Nu het Europese migratiepact op 12 juni in werking treedt, moeten lidstaten voor het eerst structureel samenwerken om migratie naar Europa onder controle te krijgen. Ze zullen asielzoekers van landen aan de buitengrenzen moeten overnemen, of die landen financiële steun bieden.
Ondanks dat solidariteitsmechanisme ziet migratie-expert Flor Didden oude problemen snel weer opduiken. ‘De meeste lidstaten willen de opvang van asielzoekers afkopen’, vertelt hij. Bij ons kiest minister van Asiel en Migratie Anneleen Van Bossuyt (N-VA) daar alvast voor. Zij klopt zich almaar triomfantelijker op de borst met dalende asielcijfers. ‘De druk blijft liggen op de landen aan de buitengrenzen.’
Flor Didden
In Bel me als je daar bent. Een reis langs de grenzen van Europa reist hij zelf naar de buitengrenzen.
Hij ontleedt erin het Europese migratiebeleid.
Daar zag je zelf hoe de situatie steeds gewelddadiger wordt.
DIDDEN ¬ ‘Nog niet zolang geleden beschoot de Libische kustwacht een Duits schip van ngo Sea Watch tijdens een reddingsoperatie op de Middellandse Zee. De Europese Unie zegt dan wel dan zo’n geweld niet mag, maar verbindt daar geen gevolgen aan. Integendeel, het schip van de kustwacht was door Italië geschonken.’
‘Vaak worden migranten in detentiecentra gefolterd en gefilmd om hun familie om losgeld te eisen, of worden ze als slaven verkocht. Het is een verdienmodel geworden, met Europees geld.’
Flor Didden
‘In detentiecentra voor migranten in Tunesië of Libië stellen rapporten van de Verenigde Naties keer op keer misdaden tegen de menselijkheid vast. In de buurt ervan vinden onderzoekers massagraven. Mensen worden opgesloten in kooien, soms met wel twintig personen op twee vierkante meter, zonder sanitaire voorzieningen.’
‘Vaak worden zij gefolterd en gefilmd om hun familie om losgeld te eisen, of worden ze als slaven verkocht. Het is een verdienmodel geworden. Toch vloeit er Europees belastinggeld naar de Libische en Tunesische veiligheidsdiensten.’
Om migratie onder controle te krijgen, moeten we nu eenmaal soms samenwerken met ondemocratische regimes, klinkt het dan.
DIDDEN ¬ ‘Samenwerking met die landen is nodig, maar als de middelen die wij geven rechtstreeks dienen om mensenrechten te schenden, overschrijden we voor mij een duidelijke grens. We moeten in die landen vooral meer investeren in het middenveld en in humanitair werk, zodat vluchtelingen ook daar mogen werken en duurzaam een leven kunnen opbouwen. Het huidige systeem maakt net dat die landen onveiliger en repressiever worden, wat dan weer mensensmokkelaars in de kaart speelt.’
Aan de Oost-Europese grenzen is het plaatje niet rooskleuriger.
DIDDEN ¬ ‘Daar hebben we weet van gelijkaardige praktijken. Kroatische grenswachters zetten bijvoorbeeld honden in die migranten bijten. Ze worden er kaalgeschoren, met etensresten besmeurd, of krijgen elektroshocks.’
Aan de Poolse grens met Wit-Rusland houden de veiligheidsdiensten de wacht, terwijl asielzoekers uit Irak en Syrië achter het hek vastzitten. BELGA/SOPA images
‘Polen en Hongarije maken de toegang tot asielprocedures onmogelijk, ook al is dat een internationaal recht. Volgens hen moeten ze de internationale regels niet meer volgen door de oorlogsspanningen met Rusland. Het is waar dat Poetin migranten inzet als oorlogswapen. Hij probeert hen Europa binnen te krijgen, bijvoorbeeld vanuit Wit-Rusland, om onze samenleving te destabiliseren. Maar dat blijven wel mensen, met rechten en nood aan bescherming.’
Je ontmoette er een jonge Afghaan, met de schuilnaam Omid, die je na een helletocht naar een asielcentrum in Polen bracht.
