Bijna dagelijks kondigt minister Demir nieuwe maatregelen aan en trekt ze andere weer in. Op het einde van de rit kan niemand nog volgen. ‘Het is pure chaos. Er is geen greintje voeling met de realiteit’, zegt Bert Van Daele, onderwijsexpert van beweging.net.
‘Een coherente visie of overleg met het werkveld is er nauwelijks. Ze bekijkt adviezen van de Vlaamse Onderwijsraad meewarig en ziet ze als hinderpalen. Aangekondigde maatregelen voert ze overhaast in, waarna de Raad van State haar terugfluit. Of ze moet ze onder druk van de realiteit terugdraaien.’
‘Een coherente visie of overleg met het werkveld is er nauwelijks.’
Bert Van Daele, onderwijsexpert beweging.net
Exemplarisch zijn de studievoortgangsmaatregelen in het hoger onderwijs en de strengere voorwaarden voor studiebeurzen. Demir wil onder andere dat studenten elk jaar minstens 54 studiepunten opnemen en voor minstens 80 procent van hun studiepunten slagen. Wie ouder dan 30 is, krijgt geen studiebeurs meer. Er wordt zelfs gefluisterd dat er plannen zijn om ondermaats presterende beursstudenten hun beurs te laten terugbetalen.
Contraproductief
Armoede-expert Wim Van Lancker noemt die maatregel asociaal en contraproductief, rectoren en leidinggevenden aan de Vlaamse hogescholen en universiteiten vrezen dat vooral studenten met een zwakkere socio-economische achtergrond kind van de rekening worden.
Ook de Raad van State oordeelde dat de maatregelen discriminerend zijn. Schoorvoetend kwamen er bijkomende uitzonderingsregels, maar de minister wil nog steeds minstens een derde van de huidige beursstudenten op droog zaad zetten. Zo wil ze 34 miljoen besparen.
‘Zo’n 16.000 studenten zullen hun beurs kwijtraken.’
Nele Van Hoyweghen, voorzitter Vlaamse Vereniging voor Studenten
Nele Van Hoyweghen, voorzitter van de Vlaamse Vereniging voor Studenten: ‘Zo’n 16.000 studenten zullen hun beurs kwijtraken. Vooral studenten met leermoeilijkheden en studenten die moeten werken om hun studie te bekostigen of hun studie met mantelzorg combineren worden daarop afgerekend. Een diploma behalen wordt op die manier binnenkort weer iets voor de happy few.’
Opleidingsoffensief blijft uit
Ook wie zich tijdens zijn loopbaan wil bij- of omscholen botst op almaar meer drempels. Dat staat haaks op de belofte van een echt opleidingsoffensief. Denk aan de controversiële verhoging van het inschrijvingsgeld van sommige opleidingen in het volwassenenonderwijs, ook al is die, althans voor taalopleidingen, intussen weer gedeeltelijk teruggedraaid.
Nochtans dragen opleidingen net bij aan meer werkbaar werk, stelt Stijn Gryp, nationaal secretaris van het ACV. ‘In de praktijk zien we vandaag te vaak het omgekeerde. Opleiding komt bovenop een al hoge werkdruk, verschuift naar de privétijd of werknemers moeten er zelf de kosten van dragen. Wie wil leren, heeft tijd, ruimte en ondersteuning nodig. Opleiding moet daarom zoveel mogelijk binnen de arbeidstijd, binnen een daarop voorzien organisatiekader.’
‘Je verwacht net meer investeringen in mensen’
De nood aan opleidingen wordt alleen maar groter. Loopbanen worden langer, en gevoeliger voor verandering. ‘Digitalisering, AI en andere transities maken dat competenties sneller verouderen, zeker voor wie vandaag al minder opleidingskansen krijgt’, stipt Gryp aan. ‘Zonder preventief beleid dreigt de kloof tussen wie kan blijven leren en wie achterblijft te vergroten.’
‘Er wordt niet meer geïnvesteerd in bredere arbeidsmarktcompetenties en er gebeurt te weinig om de echte drempels aan te pakken.’
Stijn Gryp, nationaal secretaris Vlaams ACV
Het ACV betreurt dat er net nu bespaard wordt op opleiding. ‘In een periode van grote arbeidsmarktveranderingen zou je verwachten dat de overheid meer investeert in mensen. Maar voor werkzoekenden groeit de druk om snel een baan te vinden en gaat de VDAB strenger om met opleidingen.
Door de hervorming van het Vlaams opleidingsverlof worden voor werknemers de het recht op leren sterker gekoppeld aan knelpuntcriteria, terwijl er niet meer geïnvesteerd wordt in bredere arbeidsmarktcompetenties en er te weinig gebeurt om de echte drempels aan te pakken.’
‘Natuurlijk moeten we oog hebben voor tekorten op de arbeidsmarkt. Maar opleiding mag niet herleid worden tot een instrument om vacatures zo snel mogelijk in te vullen. Ze moet vertrekken van de talenten, drempels, ambities en duurzame loopbaanperspectieven van werknemers en werkzoekenden’, zegt Gryp.
‘Laatste kans op een diploma’
Het huidig onderwijsbeleid dreigt onze sociale mobiliteit te verzwakken, zeker voor wie via tweedekansonderwijs of hoger onderwijs vooruit wil. Werkzoekenden worden ontmoedigd om extra diploma’s te behalen omdat die trajecten te lang zouden duren.
Dat beaamt Mariza Manico uit Roeselare. De alleenstaande moeder behaalde in 2020 via het tweedekansonderwijs haar middelbaar diploma. Ze wilde oorspronkelijk een ASO-richting volgen om daarna een hoger diploma te behalen, maar de VDAB weigerde.
‘Op aandringen van de VDAB heb ik toen een TSO-diploma ICT en administratie behaald. Dat leverde mij de ene tijdelijke callcenter-baan na de andere op. Voor andere, eenvoudige administratieve functies vraagt men tegenwoordig bijna overal een bachelordiploma.’
‘Toen ik in februari mijn werk verloor, begon ik aan een nieuwe opleiding, zodat ik mijn droom om een bachelordiploma te behalen kon verwezenlijken. Ik ben nu 43. Dit is mijn laatste kans als ik nog een baan wil vinden in die sector. Maar omdat ik een vrijstelling voor Frans kreeg, kom ik nu volgens de VDAB enkele uren tekort. Daardoor moet ik kiezen tussen mijn uitkering en mijn opleiding om mijn kansen op de arbeidsmarkt te verbeteren.’
