer terugbetaald worden – denk maar aan homeopathie – remgelden mogen evenmin nog gedeeltelijk terugbetaald worden.
Je kunt je hier de vraag stellen of het doel is om de gezondheid van de bevolking te bevorderen of vooral om nog meer macht naar de politiek toe te trekken.
Zelfs jeugdwerkingen, zoals de vakantiekampen voor jongeren van Kazou worden in vraag gesteld, hoewel studies al vaker de positieve effecten van dit soort activiteiten op het mentaal welzijn van kinderen en jongeren hebben aangetoond. De aanvullende verzekering mag in de toekomst vooral dienen om het beleid van de verplichte verzekering – die vooral door de regering wordt uitgezet - verder te versterken, en weinig meer.
De vraag kan zich hier gesteld worden of het doel hier is om de gezondheid van de bevolking te bevorderen of vooral om nog meer macht naar de politiek toe te trekken. De tekst lijkt tussen de lijnen door vooral naar het tweede te neigen. Zo wil de minister de beslissingsmacht over de voordelen die ziekenfondsen in de verplichte aanvullende verzekering aanbieden deels weghalen bij de ziekenfondsen en aan het RIZIV toebedelen.
Monddood middenveld
Nochtans werken de ziekenfondsen als echte middenveldorganisaties, die aanvullende voordelen aanbieden op basis van de noden die hun zelf leden aangeven. Die leden beslissen democratisch aan wat een ziekenfonds geld geeft, in de raad van bestuur en de algemene vergadering.
Bovendien wil de minister kritische stemmen vanuit de ziekenfondsen in het publiek debat de mond snoeren, door hen te verbieden zich partijpolitiek uit te laten. De ziekenfondsen moeten dus in toekomst vooral uitvoeren wat de politiek bepaalt en zich verder koest houden, een evolutie die ook op andere domeinen zichtbaar wordt in het beleid van de huidige regering. Het middenveld lijkt zo almaar meer veroordeeld tot een louter uitvoerende taak, in plaats van een belangrijke bondgenoot te zijn om de afstand van gewone mensen tot de politiek te overbruggen.
In hun reactie wijzen de ziekenfondsen er meermaals op dat ze onafhankelijke ledenorganisaties zijn en ook in toekomst zullen blijven. ‘Onze leden hebben een doorslaggevende stem in de strategische keuzes die wij maken; zij dragen mee bij tot het bepalen van onze koers’, aldus Van Gorp. De komende maanden zullen uitwijzen of de minister ook oor heeft voor de stem van de miljoenen leden van de verschillende ziekenfondsen.
