'Seks is geen recht in een relatie. Als de ander niet automatisch meegaat in jouw vraag naar seks, mankeert er iets aan je uitnodiging.’ Seksuologe en relatietherapeute Rika Ponnet stelt de discussie meteen op scherp. Naast Ponnet bracht Femma nog een aantal spraakmakende stemmen samen, zoals Goedele Liekens, relatietherapeute Katrien Koolen, seksuologe Kaat Bollen en sekswerker Mel Meliciousss voor openhartige gespreken over seks en vrouwelijk genot. En dat levert soms verfrissende inzichten op.
Doorheen de vijf afleveringen van de podcast Nattevingerwerk, die vrouwenvereniging Femma kon maken met steun van CM, valt op dat we nog steeds een vrij mannelijke kijk op seks – lees: penetratie – hebben.
Is de orgasmekloof dan nog niet gedicht? Valt tegen, blijkt uit cijfers. 90 procent van de mannen komt klaar bij penetratieseks of PIV-seks (penis in vagina), tegenover slechts 30 tot 40 procent van de vrouwen. In heterorelaties denken vrouwen bovendien vaak dat het aan hen ligt. Opvallend: bij andere vormen van seks stijgt dat cijfer meteen. In lesbische relaties komt zelfs 90 procent van de vrouwen klaar.
Tropenjaren
Een rode draad doorheen de reeks blijkt ongelijkheid tussen de lakens. Zijn we anno 2025 nog steeds niet verlost van het beeld van de uitgeputte vrouw die ’s avonds haar man nog seks moet ‘gunnen’? ‘Wil je ’s avonds goeie seks, dan is het voorspel wat je overdag doet natuurlijk’, geeft Ponnet werkschuwe mannen in het huishouden alvast met een knipoog mee.
‘Als we overeenkomen in huishoudelijke taken en daarin verbinding vinden, dan komt dat ons seksleven best wel ten goede’, beaamt relatietherapeute Katrien Koolen. Met haar boek Liefde in de tropenjaren raakte ze een gevoelige snaar bij heel wat koppels met kleine kinderen. Opgeslorpt door kids en afwas is er amper tijd voor seks en intimiteit.
‘Wil je ’s avonds goeie seks, dan is het voorspel wat je overdag doet natuurlijk’
Rika Ponnet - seksuologe
‘In mijn praktijk kreeg ik vaak te horen dat koppels elkaar uit het oog verliezen wanneer ze kinderen krijgen. De opgelegde, nutteloze standaard van twee keer seks per week halen ze dan niet meer. Dat normaliseren is vaak het eerste wat ik doe. Je verliest jezelf tijdelijk in de zorgen voor je kind. Het is prima als daardoor andere dingen naar de achtergrond verschuiven, zolang je daarna weer een nieuw evenwicht vindt.’
Weegt een ongelijke werkverdeling tussen mannen en vrouwen op het seksleven? Seksuologe Kaat Bollen windt er geen doekjes om: ‘Onbetaalde zorgarbeid kan ontzettend zwaar wegen op een relatie. Van de mannen die voor het eerst vreemdgaan, doen zeven op de tien dat in het eerste levensjaar van een eerste kind’, aldus Bollen.
‘Volg je man’
‘De huwelijksnacht was mijn eerste keer seks. Het advies dat wij toen te horen kregen was: Volg je man. Zorg dat hij tevreden is.’ Aan het woord is Sofia (schuilnaam, 53 jaar), een vrouw met Grieks-orthodoxe achtergrond en tweedegeneratiemigrante. Ze schetst hoe moeilijk het was om seks bespreekbaar te maken. Voor vrouwelijk genot was er in haar leven hoegenaamd geen ruimte. Maar Sofia zocht, niet zonder slag of stoot, naar manieren om er wél met haar kinderen over te kunnen spreken. ‘Aan hen wil ik meegeven: Praat, geef aan waar je grenzen zijn en ga ervan uit dat jij net zo belangrijk bent als de man.’
‘Haar ontroerende getuigenis toont aan dat een open gesprek over seks, zoals wij doen met Nattevingerwerk, nog steeds nodig is’, stelt Virginie Schoffelen, coördinator van Femma. ‘Vrouwen kunnen opluchting ervaren als ze dit beluisteren. Wie weet zegt een enkele vrouw tegen haar man of een moeder tegen haar kinderen: Luister hier eens naar.’
Tien centimeter
Dat het vrouwelijk genot lang onder de radar bleef wegens ‘niet nuttig’, blijkt uit de rijkelijk late ‘ontdekking’ van de clitoris. In 1989 bracht de urologe Helen O’Connell voor het eerst uitvoerig de clitoris in kaart. Dat O’Connell de clitoris ‘ontdekt’ zou hebben, klopt echter niet, volgens seksuologe Lotte Sierens. ‘Eigenlijk was de clitoris al in 1559 ontdekt maar vaak weer uit anatomische boeken gehaald, omdat men er het nut niet van in zag. De nadruk lag op voortplanting. Bovendien werd de medische wereld altijd gedomineerd door mannen’, aldus Sierens.
‘De opgelegde, nutteloze standaard van twee keer seks per week halen ze dan niet meer. Dat normaliseren is vaak het eerste wat ik doe.’
Katrien Koolen - relatietherapeute
Het zogenaamde genotsknopje van amper een centimeter blijkt zich te vertakken tot diep in het lichaam en kan makkelijk tot meer dan tien centimeter groot zijn. ‘Veel mensen, zowel mannen als vrouwen, weten dat zelfs niet. Ook de vorm van de clitoris blijft onbekend: een tulp, een pinguïn, een pokémon, ik hoor de gekste dingen als ik deze vorm laat zien’, vult Sierens aan. Het toont vooral de trieste onwetendheid aan die er nog steeds rond de clitoris of soloseks bij vrouwen hangt.
Seks in de klas
Ook in de leerboeken op school blijkt de clitoris niet makkelijk te vinden. Nog maar sinds 2022 staat de clitoris in een aantal leerboeken. ‘Als we kijken naar de minimumdoelen (opgelegd door de Vlaamse Overheid, red.), wordt er eigenlijk niet gesproken over vrouwelijke seksualiteit’, duidt Svenja Vergauwen van Sensoa. ‘Die minimumdoelen hebben het enkel over voortplanting en het biologische aspect. Sensoa biedt uitgebreidere leerlijnen aan en wil heteroseksuele scripts uitbreiden. Maar het zijn uiteindelijk de scholen zelf die beslissen of ze hiermee aan de slag gaan.’
Dat lijkt de kern van het debat te raken. Want gebrek aan informatie betekent dat je ongelijkheid in stand houdt, beaamt Femma. ‘Het belang van doorgedreven goede seksuele opvoeding op school, liefst door iemand van buitenshuis, kun je moeilijk overschatten. Maar daar zijn zoveel misverstanden over. Mensen denken: Ze gaan er vroeger aan beginnen of rare dingen doen.
Maar het tegendeel is waar: hoe beter de seksuele opvoeding die kinderen en jongeren gekregen hebben, hoe láter ze aan seks beginnen. Bovendien zorg je zo voor een samenleving met meer seksueel welzijn en verlaag je de kans om slachtoffer of dader te worden van seksueel geweld. Heb je nu nog meer redenen nodig om een goede seksuele opvoeding te geven?’
