Begroting: regering schuift rekening weer naar dezelfde mensen

De regering wil besparen op de pensioenen. Centraal in dat plan staat de pensioenmalus: een boete voor wie vroeger stopt met werken. Die boete is een vast percentage per jaar dat je vroeger stopt en hangt af van het jaar waarin je vertrekt: binnenkort twee procent per jaar. Vanaf 2040 wordt dat vier procent en daarna vijf procent.

Samen met andere geplande ingrepen in de pensioenen verliezen volgens berekeningen van de Federale Pensioendienst zo bijna drie op de tien werknemers gemiddeld 318 euro per maand. Zeven op de tien van de getroffen werknemers zijn vrouwen. De maatregel raakt vooral wie deeltijds werkt, een tijd ziek was of voor familie zorgde.

Daarnaast wordt het sowieso moeilijker om vervroegd op pensioen te kunnen. Om daar recht op te hebben, moet je minstens 35 loopbaanjaren aantonen, met voldoende effectief gewerkte dagen. Volgens de Studiecommissie voor de Vergrijzing haalt bijna de helft van de vrouwen die lat niet. Zelfs wie tot de wettelijke leeftijd blijft werken, is niet helemaal zeker van zijn stuk. De regering beperkt de periodes die meetellen als ‘gelijkgesteld’, zoals ziekte of tijdelijke werkloosheid.

Ook veranderen de regels over hoe lang iemand precies moet werken om volledig recht op pensioen te hebben. Het eerste werkjaar telt voortaan pas als men minstens zes maanden effectief werkte. Volgens cijfers van Sigedis zal tot een kwart van de werknemers door de nieuwe telling minstens een half jaar langer moeten werken dan vandaag gepland.

De regering wil minder vaste roosters en toeslagen. Maar dat betekent minder voorspelbaarheid en zekerheid. Een opvallende maatregel zijn aangepaste regels voor nachtwerk. Vandaag geldt werk tussen twintig uur en zes uur ’s ochtends als nachtarbeid. In het nieuwe plan zou enkel werk tussen middernacht en vijf uur nog meetellen. Volgens berekeningen van ACV-Voeding en Diensten verliezen werknemers daardoor tot 615 euro per maand aan premies, in de voedingshandel gemiddeld 434 euro. Samen gaat het om meer dan 170.000 werknemers.

Volgens de FOD Werk hebben nachtwerkers dubbel zoveel kans op gezondheidsproblemen. Premies compenseren dus niet enkel ongemak, maar echte gezondheidsrisico’s. Ook andere maatregelen schuiven in dezelfde richting. Het maximumaantal ‘vrijwillige overuren’ stijgt tot 360 per jaar, en worden minder vaak gecompenseerd met geld of rust. Bij deeltijdse jobs neemt de druk toe om het werk over meer dagen te spreiden. Juridisch kan dat worden geweigerd, maar in de praktijk ligt die keuze zelden bij de werknemer.

In sectoren met veel deeltijdwerk, zoals schoonmaak en handel, verdienen werknemers vaak minder dan 2.000 euro bruto per maand. Voor hen is elke verloren premie voelbaar. Ook de minimale arbeidsduur staat onder druk. Er bestaat volgens experten het risico dat we belanden in een scenario van mini-jobs en nulurencontracten. Werknemers moeten zo dag per dag op zoek naar werk, zonder zekerheid over inkomen of opbouw van sociale rechten.

De regering werkt aan een nieuw plan om een half miljoen langdurig zieken sneller te ‘activeren’. Die aanpak moet misbruik tegengaan, maar verschuift de nadruk van begeleiding naar controle. De meeste langdurig zieken willen wél opnieuw aan het werk, maar werkgevers bieden zelden aangepaste taken aan. Wie deeltijds hervat, verliest soms pensioenrechten of een deel van het loon. Wie ziek wordt, heeft in de eerste plaats nood aan herstel en een realistische kans om terug te keren. Dat vergt investeringen in werkbaar werk, niet in nieuwe sancties.

‘Net zoals bij de langdurig werklozen is er geen enkel wetenschappelijk bewijs dat het straffen van langdurig zieken effect heeft’, zegt Maarten Hermans, ACV-expert welzijn op het werk. ‘We moeten daarentegen inzetten op de ware redenen voor uitval en effectieve maatregelen om werknemers te re-integreren in werkbaar werk. De werknemers die met een versleten rug kampen, verdienen beter dan deze huidige politieke profilering op hun al versleten rug.’