Noëmi Willemen (41)
Willemen, moeder van twee kinderen, doet onderzoek aan de UCLouvain naar naoorlogs ouder- en moederschap. Een duik in de geschiedenis levert verfrissende inzichten op.
WILLEMEN ¬ ‘Het beeld dat de vrouw altijd aan de haard heeft gezeten, klopt niet helemaal. Dat was na de Tweede Wereldoorlog eerder een historisch unicum. De welvaartsstaat maakte mogelijk dat meer gezinnen konden leven van één kostwinner. De man ging buitenshuis werken, de vrouw deed de onbetaalde zorgarbeid. Maar eigenlijk hebben vrouwen doorheen de geschiedenis altijd gewerkt.’
‘Vanaf de jaren 70 zijn meer vrouwen weer buitenshuis gaan werken. Maar het onbetaalde zorgwerk verdween niet. Het werd integendeel onvoldoende opgevangen door flankerende hulp. De kinderopvang is een perfect voorbeeld van jarenlange gebrekkige investeringen.’
‘Toen ik zelf moeder werd, ontplofte het onderwerp pas echt in mijn gezicht.’
‘We steunen dus op diensten die we te wankel maken, met slechte statuten, lage lonen en weinig loopbaanperspectief. En vaak met een stigma: kinderbegeleiders en verzorgers verversen ‘maar’ pampers. Je kunt ook redeneren: kinderen grootbrengen is zowat het belangrijkste. En dan betaalt de samenleving hen daarnaar.’
Vanaf de jaren 80 ziet u een verschuiving, ook in ouder- en moederschap.
WILLEMEN ¬ ‘De welvaartstaat komt onder druk te staan. En tegelijk zie je dat opvoedingsverantwoordelijkheid steeds meer bij het individu komt te liggen. Jij bent als ouder verantwoordelijk voor de – liefst perfecte – opvoeding van je kind. Als er dan gaten vallen in opvang of onderwijs, moet het individu dat maar zien op te lossen.
Ik herinner me een krantenkop in volle kinderopvangcrisis: ‘Het schuldgevoel van elke moeder: ik maak me continu zorgen dat ik ze aan het verpesten ben.’ De moeder in kwestie twijfelt of het wel een goed idee is om haar kind naar de opvang te sturen. En de moeder draagt nog steeds de zwaarste last. Maar dit is een collectieve verantwoordelijkheid.’
U bent geen fan van de term work-life balance. Waarom niet?
WILLEMEN ¬ ‘De work-life balance gaat uit van het idee dat je eerst je ‘productieve’ werk doet. Daarna kom je thuis en begint je ‘life’. Het zwijgt in alle talen over al het onbetaalde werk dat je in je ‘life’ moet doen om je ‘work’ mogelijk te maken.’
‘Over de work-life balance van de poetshulp praten we nooit’
‘De work-life balance wordt verkocht als een positief verhaal, waar je zelf aan kunt werken. Maar om die balans te vinden rekenen we op zaken die we zelf niet in de hand hebben, zoals opvang bijvoorbeeld. Of ouderschapsverlof, maar we vergeten dat niet alle ouders daar effectief van kunnen leven. Als alleenstaande ouder kun je dat vaak al vergeten.’
‘De hogere middenklasse zoekt vaak een poetshulp. Maar opvallend: het gaat nooit over de work-life balance van de poetshulp, die tal van die keuzes niet kán maken. De work-life balance is zo een perfect rookgordijn om alle verantwoordelijkheid bij het individu te leggen.’
Schuiven beleidsmakers dan verantwoordelijkheid van zich af?
WILLEMEN ¬ ‘Het is niet ernstig om arbeidsmarktbeleid te bespreken zonder het te hebben over het fundamentele probleem dat zoveel mensen ervaren, namelijk dat werk en privé zo slecht verzoenbaar is.’
‘Onze samenleving is er niet op gericht om alle groepen voldoende te ondersteunen. Kijk bijvoorbeeld naar de nieuwe voorrangsregels in de kinderopvang. Mensen die nog niet aan het werk zijn worden zo achtergesteld. Of nog een voorbeeld: flexi-jobbers inzetten in kinderopvang en onderwijs. Terwijl werknemers net aangeven: geef ons loopbaanperspectief, ondersteuning en een goed loon om dit vol te houden. Je kunt geen goede kinderopvang hebben als je niet zorgt voor de kinderbegeleiders. Waarop wachten we?’
‘Dat zijn heel grote vragen die fundamenteel gaan over waarin we investeren. De slinger gaat wat mij betreft niet de juiste kant op. Daarvoor betalen we nu al een hoge prijs: met burn-outs in de zorgsector, met kapotte ruggen en dromen, met te weinig handen in rusthuizen en in de kinderopvang.’
