De Letse dochteronderneming Laval bouwde in Zweden een schooltje met een vijfendertigtal Letse bouwvakkers die ongeveer de helft verdienden van hun Zweedse collega’s. De Zweedse vakbond blokkeerde hun toegang tot de werf om gelijke lonen te eisen. Sociaal beleid is belangrijk, oordeelde het Hof van Justitie, maar onderschikt aan het vrij verkeer van diensten binnen de Europese Unie.
Het Hof veroordeelde dus de blokkade door de Zweedse vakbond. Nadien verschenen honderden artikelen over deze zaak, waarin niemand vond dat het best oké was dat de Letse bouwvakkers mochten werken aan halve prijs.
Mocht het Hof van Justitie, tegen de algemene verwachtingen in, de richtlijn over Europese minimumlonen volledig onderuithalen, dan maakt het een kruis over sociaal Europa.
Uit schrik voor een herhaling van de anti-globalistische rellen tijdens de EU-top van 2001 in de Göteborg, blokkeerde de Zweedse politie alle toegangswegen tot de stad bij de nieuwe EU-top in 2017. Zo kon de Europese Commissie, samen met gastland Zweden en alle andere lidstaten in november 2017 de Europese Sociale Pijler afkondigen. Het belang van behoorlijke lonen staat er duidelijk in: ‘Adequate minimum wages shall be ensured.’
Wachten op de veroordeling van België
Na de Laval-uitspraak van 2007 kwam het Hof van Justitie geregeld progressief uit de hoek wanneer het ging om individuele werknemersrechten. Zo besliste het Hof dat arbeidstijd en bijgevolg het welzijn van werknemers bezwaarlijk ernstig wordt genomen wanneer werknemers zonder limieten overuren moeten presteren, zonder te registeren wie wanneer te veel werkt.
De meerderheid van de Belgische arbeidsrechtbanken weigert nog steeds om die evidente redenering toe te passen. Het is wachten op de veroordeling van België vooraleer tijdsregistratie hier echt ernstig genomen wordt. Ook als het gaat om rechten van uitzendkrachten kijken vakbonden en werknemers intussen naar het Hof van Justitie om bijvoorbeeld het principe van gelijk loon voor uitzendkrachten in al zijn consequenties door te trekken, inclusief het recht op jaarlijkse vakantie.
Met andere woorden, als het gaat om individuele rechten van werknemers, komt het Europees Hof van Justitie geregeld overtuigend uit de hoek. Maar tot een rechtzetting van de zaak-Laval, alsook van de gelijkaardige zaak-Viking (2007) over collectieve rechten, kwam het nooit.
Toch is het recht op collectieve onderhandelingen en het recht op collectieve actie helder opgenomen in het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie. Wat betekent dat in de praktijk? Wellicht bieden opnieuw Zweden en buurland Denemarken soelaas: zij vragen dat het Hof van Justitie de Europese richtlijn van 2022 over toereikende minimumlonen vernietigt. De EU, is hun redenering, is namelijk niet bevoegd voor minimumlonen.
Nochtans zorgt de EU ervoor dat vrouwen en mannen recht hebben op gelijke lonen, en dat uitzendkrachten en andere tijdelijke werknemers recht hebben op hetzelfde loon als de vaste werknemers.
Negatief advies
Die regels heeft het Hof van Justitie steeds onderschreven. Bijgevolg dwalen Zweden, Denemarken en de advocaat-generaal van het Hof van Justitie die niettemin een negatief advies uitschreef om de richtlijn te vernietigen. Het Hof van Justitie heeft immers herhaaldelijk gesteld dat de EU weliswaar niet bevoegd is om zelf de hoogte van de minimumlonen vast te stellen, maar wel lidstaten en sociale partners kan aanzetten om dat te doen.
De richtlijn kwam er overigens in navolging van de Europese Sociale Pijler. De eerste Commissie-von der Leyen zette de richtlijn nog met veel trots in de verf bij de State of the Union van 2020. Ze is vooralsnog dus geen accident de parcours. Als het Hof van Justitie nu zou beslissen dat de EU wel strikt mag toezien op het vrij dienstenverkeer, maar lidstaten en sociale partners niet mag aanmoedigen om bindende minimumlonen vast te leggen – en de richtlijn volledig zou vernietigen – zijn we ver van huis.
De dag des oordeels volgt wellicht later dit jaar. Mocht het Hof van Justitie, tegen de algemene verwachtingen in, de richtlijn volledig onderuithalen, dan maakt het een kruis over sociaal Europa. Met individuele rechten, zoals het recht op minimumlonen, worden werknemers niet beter als ze niet collectief kunnen worden onderhandeld.
