Het federaal Planbureau voorspelt een volgende overschrijding van de spilindex in juli. Die geplande indexering van het loon van overheidspersoneel, uitkeringen en pensioenen komt zo maanden vroeger dan eerder gedacht. Door de oorlog van de VS en Israël tegen Iran stijgen de energieprijzen immers enorm, waardoor ook de index volgt.
Of we vandaag opnieuw moeten vrezen voor torenhoge voorschotfacturen, is voorlopig nog onduidelijk, maar de gasprijs haalde alleszins weer recordhoogtes. Sommige leveranciers schrapten vaste contracten of kondigden tariefverhogingen aan tot bijna 30 procent.
Net wanneer onze lonen die gestegen levenskosten zouden volgen, zet de regering het mes in de automatische loonindexering. Brutolonen boven 4.000 euro worden in 2026 en 2028 nog slechts gedeeltelijk geïndexeerd. Ook deeltijdse werknemers die minder dan 4.000 euro bruto verdienen, botsen in verschillende gevallen op de grens. Naarmate je minder uren werkt, wordt die indexgrens namelijk verlaagd.
Ook minder index voor uitkeringen vanaf 2.000 euro bruto
Voor sociale uitkeringen boven 2.000 euro bruto per maand geldt een plafond voor de indexatie van 40 euro per maand. De regering-De Wever wil het systeem vanaf juni invoeren, net een maand voor de geplande overschrijding van de spilindex dus.
Voor veel gezinnen komt dat bovenop een beleid dat ook elders minder automatische bescherming belooft, van uitkeringen tot pensioenen.
Tegelijk verhoogt de federale regering stapsgewijs de accijnzen op aardgas. Voor wie verwarmt op gas tikt dat allemaal aan. Hogere prijzen, hogere belastingen, en een index die straks de stijgende kosten niet meer volledig volgt. Voor veel gezinnen komt dat bovenop een beleid dat ook elders minder automatische bescherming belooft, van uitkeringen tot pensioenen.
Inflatiegolf door energie
Volgens onderzoek van de Nationale Bank werd de inflatiegolf tussen 2021 en 2024 in België in sterke mate aangedreven door energieprijzen. Gas en elektriciteit wegen zwaar in het consumptiepakket van gezinnen. Daardoor volgen lonen en uitkeringen relatief snel prijsschokken. Het verklaart ook waarom de index voor Belgische gezinnen een belangrijke bescherming vormt wanneer energie plots duurder wordt.
Onderzoek van de KU Leuven naar de vorige energieprijsschok toont dat de automatische indexering een cruciale rol speelde in het opvangen van de klap in koopkracht.
Onderzoek van de KU Leuven naar de vorige energieprijsschok toont dat de automatische indexering een cruciale rol speelde in het opvangen van de klap in koopkracht. Zonder index zouden de reële inkomens van gezinnen veel sterker zijn gedaald. Vooral lagere lonen en middeninkomens werden door de index beschermd tegen de stijgende energiefactuur.
‘Dat bewijst dat een goede sociale bescherming essentieel is’, zegt ACV-voorzitter Ann Vermorgen. ‘Ook de huidige situatie toont opnieuw dat de beste maatregel die de regering in deze fase kan nemen is om haar eigen voorziene ingrepen niet door te duwen.’ Daarom rijst de vraag of het beperken van automatische bescherming wel zo’n goed idee is, zeker in internationaal onzekere tijden.
'De beste maatregel die de regering in deze fase kan nemen is om haar eigen voorziene ingrepen niet door te duwen.’
Ann Vermorgen - voorzitter ACV
Energiecrisis bis maar minder bescherming?
Tijdens de energiecrisis van 2022 waren er bovenop de volledige indexatie nog extra crisismaatregelen nodig. Een basispakket energie bracht een korting van 122 euro op de elektriciteitsfactuur en 270 euro op de gasfactuur. Het sociaal tarief werd tijdelijk uitgebreid van ongeveer tien naar twintig procent van de bevolking. De btw op energie werd verlaagd naar zes procent.
In de zomer van 2025 werd zelfs al beslist om de toekenning van de index voor uitkeringen en de openbare sector te vertragen.
Vandaag lijkt de reflex anders. Terwijl energieprijzen opnieuw stijgen en de overschrijding van de spilindex sneller in zicht komt, wordt een van de belangrijkste beschermingsmechanismen afgezwakt. In de zomer van 2025 werd zelfs al beslist om de toekenning van de index voor uitkeringen en de openbare sector te vertragen.
Ook juridisch zijn er nog vragen. De Raad van State wees er bij de bespreking van de programmawet op dat essentiële elementen voorlopig nog te onduidelijk zijn.
