Gefactcheckt

Ik hou van factchecks. In tijden van fake news en alternatieve waarheden houden ze mij scherp. Toch stond ik wel even te kijken toen twee uitspraken die ik onlangs zelf deed in de media gefactcheckt werden. Een teken dat je uitspraken ertoe doen, zeker? Als je van factchecks houdt, kun je er toch niets op tegen hebben dat dit bij jou gebeurt, toch?

Klopt, al verandert dit enigszins als blijkt dat die factchecks zelf een check nodig hebben.

Twee keer sprak ik me uit naar aanleiding van hervormingen die minister van Werk Zuhal Demir (N-VA) doorvoert in het Vlaamse arbeidsmarktbeleid. Eerst formuleerde ik in De Standaard kritiek op de hervorming van de individuele beroepsopleiding (IBO). Een deel van de mensen die in het nieuwe IBO-systeem stappen, zouden slechter af zijn en een vergoeding krijgen die lager ligt dan het leefloon. Dat was tenminste onze meest fundamentele kritiek.

In het tweede geval ging het over loopbaanbegeleiding. Daar schoot een kritisch advies van de SERV in het verkeerde keelgat en was het overduidelijk, aldus de minister, dat die kritiek er kwam omdat loopbaanbegeleiding een verdienmodel voor de vakbonden is. Mijn reactie dat het ACV ‘nauwelijks’ gebruikmaakt van het systeem van loopbaanbegeleiding leverde een check op.

Als je van factchecks houdt, kun je er toch niets op tegen hebben dat dit bij jou gebeurt, toch?

Opvallend, het was geen onafhankelijk journalist of onderzoeker die de rol van factchecker op zich nam. Nee, tweemaal checkte de VDAB, een autonome instelling van de Vlaamse overheid dus. Met een onafhankelijke raad van bestuur, waarvan ik ook zelf deel uitmaak.

De vraag of het de taak is van de VDAB om in tijden van grote uitdagingen op de arbeidsmarkt en een besparing van 10 procent op haar budget aan factchecking te doen, is op zich al een discussie waard. Maar over het feit dat beide factchecks onvolledig waren en essentiële informatie misten, ben ik duidelijk: dit is zeer problematisch. Zo gaf de VDAB in de discussie over loopbaanbegeleiding initieel enkel mee hoeveel middelen het ACV had gekregen in 2024, zonder dit te kaderen in het totale bestede budget.

Anders zou blijken dat het ACV in 2024 minder dan 1 procent van het bestede budget kreeg. 

Politieke stellingname

In de factcheck over de IBO stelde de VDAB dan weer onder andere dat bepaalde werkzoekenden beter af zouden zijn in het nieuwe systeem en dat een uitkering onder het leefloon toch wel beter is dan geen uitkering. Het eerste element is correct en ontkenden we ook nooit. Het tweede is een politieke stellingname over welke vergoeding we willen geven aan mensen die voltijds actief zijn op een werkvloer. Dat hoeft de VDAB niet te doen, of toch zeker niet los van haar raad van bestuur.

Problematisch dus. Al zeker wanneer beide factchecks gretig gebruikt worden door een minister om het ACV en mezelf te beschuldigen van fake news, Trumpiaans gedrag en een gebrek aan respect voor het belastinggeld van de hardwerkende Vlaming.

Eerlijk, bij politici ben ik al niet meer verwonderd dat ze op basis van halve waarheden tegenstanders een loef proberen af te draaien. Maar van overheidsinstellingen als de VDAB wel. Daar ben ik verontwaardigd over. Omdat het hun verdomde plicht is om de samenleving zo objectief mogelijk te informeren.

En omdat ik in deze barre tijden niet af wil van mijn hoop dat factchecks die naam waardig het maatschappelijk debat opnieuw wat op de inhoud kunnen richten.