Sociale rechtvaardigheid door progressieve fiscaliteit, wettelijke sociale verzekering, armoedebestrijding, sociaal overleg, toegankelijke collectieve voorzieningen – doelstellingen die nu aan een versneld tempo op de schop worden genomen. Neem nu de democratisering van het hoger onderwijs. Het was een van de naoorlogse wensdromen, als hefboom voor herverdeling.
Vandaag zetten cynici het in het slechtste geval weg als ‘woke’ onzin.
Wie tussen 1970 en 1994 geboren werd in de hogere middenklasse, heeft vijf keer zoveel kans om een masterdiploma te halen als iemand uit een arbeidersgezin.
Werkelijk? De deelname aan het hoger onderwijs was in Vlaanderen nog nooit zo hoog, wordt ons voorgehouden, met een meerderheid van de inschrijvingen aan universiteiten. Alsof een hogere deelname en een minder ongelijke participatie op hetzelfde neerkomen. Dat is kennelijk niet zo.
Masterdiploma op zak
‘Ongelijkheid in onderwijs zit weer op het niveau van 1950’, blokletterde De Standaard enige tijd geleden (3 december 2024) op basis van nieuw onderzoek van Elias Kruithof en Pieter-Paul Verhaeghe van de VUB. Wie tussen 1970 en 1994 geboren werd in de hogere middenklasse, had vijf keer zoveel kans om een masterdiploma te halen als iemand uit een arbeidersgezin, 39 tegen 8 procent. Die 8 procent is dan wel dubbel zoveel als in 1950, maar de hogere middenklasse kwam van 18 procent.
‘Klinkklare onzin’, vond onderwijspsycholoog Wim Van den Broeck, ook al van de VUB, want die arbeidersklasse was intussen veel kleiner geworden, precies dankzij de verhoogde deelname aan het hoger onderwijs.
Klopt, maar dat doet geen afbreuk aan de vaststelling dat een arbeiderskind bijna vijf keer minder kans heeft om het onderwijs te verlaten met een masterdiploma op zak, laat staan met meerdere masters.
Je zou verwachten dat zo’n schrijnende vaststelling politiek iets in beweging zet, toch minstens enig politiek debat. Maar de doelstelling van democratisering van het hoger onderwijs was geheel afwezig in de beleidsnota 2024-2029 van Vlaams minister van Onderwijs Zuhal Demir (N-VA) en blijft in de vergeethoek zitten. In de plaats daarvan kregen we voor 34 miljoen aan besparingen op de studietoelagen te slikken.
Nog boven op het groeiende probleem van de onbetaalbaarheid van de studentenkoten en de dreigende verhoging van de inschrijvingsgelden.
Van onder het stof
Geen politicus, en overigens ook niemand uit het onderwijsveld, durft nog te herinneren aan de democratiseringsdoelstelling die na de eeuwwisseling zowel de Vlaamse regering als de sociale partners ondertekenden. ‘Kinderen van niet-hooggeschoolde ouders bereiken een participatiegraad van 60 procent in het hoger onderwijs’, zo stond het in 2005 in de actualisering van het zogenaamde Pact van Vilvoorde.
Denk de buitenlandse studenten weg en je stelt een hardnekkig probleem vast van participatie aan het hoger onderwijs van jongeren met een migratieachtergrond.
In 2009 verhoogde het Toekomstpact van Vlaanderen die doelstelling zelfs zwaar: tegen 2020 minstens ‘het niveau van de best presterende landen in de Europese Unie’. Vandaag tellen we amper één procentpunt vooruitgang sinds 2009, en ligt de participatiegraad nog steeds onder de 60 procent. Voor kinderen van kortgeschoolde ouders zitten we slechts aan 49 procent, tegen 87 bij hooggeschoolde ouders. Voor een deel is dat zelfs een hallucinatie door de overheveling van de HBO5-opleidingen uit het volwassenenonderwijs naar het hoger onderwijs in 2019.
Die cijfers verbergen nog een andere realiteit, die van het zware deficit aan diversiteit van etnische afkomst. Denk de buitenlandse studenten weg en je stelt een hardnekkig probleem vast van participatie aan het hoger onderwijs van jongeren met een migratieachtergrond, nog het meest aan de universiteiten, waar het wit pijn doet aan de ogen, overigens ook qua personeel.
De helft van de jongeren in Vlaanderen heeft een migratieachtergrond, maar slechts een op de zeven start aan een universiteit, toont politicologe Ilke Adam van de VUB. Hoog tijd dus om de democratiseringsdoelstelling politiek van onder het stof te halen.
