Straks kunnen bedrijven uit alle sectoren flexi-jobbers inschakelen. Minister Clarinval die het voorstel voorlegde, reageerde enthousiast: ‘Zo komen we tegemoet aan de vraag van werkgevers die meer flexibiliteit willen om werkpieken op te vangen, en van werknemers die meer willen verdienen of hun activiteiten willen diversifiëren. Het gaat om een win-win-operatie: werkgevers kunnen extra personeel op een flexibele en rendabele manier aanwerven, terwijl werknemers een extra inkomen kunnen verwerven.’ Nochtans is de uitbreiding van flexi-jobs op tal van vlakken problematisch.
Noodzaak
Zo stelt ACV-voorzitter Ann Vermorgen zich grote vragen bij die beleidskeuze. ‘In een land met een groot begrotingsprobleem, in volle vergrijzing en met grote noden in de zorg en pensioen is dat een bijzonder vreemde gang van zaken.’ Al benadrukt ze wel dat ze flexi-werkers volledig begrijpt. ‘Sommige mensen doen een flexi-job om eens iets anders te kunnen doen, buiten hun normale job. Iemand die heel de week achter het scherm werkt, is vaak blij om een dagje iets met ‘de handen’ of ‘met mensen’ te kunnen doen. Maar de vraag is of dat ten koste moet gaan van de sociale zekerheid en de schatkist.’
Daarbij ziet de ACV-voorzitter dat een flexi-job voor het gros van de 240.000 flexi-werkers een onmisbaar inkomen is. ‘Veel mensen doen het om de eindjes aan elkaar te kunnen knopen. Een weduwe met een laag pensioen die toch onder de mensen moet zijn. Een gescheiden ouder voor wie extra inkomen nodig is en die een dag bijklust als de kinderen bij de ex zijn, want werken brengt geld in het laatje. Voor hen is dat een bittere noodzaak. Lonen zijn nu eenmaal al jaren geblokkeerd. Daarnaast blijven lonen al decennia achter op de stijgende productiviteit. Een werkuur brengt dus steeds meer op voor bedrijven, maar niet voor de werknemer. Dat zie je ook in de hoge winstmarges. Dat zegt zelfs de Nationale Bank.’
‘Alle signalen wijzen erop dat flexi-jobs vaker ten koste gaan van gewone banen’
Ann Vermorgen - voorzitter ACV
‘We halen mensen weg die we hard nodig hebben op de ene plek en geven zo geen kans aan anderen die net die jobs nodig hebben’, stelt Vermorgen. ‘De regering wil meer mensen aan het werk hebben, waardoor ze grove middelen inzetten zoals het beperken van de werkloosheid en langdurig zieken aansporen om terug aan de slag te gaan. Maar alle signalen wijzen erop dat flexi-jobs vaker ten koste gaan van gewone banen, eerder dan dat ze meer werkgelegenheid creëren. Hoe moet een uitbreiding van dat systeem dan de werkgelegenheid ten goede komen?’
Gemiste inkomsten
Op vlak van inkomsten slaan flexi-jobs een steeds groter gat in de begroting. Dat komt doordat flexi-jobbers geen sociale zekerheidsbijdragen moeten betalen op hun inkomen, wat slechts gedeeltelijk wordt gecompenseerd door een iets hogere werkgeversbijdrage op het loon.
‘Daardoor liep de overheid vorig jaar maar liefst 76 miljoen euro mis’, legt Olivier Malay van de studiedienst van ACV Voeding en Diensten uit. Hij berekende eerder dit jaar al wat fiscale gunstregimes zoals flexi- en studentenjobs de schatkist elk jaar aan inkomsten kosten. ‘Sinds corona zijn de flexi-jobs in een stroomversnelling terechtgekomen. Als we die stijging doortrekken loopt de staat tegen 2029 bijna 500 miljoen euro per jaar mis.’
De berekeningen van Malay zijn daarbij slechts gebaseerd op een stijging binnen de sectoren waar flexi-jobs in 2024 al bestonden. Met een verdere uitbreiding van het systeem naar alle sectoren loopt de overheid wellicht nog (veel) meer geld mis. ‘In tijden waarin overal bespaard wordt is het een frappante keuze om een systeem uit te breiden dat aan de inkomsten knabbelt’, stelt Malay.
Nadelig voor flexi-jobber zelf
Maar ook voor de flexi-jobbers zelf kan het systeem uitermate nadelig zijn. ‘Je hebt als werknemer geen werkzekerheid. Heeft de werkgever jou niet nodig? Dan moet je niet komen en heb je geen recht op loon’, weet Olivier Malay. ‘Verlies je je vaste job? Dan mag je niet flexi-jobben. Daardoor verlies je het inkomen uit die job, want je werkloosheidsuitkering houdt daar geen rekening mee.’
Ann Vermorgen ziet flexi-jobs daarom niet als oplossing voor het probleem. ‘Werknemers moeten een gewone job kunnen hebben die werkbaar is én eerlijk verdient. Om hun inkomen te verbeteren zijn andere maatregelen nodig dan een extra koterij. Arbeid moet minder belast worden. Tegelijk moeten we ter compensatie een faire bijdrage vragen aan grote vermogens bijvoorbeeld, te beginnen bij de vermogensinkomsten.’
