Op televisie en in films worden ze haast verafgood. En hoeveel kinderen dromen er niet van om zelf in een knalrode pompwagen branden te blussen en mensen van hun noodlot te redden? De brandweer spreekt duidelijk tot de verbeelding. Enzo* is een van de brandweermannen die zijn jeugddroom liet uitkomen.
Afgelopen nieuwjaarsnacht zagen we naast beelden van feestvreugde ook de grote brand in het Zwitserse Crans-Montana de wereld rondgaan. Daarbij lieten tientallen mensen het leven. ‘Dat is natuurlijk verschrikkelijk, maar het raakt mij niet meer dan een ander. Wat ik wel opvallend vind, is dat er meteen kritiek kwam op de mensen die in die bar aanwezig waren. Hun eerste reactie was niet vluchten, maar hun gsm bovenhalen om te filmen. Natuurlijk is dat objectief gezien een bizarre reactie, maar 40 jaar in het vak hebben mij geleerd dat veel mensen in noodsituaties niet logisch reageren. Het gebeurt regelmatig dat mensen die je wil helpen actief tegenwerken in hun blinde paniek.’
‘40 jaar in het vak hebben mij geleerd dat veel mensen in noodsituaties niet logisch reageren. Het gebeurt regelmatig dat mensen die je wil helpen actief tegenwerken in hun blinde paniek.’
Al blijft de reflex om elke situatie te filmen een opvallend fenomeen, zegt Enzo. ‘Tijdens een interventie let je daar totaal niet op, omdat je gefocust bezig bent. Maar als je daarna wat rondkijkt, dan zie je in bijna alle auto’s die voorbijrijden een gsm verschijnen om dat vast te leggen. Er zit een ramptoerist in ieder van ons, zelfs zonder smartphone. Het schrijnendste voorbeeld daarvan zag ik na een zwaar verkeersongeval, waar ouders hun jonge kinderen op hun schouder zetten zodat die zeker konden zien hoe we een overleden persoon uit een voertuig haalden.’
Weekendeffect
Hoewel de hulpdiensten ook bij ons druk in de weer waren met oudjaar, is dat zeker niet het enige drukke moment in het jaar, weet Enzo. ‘Elk weekend zie je een piek in het aantal oproepen, wanneer mensen uitgaan of thuis bij elkaar komen. Vroeger kon je erop rekenen dat je elk weekend minstens een verkeersslachtoffer moest bergen, nu gebeurt dat gelukkig iets minder.’
Hij ziet daarin een trage maar gestage mentaliteitsverandering: drinken achter het stuur kan niet meer. ‘Het gebeurt nog steeds te vaak helaas. Een ongeval is heel snel gebeurd, daar staan veel mensen nog steeds onvoldoende bij stil. Dat er minder mensen overlijden hebben we voor een groot stuk te danken aan de veel veiligere moderne auto’s. Al heeft dat ons werk niet makkelijker gemaakt, want waar je vroeger iemand die vast zat relatief eenvoudig kon bevrijden is dat tegenwoordig puzzelen.’
‘Dat er minder mensen overlijden hebben we voor een groot stuk te danken aan de veel veiligere moderne auto’s.’
Hoewel we bij de brandweer vooral denken aan hun heldhaftige inzet tijdens grote branden, komen die steeds minder vaak voor, stelt Enzo. ‘In mijn beginjaren moesten we vaker uitrukken voor grote branden. Destijds waren er nog een pak meer boeren, waardoor we regelmatig schuren moesten gaan blussen. Wanneer de oogst was binnengehaald, kon die vaak door de minste vonk vuur vatten.’
‘We zagen in onze zone ook het aantal woningbranden dalen. Preventie en een strengere wetgeving op vlak van brandveiligheid werpen zeker hun vruchten af. Mensen zijn daar bewuster mee bezig en gaan minder roekeloos om met hun eigendom. Al blijft het belangrijk dat mensen regelmatig de batterijen van hun brandmelders vervangen.’
‘Vroeger waren mensen desondanks dankbaar voor onze inzet, maar vandaag krijg je al sneller te maken met onverschilligheid of zelfs agressie.’
Enzo is opvallend mild en begripvol wanneer hij spreekt over situaties die hij meegemaakt heeft tijdens zijn carrière. ‘Eigenlijk ben je in mijn baan altijd te laat ter plaatse. Idealiter zou je op het moment aanwezig moeten zijn wanneer mensen de 112 bellen, maar daar zit uiteraard altijd een beetje tijd tussen. Je probeert dus te helpen waar het kan en te redden wat te redden valt, maar je zal mensen vaak nooit helemaal tevreden kunnen stellen. Vroeger waren mensen desondanks dankbaar voor onze inzet, maar vandaag krijg je al sneller te maken met onverschilligheid of zelfs agressie.’
Teamwerk
Doorheen het gesprek wijst Enzo regelmatig naar het belang van zijn collega’s. ‘Omdat je zoveel heftige dingen samen meemaakt, krijg je een enorm hechte band. Dat is als een tweede familie. Daarom is een goede brandweerman vooral een uitstekende teamspeler. Met iemand die zelf alsmaar de grote held wil uithangen kun je niet veel doen. Wanneer je samen een brandend gebouw binnengaat moet je blind kunnen vertrouwen op elkaar en er alles aan doen om elkaar te beschermen.’
‘Met iemand die zelf alsmaar de grote held wil uithangen kun je niet veel doen’
‘Veel mensen denken dat alle brandweerlui macho’s pur sang zijn. Langs de ene kant klopt dat wel een beetje. Maar hoewel velen zich heel stoer en sterk voordoen, hebben we diep vanbinnen allemaal een peperkoeken hartje. We zien veel gruwelijke taferelen die onder je huid kunnen kruipen. Gelukkig is er vandaag meer aandacht voor het mentaal welzijn van brandweermannen en is er een gespecialiseerd team voor wie het mentaal moeilijk krijgt.’
*Enzo is een schuilnaam.
