Er zijn correlaties te trekken met de stijgende ongelijkheid en met het ongenoegen over migratie – verbeeld of reëel, want vaak zijn het de gemeentes met de minste bewoners met een migratieachtergrond waar extreemrechts het sterkst scoorde – maar net zo goed is het de uitkomst van de verdwijning van de publieke sfeer, die gedurende de globaliserende jaren negentig al een schemerige indruk maakte, en in de jaren 2000 compleet implodeerde met de grote doorbraak van sociale media.
We leven in een versnelling van semipublieke kanaaltjes waar elke populaire opzweper zijn platform kan creëren.
Van Facebook, over Instagram, naar Reddit, Twitter – excuus, X – en TikTok … we leven in een versnelling van semipublieke kanaaltjes waar elke populaire of populistische opzweper zijn (vooral zijn, zelden haar) platform kan creëren en, zonder al te veel tegenspraak, een eigen gevolg kan vinden, bespelen en mobiliseren.
8 seconden
Uiteraard waren de grote mediamerken er als de kippen bij om mee op de sociale-mediagolf te surfen. Het bereik van fysieke kranten is enorm gezakt en de content die ze online brengen moet vooral snel en behapbaar zijn.
Microsoft constateerde zelf dat mensen vandaag over het algemeen na ongeveer acht seconden hun concentratie beginnen te verliezen. Dat cijfer is gedaald in de loop der jaren en bevindt zich nu op een historisch dieptepunt. Begin jaren 2000 ging het nog over een aandachtsspanne van 12 seconden.
De explosie van informatie en verspreidingsmogelijkheden zorgt ervoor dat onze breinen selectiever informatie oppikken, en dat hevige emoties en verontwaardiging sterke stimulansen worden om informatie te delen, of te interageren. Bonne chance als je als politicus nog een goed genuanceerd voorstel wil opbouwen.
Content-snacks
Een zeldzame goede inhoudelijke discussie daargelaten, blijft de conclusie overeind: de partijen die het meest investeren in sociale media haalden de beste scores. Dat Vlaamse jongeren van 18 tot 24 jaar gemiddeld 80 minuten per dag op TikTok spenderen, was al een teken aan de wand. Pijnlijk is dat we ons tegelijkertijd, collectief, ongemakkelijk beginnen te voelen over ons smartphonegebruik, en die directe toegang tot de eindeloze hoeveelheid korte content-snacks.
Veertig procent van de Vlamingen antwoordt ‘ja’ op de vraag of ze te veel tijd op hun smartphone doorbrengen. Onze publieke sfeer was dan wel nooit universeel publiek, daarvoor was de verzuiling te sterk, maar waar die vroeger meer gegroepeerd was, is die nu compleet versnipperd over miljoenen smartphones en digitale tools. Daardoor missen we vaak de kans om het debat face à face te voeren en vermijden kiezers om het gesprek aan te gaan met elkaar.
Extreemrechts slaagt erin mensen te lokken met simpele ja/nee-vragen zoals ‘Vind je ook dat alle puppy’s een baasje verdienen?’ en zet eigen kanalen op die permanent haat zaaien. Onvermijdelijk leidt ons dat naar minder empathie, minder dialoog en minder nuance.
