Een Antwerpse rechter besliste vorige week dat een blokkade van de Antwerpse haven door de loodsen moest stoppen. De rechter beval een minimumdienstverlening bij het Loodswezen en de scheepvaartbegeleiding. Om dat bevel kracht bij te zetten, werd ook een dwangsom opgelegd van 1.000 euro per uur voor wie de toegang tot de haven belemmert. De rechter oordeelde dat een volledige blokkade zware en moeilijk herstelbare economische schade kan veroorzaken.
De uitspraak volgde op een eenzijdig verzoekschrift in kortgeding: de rechter beslist zonder de vakbonden te horen. Zo’n procedure is enkel voorzien voor uitzonderlijke situaties van absolute noodzakelijkheid.
Half verhaal
Of dat hier het geval was, is de vraag die Piet Van den Bergh, juridisch expert bij ACV, stelt. Hij trekt een duidelijke parallel: ‘Als je bij een echtscheiding één kant van het verhaal hoort, krijg je vaak maar een half verhaal. Je bent ook dan sneller geneigd die kant gelijk te geven.'
‘Als je bij een echtscheiding één kant van het verhaal hoort, krijg je vaak maar een half verhaal.’
Piet Van den Bergh, juridisch expert bij ACV
Dat is eigenlijk wat er ook vorige week gebeurde, verduidelijkt Van den Bergh. ‘Eén kant brengt zijn verhaal. De rechter voelt druk op de ketel, ziet wachtende schepen voor de haven en moet snel beslissen. Dat soort verhaal kennen we ondertussen: België zou failliet gaan als die staking doorgaat.’ Dat economische argument weegt dan zwaar in zulke procedures, terwijl net die impact eigen is aan een staking, kadert Van den Bergh.
Zoals Delhaize
De zaak bij de loodsen is geen unicum. In het voorjaar van 2023 gebruikte de directie van Delhaize dezelfde tactiek om stakingspiketten open te breken. De supermarktketen stapte toen herhaaldelijk met eenzijdige verzoekschriften naar de rechter om een einde te maken aan de acties van haar personeel. Ook toen volgden verschillende rechters.
Maar in november 2024 sprak het Grondwettelijk Hof zich nog eens ten gronde uit: een rechter kan niet zomaar een eenzijdig verzoekschrift verlenen om een staking te breken. De strikte beperkingen op dat instrument bestaan net om het stakingsrecht te beschermen, oordeelde het Hof.
Postuum gelijk
Wie de staking juridisch aanvecht, kan later gelijk halen. ‘Maar het moment is dan al voorbij. Je haalt als het ware postuum gelijk,' zegt Van den Bergh. 'Die rechter had dat niet mogen doen, maar je actie is dan al achter de rug.’ Dat maakt zo’n ingreep bijzonder ingrijpend: de actie moet stoppen, nog voor er een grondig debat kan plaatsvinden.
Dat maakt ook de dwangsom extra hard, vindt Van den Bergh. Niet alleen stopt de actie, ook de financiële dreiging die eraan vastzit ontmoedigt om een volgende keer op te komen tegen onrecht.
Niet alleen stopt de actie, ook de financiële dreiging die eraan vastzit ontmoedigt om een volgende keer op te komen tegen onrecht.
Al in het Herenakkoord van begin jaren 2000 spraken werkgevers en vakbonden samen af dat eenzijdige verzoekschriften bij stakingen niet thuishoren. Ondertussen zien we wel vaker dat stakingen via de rechtbank in kort geding worden aangepakt. 'De juridisering van het sociaal overleg is een ongezonde zaak,' zegt Van den Bergh. ‘België werd er zelfs al voor op de vingers getikt door de Raad van Europa.’
Wat de zaak bij de loodsen extra zwaar maakt, is de reikwijdte. Van den Bergh: 'Men zegt eigenlijk tegen een hele sector: hier mag je gewoon niet staken. 'Zo wordt de actieruimte van een hele sector aan banden gelegd.
