Terwijl emeritus-hoogleraren Bea Cantillon en Ria Janvier aanschuiven voor het interview trekt buiten een proteststoet de straat op. De start van de Arizona-regering luidde een voorjaar van breed gedragen onvrede in.
Ria Janvier
de hervormingen op.
Bea Cantillon
Begrijpelijk, vindt Janvier. ‘De flexibiliteit die van een werknemer verwacht wordt, is groot. Overuren, nachtwerk, wat je maar wil, maar daar verdien je vrijwel niets meer aan. Tegelijkertijd moet je onafgebroken blijven werken, minstens 35 jaar van 156 effectief gewerkte dagen om aan de pensioenmalus te ontsnappen. In het bijzonder deeltijds werkenden, vooral vrouwen, worden daarmee getroffen. Onze sociale zekerheid is een verworvenheid die we uit handen aan het geven zijn.’
Sociale onrust
Met name de op til zijnde pensioenhervormingen creëren sociale onrust. Volgens de plannen van minister van Pensioenen Jan Jambon (N-VA) volgt een malus of pensioenvermindering op elk jaar ‘vervroegde uittreding’ voor de wettelijke pensioenleeftijd (67 jaar vanaf 2030). Gelijkgestelde periodes, zoals tijdelijke werkloosheid vanwege overmacht, dreigen minder mee te tellen voor de pensioenleeftijd, net als landingsbanen. Ook de pensioenen van ambtenaren en leerkrachten krijgen een knauw. In totaal moet dat zo’n 2,4 miljard euro opleveren.
CANTILLON ¬ ‘Het stuit tegen de borst hoe weinig over sommige maatregelen nagedacht is. Het ontbreekt aan een coherent plan. Men maakt weleens de vergelijking met de regering-Dehaene I (1992-1995, red.) die ook flink moest besparen. Maar daar was over nagedacht. Wij hadden de gevolgen van de toenmalige besparingen op de werkloosheid doorgerekend en probeerden de kwetsbaarsten te vrijwaren. Er was de overtuiging dat we de inspanningen gelijk moesten verdelen, met een solidariteitsbijdrage van de hogere inkomens. De huidige regering heeft niet eens zicht op de sociale drama’s die het aan de onderkant van de samenleving teweegbrengt.’
JANVIER ¬ ‘Eerst tellen periodes van ziekte niet mee om uit te maken of je voldoende arbeidsdagen hebt opgebouwd voor het pensioen, dan weer wel, dan weer niet … net alsof je blaadjes van een madeliefje plukt. Sommige passages in het regeerakkoord zijn geschreven op een uur waarop de onderhandelaars wellicht beter in hun bed hadden gelegen.’
© Sofie Gheysens
Toch moeten maatregelen met grote impact, zoals de beperking van de werkloosheidsuitkering tot maximaal twee jaar, al vanaf 2026 ingaan. Binnen een halfjaar.
CANTILLON ¬ ‘Voor de jaarwisseling krijgen langdurig werkzoekenden een brief in de bus van de RVA (Rijksdienst voor Arbeidsvoorziening, red.) dat ze 1.500 euro minder krijgen. Je gelooft toch niet dat die allemaal aan het werk gaan? De rekening wordt gewoon doorgeschoven naar de ziekteverzekering en naar de OCMW’s. En die zouden mensen wel naar werk weten te begeleiden, terwijl ook de VDAB moet besparen? Nog een incoherentie.’
‘Het stuit tegen de borst hoe weinig over sommige maatregelen nagedacht is.’
Bea Cantillon
JANVIER ¬ ‘In één pennentrek worden ook het gezinspensioen en het echtscheidingspensioen afgeschaft. (Vandaag tellen niet-gewerkte huwelijksjaren mee voor de pensioenberekening, red.) Daarover krijg ik paniekerige vragen. Wordt mij dat afgenomen? Soms met gevaar voor pure armoede. Of neem de afschaffing van het ziektepensioen voor ambtenaren vanaf 1 januari 2026. Niemand heeft enig idee wat er dan wel moet gebeuren met ambtenaren die definitief medisch ongeschikt zijn. Zelfs het kabinet-Jambon worstelt met die vraag. Uiteindelijk gaat onze sociale zekerheid over solidariteit.’
