Van verhalen over villabewoners met een Porsche en een verhoogde tegemoetkoming tot gelekte rapporten over langdurig zieken die onterecht een uitkering zouden krijgen, de ziekenfondsen bevinden zich al maanden in het oog van een politieke storm. Op 11 mei moesten ze ‘op het strafbankje van Arizona’ verschijnen, zoals een parlementslid het uitdrukte. In een hoorzitting in de Kamer gaven ze duiding bij de aanpak van langdurig zieken.
‘De eerste keer dat het parlement echt aandacht voor hen had’, merkte CM-voorzitter Luc Van Gorp op aan het begin van zijn tussenkomst. Maar al snel begreep hij dat de hoorzitting niet echt over de langdurig zieken zou gaan.
'Ik heb me tijdens de hoorzitting een paar keer afgevraagd of sommige parlementsleden weleens een zieke gezien hebben.’
CM-voorzitter Luc Van Gorp
‘Niemand heeft het gehad over hoe moeilijk het is om uit te vallen en terug te keren’, zegt hij. ‘Wij doen daar studies naar. Eén op de vier stuit bijvoorbeeld op een werkgever die geen aanpassingen wil doen. In de hoorzitting ging het over de rol van de ziekenfondsen. Die moeten onderuit, vinden sommige partijen. Ik heb me een paar keer afgevraagd of sommige parlementsleden weleens een zieke gezien hebben.’
Hoe verklaart u dat de ziekenfondsen net nu zo fel onder druk staan?
VAN GORP ¬ ‘In de eerste versies van het regeerakkoord stonden extreme maatregelen, zoals de afschaffing van de verplichte aansluiting bij een ziekenfonds of de ziekenfondsen niet langer de ziekte-uitkering laten uitbetalen. Dankzij druk van het middenveld en CD&V, Vooruit en Les Engagés is daar veel van geschrapt. Het resultaat is een zwakker regeerakkoord, maar MR en N-VA willen blijven doorduwen.’
‘De rapporten die de directe aanleiding waren voor de hoorzitting (met steekproeven van het Riziv (Rijksinstituut voor Ziekte- en Invaliditeitsverzekering) die de uitkering van een kwart van de langdurig zieken inkortte of beëindigde, red.) werden gelekt aan de pers, nog voor het beheerscomité ze zelfs maar heeft kunnen inzien. Dan weet je dat het om een bewuste aanval gaat.’
Het klinkt dat ziekenfondsen zelf baat hebben bij de grote groep langdurig zieken. Dat zijn hun leden, zei bijvoorbeeld N-VA-voorzitter Valerie Van Peel.
VAN GORP ¬ ‘Ja, wij vechten voor zieken. Wie gaat dat anders doen? Ik krijg doorlopend reacties van mensen die ik niet ken en me bedanken om het voor hen op te nemen. (Leest berichten voor) “Bedankt om de langdurig zieken te verdedigen.” “Don’t let them get you.” Ik wil de stem zijn van die zwijgende massa.’
‘CM heeft in Vlaanderen 54 procent van de markt. Mochten die allemaal op één partij stemmen, dan zou het politieke landschap helemaal anders zijn.'
CM-voorzitter Luc Van Gorp
‘Wat MR en N-VA frustreert is dat de ziekenfondsen mee in het beheer zitten van de middelen voor de ziekteverzekering. In totaal gaat dat om ongeveer 55 miljard euro, na de pensioenen de grootste kostenpost in de begroting. Het Riziv zelf zegt dat we die middelen goed beheren. Vorig jaar hadden we zelfs een onderbenutting. Als elke overheidsorganisatie zo zou werken, zag onze begroting er heel anders uit.'
'Sommige partijen willen dat geld vrij kunnen aanspreken. Wie mag die middelen beheren? Daar gaat het om. Maar het zijn wel werkgevers, werknemers en ziekenfondsen die de middelen voor de sociale zekerheid samen bijeenbrengen. Daarom hebben we onze plaats in het beheerscomité, en kunnen we wegen we op een gezondere samenleving.’
