Op de nieuwjaarsreceptie van de Franstalige liberalen zette MR-voorzitter Georges-Louis Bouchez vol de aanval in op de ziekenfondsen. N-VA diende dan weer een wetsvoorstel in om OCMW-cliënten weg te houden van de ziekenfondsen. Het Laatste Nieuws maakte recent zelfs een weinig genuanceerde artikelreeks over ‘de miljarden van de ziekenfondsen’. De rol van de ziekenfondsen ligt meer dan ooit onder vuur.
Niet toevallig had de koepel van private verzekeraars Assuralia in Het Laatste Nieuws felle commentaar op de ziekenfondsen.
Onvervalste stemmingmakerij, die vooral één agenda dient: een privatisering van de ziekteverzekering. Niet toevallig had de koepel van private verzekeraars Assuralia in Het Laatste Nieuws felle commentaar op de ziekenfondsen.
Kritiek hoort bij een democratisch debat, vindt welvaartseconoom Erik Schokkaert. ‘Maar ik heb het gevoel dat er een agenda is tegen de ziekenfondsen. Sommigen willen meer overheid, anderen meer vrije markt en private verzekeraars. Ik heb niet de indruk dat men ernstig heeft nagedacht over de gevolgen van die keuzes.’
CD&V en Vooruit reageerden fors tegen de aanval op de ziekenfondsen: ‘Wij weigeren terecht te komen in een Amerikaans model waarin iedereen zelf jaarlijks duizenden euro’s moet betalen voor een privéverzekering.’
Winstoogmerk
Om te begrijpen waarom rechtse partijen en commerciële verzekeraars de ziekenfondsen vandaag bestoken, helpt het om te kijken naar hun oorsprong. De mutualiteiten begonnen in de 19de eeuw als een organische samenwerking, legt professor socialezekerheidsrecht Freek Louckx uit. ‘Organisaties brachten mensen bijeen om elkaar te helpen in ziekte en rampspoed. In een geest van solidariteit en zonder winstoogmerk. Dat onderscheidt ziekenfondsen fundamenteel van commerciële verzekeraars.’
‘Zodra winst een drijfveer wordt, dreigt het scenario dat verzekeraars cliënten met een hoger gezondheidsrisico weren.'
Freek Louckx, professor socialezekerheidsrecht
Voor de ziekteverzekering betekent dat concreet dat jouw bijdragen niet afhangen van jouw individuele gezondheidsrisico. Wie bijvoorbeeld op oudere leeftijd is, valt niet uit de boot. ‘Het is cruciaal dat je spelers hebt die zonder winstbejag opereren’, aldus Louckx. ‘Zodra winst een drijfveer wordt, dreigt het scenario dat verzekeraars cliënten met een hoger gezondheidsrisico weren. Dat maakt een ziekteverzekering minder toegankelijk of helemaal onbetaalbaar.’
Overheidscontrole
Erik Schokkaert vraagt zich dan ook af of private verzekeraars de ziekteverzekering efficiënter zouden organiseren. ‘Sommige artsen vinden de ziekenfondsen vandaag te machtig en geloven dat private verzekeraars hen minder zouden controleren. Maar overal waar private verzekeraars actief zijn, zoals in Nederland, controleren ze nog strenger. Toch is het Nederlandse systeem niet goedkoper.’ Burgers moeten er zelf een private ziekteverzekering nemen.
N-VA lijkt aan te sturen op een centralisering van de ziekteverzekering bij de overheid, naar voorbeeld van de National Health Service (NHS) in het Verenigd Koninkrijk. ‘Daar is de gezondheidszorg structureel ondergefinancierd’, zegt Schokkaert. ‘De overheid houdt er de uitgaven onder controle door eenvoudigweg te besparen.’ Met ellenlange wachttijden als resultaat. Ook dat kan op termijn een opstap vormen naar een privatisering, wat Britse politici zoals Nigel Farage (Reform UK) bepleiten.
Niet voor aandeelhouders
MR-voorzitter Bouchez maakt er een programmapunt van dat de ziekenfondsen dezelfde vennootschapsbelasting moeten betalen als commerciële bedrijven. ‘Omdat ze een wettelijke sociale-zekerheidstaak uitvoeren, zijn ze niet onderworpen aan de vennootschapsbelasting’, reageerde gezondheidseconoom Dominique Vandijck. Ze worden wel op specifieke inkomsten en activiteiten belast. Toch wil minister van Financiën Jan Jambon (N-VA) hun belastingregime nu ‘herbekijken’.
'Ziekenfondsen mogen wettelijk geen winsten uitkeren aan aandeelhouders.'
Freek Louckx
Ziekenfondsen mogen wettelijk geen winsten uitkeren aan aandeelhouders, stelt Freek Louckx het verschil met commerciële spelers scherp. ‘De reserves worden als buffer aangelegd om zorg toegankelijk te maken, ze vloeien terug naar de samenleving in de vorm van zorg.’
Het vermogen van de ziekenfondsen, samen 6 miljard euro, kunnen ze daarom niet vrij gebruiken. Het dient om de ziekteverzekering uit te voeren voor de overheid, of gaten te dichten in de zorg waar de overheid in gebreke blijft, zoals voor het ziekenvervoer. Een groot deel van hun middelen zijn – naar verplichtingen in de Europese wetgeving – noodzakelijk om de waarborgen van bijvoorbeeld hospitalisatieverzekeringen te garanderen.
Nabijheid
‘N-VA en MR hebben het absoluut niet begrepen op een kritisch sociaal middenveld in het algemeen’, vat Louckx samen. ‘Ze zijn historisch niet vertegenwoordigd in die ideologisch gegroeide families. Als ze hun politieke macht willen verstevigen, moeten ze dus die fronten breken. Dat zijn ze volop aan het proberen.’
Er is nog iets dat de ziekenfondsen afzet tegen commerciële spelers. ‘Zorg draait niet alleen draait om structuren en budgetten’, zegt Erik Schokkaert, ‘maar ook om nabijheid, betrokkenheid en solidariteit. Enkel de overheid en de markt? Dat is voor mij de verkeerde maatschappijvisie. Een sterk middenveld is nodig om een samenhangende gemeenschap te vormen. Mijn moeder bezocht als 75-jarige vrijwilliger van Samana nog oudere mensen met zorgnoden die hun huis niet uit konden. In de dorpen is dat ongelooflijk belangrijk. Dat soort laagdrempelige nabijheid zullen de overheid of de markt nooit organiseren.’
