Hoewel de regering-De Wever onlangs een akkoord bereikte over de pensioenhervorming, is deze nog steeds niet in steen gebeiteld. Tijdens de Kamercommissie Sociale Zaken lieten dinsdag onder andere UA-professor sociaalzekerheidsrecht Ria Janvier en pensioenexpert professor Pierre Devolder van de ULB hun licht op de wetsontwerpen schijnen.
Ontbrekende inkomsten
Hoewel beide professoren opmerkten dat een hervorming noodzakelijk is, stellen ze zich vragen bij sommige regeringsmaatregelen. De achilleshiel van het huidige pensioenstelsel is de financiering van de sociale zekerheid die voortdurend uitgehold wordt met allerhande uitzonderingen, merkt Pierre Devolder op. ‘Ons huidig systeem is financieel problematisch. De link tussen bijdragen en uitgaven verdwijnt meer en meer. Zo worden de uitkeringen onbetaalbaar.’ In dat opzicht is het volgens hem nodig dat er een hervorming komt.
Ria Janvier vulde tijdens haar tussenkomst aan dat deze hervorming niets aan de financiering van de sociale zekerheid verandert. ‘Heel deze hervorming gaat over hoe we gaan besparen langs de prestatiezijde, maar nergens wordt de vraag gesteld of er geen bijkomende inkomsten gegenereerd kunnen worden. Bovendien is het op sommige vlakken een broekzak-vestzakoperatie, omdat sommige mensen van het ene naar het andere stelsel gesluisd worden, maar de uitkomst onder de streep gelijk blijft.’
Sociaal contract
Devolder was dan ook stellig: een hervorming mag niet louter een financiële besparingsoefening zijn. Hij stelt dat pensioenen deel van het sociaal contract uitmaken, je kan onderweg niet zomaar de spelregels veranderen. De hervorming gaat ook voorbij aan een aantal andere belangrijke punten. ‘Ze houdt geen rekening met de zwaarte van een beroep. Het verschil in levensduurverwachting wordt ook niet mee in rekening gebracht. Er zijn bepaalde werknemers die door hun werk een vierde minder lang leven dan gemiddeld’, verklaart hij. Dat laatste blijkt ook uit recente cijfers van de politievakbonden: politieagenten overlijden gemiddeld tien jaar vroeger.
Volgens Devolder is het dan ook fundamenteel oneerlijk om iedereen dezelfde, vaste pensioenleeftijd op te leggen. ‘Een professor kan zonder veel moeite tot zijn 67 jaar aan de slag blijven, maar dat kun je niet verwachten van in de bouw. De sociale zekerheid werkt herverdelend, behalve ons pensioenstelsel. Want wie in een zware, minder goed betaalde job heeft, heeft doorgaans een kortere levensverwachting dan wie in een goedbetaalde kantoorbaan terechtkomt.’
Tegen Europese regels
Janvier haalde in haar betoog ook de commotie aan na de uitspraken van pensioenminister Jambon (N-VA) over deeltijds werkende vrouwen die hun gedrag maar moeten aanpassen. ‘Je gaat via het pensioensysteem geen correcties aanbrengen.’ De professor wijst daarnaast op Europese wetgeving die een bom onder dat deel van de pensioenhervorming dreigt te leggen. ‘Volgens Europa moeten we deeltijdse arbeid hetzelfde behandelen als voltijds, met proportionele rechten.’
Volgens Janvier zorgt de malus ervoor dat wie een hele loopbaan halftijds aan de slag is pas na 45 jaar loopbaan zonder pensioenmalus met pensioen kan gaan. Dat komt door de voorwaarden die ervoor zorgen dat je pas ten vroegste na minstens 35 loopbaanjaren van 156 gewerkte dagen én 7020 in totaal gewerkte dagen met pensioen kunt gaan. En ook alleen maar wanneer je nooit pech had tijdens je loopbaan. ‘Je krijgt niet uitgelegd dat iemand die halftijds werkt in totaal 45 jaar moet gewerkt hebben om geen malus op te lopen. Ik kijk uit naar wat de Raad van State hierover zal zeggen en vooral ook naar alle uitspraken van het Grondwettelijk Hof die zeker zullen volgen’, aldus Janvier.
Begin mei ten vroegste duidelijkheid
Hoewel op 1 april een eerste lezing van de wettekst en een bijhorende stemming had moeten plaatsvinden, werd – opmerkelijk unaniem tussen meerderheid en oppositie – beslist om die lezing en stemming uit te stellen. Het Federaal Planbureau komt pas rond 13 april met een rapport over de verwachte impact van de hervorming op onder andere de genderkloof. Pas daarna zullen de wetteksten in lezing gestemd worden. Zo blijft de onzekerheid rond de pensioenhervorming in ieder geval nog zeker tot ten vroegste begin mei in stand, wanneer de Kamer zijn zegen kan geven.