LEES OOK
De kritiek luidt dat ziekenfondsen ideologische vehikels zijn met te veel macht.
VAN GORP ¬ ‘Er is een momentum om de ziekenfondsen aan te vallen. Wij zijn zogezegd per definitie verzuild, maar ik praat met politici van alle partijen. Het klopt dat wij handelen vanuit christelijke waarden, die aandacht hebben voor kwetsbaarheid. Ik denk niet dat daar iets fout aan is.’
‘CM heeft in Vlaanderen 54 procent van de markt. Mochten die allemaal op één partij stemmen, dan zou het politieke landschap helemaal anders zijn. Wij vertegenwoordigen mensen met allerlei politieke voorkeuren.’
Waarom is het van belang dat ziekenfondsen vanuit bepaalde waarden handelen?
VAN GORP ¬ ‘Er is niets mis met gewoon je product aan de man proberen brengen, maar wij streven naar een gezondere samenleving met oog voor wie kwetsbaar is. Ik geloof niet dat alles beter wordt als er nog maar één ziekenfonds is. De concurrentie met andere ziekenfondsen houdt ons scherp. Vanuit hun maatschappijbeeld leggen mutualiteiten andere accenten.’
‘Het staat mensen vrij om van ziekenfonds te veranderen. Maar ik merk net, meer dan vroeger, dat er toch een groep mensen is die zich bij ons aansluit omwille van de visie die we uitdragen.’
Waarom zijn adviserend artsen in dienst van een ziekenfonds? Nog volgens Valerie Van Peel zorgt dat voor een ‘belangenconflict’. Zij moeten immers langdurig zieken die weer kunnen werken van hun ziekte-uitkering afschrijven.
VAN GORP ¬ ‘Voor mij moeten zij helemaal niet in dienst zijn van een ziekenfonds, maar ik denk niet dat er iets mis mee is. Ze worden beëdigd, geëvalueerd en aangestuurd in hun taken door het Riziv. Ik kan hun statuut niet afpakken. We moeten toch kunnen vertrouwen op het oordeel van een arts?'
'Sommige politici willen zelf kunnen bepalen wie écht ziek is, en wie niet. Dat vind ik beangstigend. Over kankerpatiënten is men het nog eens dat ze echt ziek zijn, maar ik heb me al bedacht dat het de bedoeling van sommigen is om pakweg burn-out en depressies uit de ziekteverzekering te halen. (Cynisch) Dan zijn er meteen 40 procent minder langdurig zieken. De focus op misbruik staat menselijkheid in de weg.’
'Misschien is het de bedoeling van sommigen om pakweg burn-out en depressies uit de ziekteverzekering te halen? (Cynisch) Dan zijn er meteen 40 procent minder langdurig zieken.'
CM-voorzitter Luc Van Gorp
‘De huidige discussie gaat grotendeels over het verschil in beoordeling tussen adviserend artsen en controle-artsen van het Riziv, waardoor sommigen zogezegd onterecht een uitkering kregen. Maar het is normaal dat daar een verschil is. Adviserend artsen doen een menselijke evaluatie, niet alleen medisch. Kan iemand nog verder als die zonder ziekte-uitkering valt, of heeft die nog tijd nodig? Van een derde van de mensen die de stopzetting van een uitkering aanvechten, zegt de rechtbank vervolgens dat we te streng geweest zijn.’
‘Ik heb het al gezien, dat iemand een depressie veinst om een uitkering te krijgen, en dat de adviserend arts moet zeggen: “Ik geloof jou niet.” Dat is keihard. Maar net zo goed zag ik mensen die amper nog konden spreken en gelukkig hun uitkering behielden.’
Voormalig adviseur-generaal van het Riziv Roger Toelen vertelde in de pers over adviserend artsen die in zijn bureau kwamen uithuilen omdat ze onder druk gezet worden door het ziekenfonds. Die anekdotes vinden weerklank.
