Vakbonden, werkgevers en overheden zijn op de Internationale Arbeidsconferentie (IAO) in Genève overeengekomen om een veilige en gezonde werkomgeving overal ter wereld te erkennen als een fundamenteel recht van werknemers. ‘Een belangrijk signaal, waardoor werknemers wereldwijd meer aandacht krijgen voor hun veiligheid en gezondheid’, zegt hoofd van de dienst onderneming van het ACV Stijn Gryp, die de besprekingen in Genève bijwoonde.
Cijfers tonen dat een veilige en gezonde werkomgeving niet overal een zekerheid is. Wereldwijd laten jaarlijks 1,9 mensen het leven door hun werk en zijn liefst 360 miljoen werknemers het slachtoffer van een arbeidsongeval. Vers in het geheugen van de leden van de IAO zit nog de instorting van de textielfabriek Rana Plaza in Bangladesh op 24 april 2013, waarbij 1 134 mensen stierven.
Conventie 155
Door de stemming wordt het recht op veilig en gezond werk nu toegevoegd aan de vier reeds verankerde fundamentele beginselen en rechten op het werk van de IAO: de afschaffing van kinderarbeid, het verbod op gedwongen werk, het verbod op discriminatie in de werkcontext, en het recht op vrije syndicale vereniging en collectieve onderhandelingen.
Aan het recht op veilig en gezond werk koppelt de IAO bovendien twee conventies die de lidstaten vervolgens moeten ratificeren en omzetten in nationale wetgeving. ‘Toch worden de lidstaten van de IAO geacht de conventies al na te leven als ze die nog niet hebben geratificeerd’, aldus Gryp. Eén conventie gaat over het continu promoten van een betere veiligheid en gezondheid in de werkomgeving, maar de angel zit vooral in de zogenaamde conventie 155. Daarin staan algemene veiligheidsprincipes, inclusief afspraken over bijvoorbeeld het gebruik van machines en beschermingskledij, en worden de verantwoordelijkheden voor werkgevers en overheden scherp gesteld.
Volgens Gryp legt die conventie een stevig kader vast voor een veilige en gezonde werkomgeving. 'Daardoor waren sommige landen terughoudend om die aan de fundamentele arbeidsnorm te koppelen. Opvallend is dat China conventie 155 wel geratificeerd heeft, maar niet als deel wilde van het fundamentele recht op veilig en gezond werk. Ook landen als India, Indonesië of Bangladesh waren daar geen voorstander van, vooral omwille van het argument dat ze nog niet ver genoeg staan om de conventie te implementeren. Maar wat de IAO vraagt is geen perfectie, wel een maximale inspanning om de principes na te streven en op termijn effectief te realiseren. Dat vraagt natuurlijk wel investeringen van overheden en werkgevers, en dat is niet altijd evident in landen waar politieke en economische macht sterk met elkaar verweven zijn. Overigens ratificeerden ook onder meer het Verenigd Koninkrijk en de Verenigde Staten die conventie nog niet.’
Scherper toezicht
Zolang de conventies niet omgezet worden in nationale wetgeving blijft de directe impact op werknemers beperkt, is Gryp realistisch. ‘Maar omdat het nu over een fundamentele arbeidsnorm gaat, zal de IAO wel intenser toekijken op de implementatie van de veiligheids- en gezondheidsnormen in de nationale wetgeving, en er regelmatiger over rapporteren. Het toezicht op eventuele schendingen wordt dus scherper. Op de zogeheten jaarlijkse Commissie van de Normen kunnen landen die de conventies geratificeerd hebben ook op het matje geroepen worden als ze zich aan een schending schuldig maken.’