‘Het beste scenario voor iedereen is om sociale bijdragen te betalen zonder dat je ooit een beroep hoeft te doen op de sociale zekerheid. Dan blijf je gespaard van ongeluk. Maar ik betaal met plezier voor iedereen die dat geluk niet heeft.’
Is het niet merkwaardig dat de enorme besparingen in de sociale zekerheid onvermijdelijk zijn volgens de regering, maar dat ze wel miljarden uittrekt voor nieuwe defensie-uitgaven?
JANVIER ¬ ‘De vraag is of de rechtse partijen in de regering niet een verborgen agenda dienen. De begrotingsdoelstellingen lijken een dekmantel om maatschappelijke keuzes door te voeren, zoals een gedeeltelijke privatisering van de pensioenen met een grotere tweede pijler. Het risico bestaat dat we dan evolueren naar een basispensioen dat genoeg is om net niet dood te gaan. Maar dat verdient een ernstig maatschappelijk debat. Wees daar eerlijk over.’
CANTILLON ¬ ‘Om de noodzaak van besparingen kunnen we niet heen, vrees ik. Er zijn niet alleen de kosten van de vergrijzing, zowel in de pensioenen als in de gezondheidszorg. Er zijn ook het structurele begrotingstekort, hoogdringende klimaatinvesteringen – waarover niemand het overigens nog heeft – en de ambitie om de sociale minima op te trekken tot aan de armoedegrens. Als je dat optelt, kom je aan een inspanning van viermaal 4.000 euro per gezin in de komende decennia. De vraag is hoe je die op een billijke manier over de bevolking verdeelt. We weten nog steeds niet hoe het zit met de beloofde meerwaardebelasting op aandelen.’
‘Over de inkomstenzijde van de sociale zekerheid gaat het bijna nooit.’
Ria Janvier
JANVIER ¬ ‘Dan is het des te pijnlijker dat de besparingen in de pensioenen maar erg traag effect zullen hebben. Sommige overgangsmaatregelen lopen tot 2062!’
CANTILLON ¬ ‘Het zijn de jongeren die de pensioenhervorming zullen betalen.’
Het is nog niet te laat om het tij te keren. De regering moet de wetteksten over de pensioenhervorming nog indienen.
CANTILLON ¬ ‘Om te beginnen zou ze dan beter kijken naar de financiering van onze pensioenen. Denk aan de talloze loonlastenverlagingen voor werkgevers, zoals een verminderde sociale bijdrage voor de eerste werknemer. Of aan alle cafetariaplannen voor werknemers, van maaltijdcheques tot bedrijfswagens. Stuk voor stuk voordelen waarop geen sociale bijdragen betaald worden. Dat kost de sociale zekerheid miljarden.’
‘Voor elke euro die werknemers en hun werkgever bijdragen voor het pensioen, betalen zelfstandigen vandaag 60 cent.’
Ria Janvier
JANVIER ¬ ‘Neem nu het pensioen van zelfstandigen. Voor elke euro die werknemers en hun werkgever bijdragen voor het pensioen, betalen zelfstandigen vandaag 60 cent. Maar ze bouwen inmiddels wel hetzelfde pensioen op! Als je een beter pensioen wil, moet je toch meer sociale bijdrage betalen? De kostprijs daarvan loopt jaar na jaar op, zelfs nadat de vergrijzingskosten van onze pensioenen weer gaan liggen omdat de babyboomgeneratie er het bijltje bij heeft neergelegd.’
‘Het zogenaamde paasakkoord van de regering wil nu zelfs werknemers met een bijzonder hoog loon geen sociale bijdrage meer laten betalen op dat overtreffende deel van hun loon. Dat is echt al te gek. Over de inkomstenzijde van de sociale zekerheid gaat het bijna nooit.’