DIDDEN ¬ ‘Hij werd door Poolse grenswachters in elkaar geslagen, vervolgens opnieuw de grens overgebracht naar Wit-Rusland en daar in een detentiecentrum gefolterd. De meeste mensen zoals hij blijven proberen om de grens over te steken tot het lukt, of tot ze helemaal kapot zijn. Bij zijn vierde poging werd Omid uiteindelijk halfdood en met een gebroken voet gevonden en naar het ziekenhuis gebracht. Pas na een procedure voor het Europees Hof voor de Rechten van de Mens kon hij zijn recht op een asielprocedure uitoefenen.’
‘Alleen dankzij ngo’s en mensenrechtenorganisaties worden rechten toch soms afgedwongen.’
Flor Didden
‘Je merkt dat de politieke wil er is om de buitengrenzen potdicht te houden. Alleen dankzij ngo’s en mensenrechtenorganisaties worden rechten toch soms afgedwongen.’
Ondanks al dat geweld verhardt het debat over migratie. In het Nederlandse Loosdrecht staken anti-migratie-demonstranten in mei zelfs een asielcentrum in brand.
DIDDEN ¬ ‘Te weinig mensen zijn echt op de hoogte van de gruwel aan de buitengrenzen. Die wil eigenlijk niemand. Een grote meerderheid vindt ook dat je veilig en eerlijk asiel moet kunnen aanvragen. Maar het huidige debat is vergiftigd. Extreemrechts wakkert onophoudelijk het gevoel aan dat migratie gelijkstaat aan criminaliteit en problemen. Onderschat niet hoeveel geld ze tegen die communicatie aan smijten.’
Is het enkel aangewakkerd vuur? Heel wat mensen voelen nu eenmaal een ongemak met hun veranderende leefwereld.
DIDDEN ¬ ‘Ik denk dat migratie altijd een zekere mate van onwennigheid veroorzaakt. Dus die voedingsbodem is er inderdaad, maar daar kun je op verschillende manieren mee omgaan. Voor extreemrechts is dat ongemak hun electoraal kapitaal. Ik stel niet in vraag dat je aan het einde van een asielprocedure mensen moet kunnen terugsturen, als ze niet voldoen aan de voorwaarden. Alleen moet je die procedure wel correct uitvoeren.’
‘Iedereen zou een legale route die je al buiten Europa kunt opstarten, verkiezen boven een gammel bootje op zee. Zelfs al moet je dan een jaar of twee wachten om te migreren.’
Flor Didden
‘Daar hebben we legale migratiekanalen voor nodig. Anders belanden mensen vanzelf in de handen van mensensmokkelaars. Ik ben ervan overtuigd dat iedereen een legale route verkiest die je al buiten Europa kunt opstarten, boven een gammel bootje op zee. Zelfs al moet je dan een jaar of twee wachten om te migreren.’
De regering-De Wever belooft daarentegen ‘het strengste asiel- en migratiebeleid ooit’.
DIDDEN ¬ ‘Je merkt dat het beleid steeds achtelozer mensenrechten schendt. (De Belgische staat en Fedasil zijn al meer dan 15.000 keer veroordeeld voor de schending van het recht op opvang, met honderden miljoenen euro’s aan dwangsommen tot gevolg, red.) Bovendien viseert De Wever rechters die de mensenrechten wel hooghouden, zoals in zijn migratiebrief met andere regeringsleiders. Enorm zorgwekkend. Het Europees Hof is de laatste bescherming tegen de gruwel aan de buitengrenzen.’
Voor jou is het hoog tijd voor een ander verhaal over migratie.
DIDDEN ¬ ‘Waarom durft geen enkele partij te pleiten voor de regularisatie van de enorme groep mensen die hier al langer dan vijf jaar werkt en integratie kan aantonen? Spanje heeft dat onlangs gedaan. Je krijgt hen op geen enkele manier teruggestuurd en door hen uit het zwartwerk te halen, geef je onze economie een boost. Uit onderzoek blijkt ook dat een meerderheid van de Belgen voor zo’n specifieke en tijdelijke campagne openstaat.’
‘Migranten zijn misschien politiek ongewenst, maar onmisbaar in onze samenleving’
Flor Didden
‘De realiteit is dat migranten dan wel politiek ongewenst zijn, maar onmisbaar in onze samenleving. We zitten met een krimpende bevolking, en hebben migratie nodig om voldoende handen te verzekeren in de zorg en andere knelpuntberoepen. Dat heeft economische voordelen en is tegelijk telkens een menselijk verhaal van hoop en zin om hier een toekomst uit te bouwen.’