VAN GORP ¬ ‘In de Kamer heb ik gezegd: “Als we ooit artsen onder druk gezet hebben, mag je mijn hoofd op het kapblok leggen.” Wat Toelen vertelt, is pertinent onwaar. Hij beweert dat wij 8 procent krijgen op elke uitkering die we uitbetalen. Dat klopt langs geen kanten. Het is net omgekeerd. Als wij een uitkering terugvorderen die we niet hadden moeten betalen, dan krijgen we op dat bedrag een vergoeding van 8 procent, omdat we bespaard hebben. Het bedrag zelf gaat terug naar de sociale zekerheid.’
Minister van Volksgezondheid Frank Vandenbroucke (Vooruit) wil de ziekenfondsen strenger financieel afstraffen als ze onvoldoende langdurig zieken naar werk leiden.
VAN GORP ¬ ‘Dat is goed, tot op een bepaald niveau. Als je tot de laatste euro kunt verliezen, kun je geen dienst meer organiseren. Vandaag hangt al dertig procent van onze financiering af van criteria zoals langdurig zieken naar werk leiden. Het is goed om gezondheidsdoelstellingen te stellen en daarop afgerekend te worden. Op die criteria scoort CM meestal erg goed.’
'Wij zijn geen tegenstander van hervormingen, wij willen er zelfs de voorstander van zijn.'
CM-voorzitter Luc Van Gorp
In De Standaard was minister Vandenbroucke ongezien streng voor de ziekenfondsen, die zich 'totaal moeten heruitvinden'. Was u verrast door zijn interview?
VAN GORP ¬ ‘Nee, hij heeft al vaker gezegd dat de ziekenfondsen zich moeten heruitvinden, net als de ziekenhuizen en de artsen. Wij zijn geen tegenstander van hervormingen, wij willen er zelfs de motor van zijn. Op voorwaarde dat elke hervorming écht bijdraagt tot gezondheid. Maar dan ook van de ziekenhuisfinanciering, ereloonsupplementen of prestatiegebonden verloning. Op die dossiers zetten wij sterk druk.'
'Ik vind het goed om bijvoorbeeld na te gaan of al onze aanvullende verzekeringen bijdragen tot meer gezondheid. Of om veertig ziekenhuizen te sluiten tegen 2035, zoals het plan is, zodat we de beste kwaliteit en specialisatie kunnen organiseren. Al die hervormingen wekken weerstand op.’
'Persoonlijk heb ik een goeie relatie met Frank Vandenbroucke.'
CM-voorzitter Luc Van Gorp
‘Persoonlijk heb ik een goeie relatie met Frank Vandenbroucke. We hebben hem met CM voorgesteld dat adviserend artsen hun baan kunnen combineren met bijvoorbeeld een baan als huisarts. Volgens mij verrijkt dat hun expertise, maakt dat het beroep aantrekkelijker en zorgt dat voor meer draagvlak voor de aanpak van langdurig zieken.'
'Ik dacht dat Vandenbroucke de macht had om dat erdoor te krijgen, maar het is hem niet gelukt. Andere ziekenfondsen hadden schrik dat dit een opstap zou vormen om de adviserend artsen uit de ziekenfondsen te halen, en het begin van een commercialisering zou betekenen. Daar ben ik niet bang voor.’
De uitdaging blijft gigantisch. Eind 2025 waren er meer dan 575.000 langdurig zieken.
VAN GORP ¬ ‘En dan hebben we het nog niet over wie minder dan een jaar ziek is, of over de ruim 80.000 ambtenaren op ziektepensioen. We zijn allemaal verantwoordelijk voor de langdurig zieken. Het zijn niet de ziekenfondsen die hen ziek schrijven. Dit moet ook artsen en werkgevers aanspreken. Wie wil iemand aanwerven die manisch-depressief is, met een drugsverslaving kampt, of de stress van een baan niet aankan? Meer nog, over het werk dat mensen ziek maakt, heeft niemand het in de Kamer gehad.’
