Vijf dagen lang liep Luc Van Gorp stage op de medische dienst van de nieuwe gevangenis van Dendermonde. ‘Een enorm, modern en zeer net gebouw’, aldus de CM-voorzitter. ‘Ik heb me er geen moment onveilig gevoeld.’
'Je moet kordaat en humaan zijn, zonder met je voeten te laten rammelen.'
CM-voorzitter Luc Van Gorp
Van Gorp is blij dat hij op een intense, maar positieve ervaring kan terugblikken. ‘Voor wie als gedetineerde binnenkomt, moeten alle regels, de hiërarchie en de strenge controle indrukwekkend aandoen. Maar ik was nooit bang. Iemand die een moord gepleegd heeft, loopt niet de hele tijd moordend rond. Al moet je niet naïef zijn. Je moet kordaat en humaan zijn, zonder met je voeten te laten rammelen.’
CM-voorzitter Luc Van Gorp
‘Op de medische dienst zijn de gevangenen in de eerste plaats patiënten, geen gedetineerden. Mijn indruk is dat de zorgverleners, ondanks het strakke werkritme, erg goed luisteren naar de problematieken van patiënten. Als iemand zich gehoord voelt, krijg je andere relaties. Je voelt dat je er echt betekenisvol werk kunt doen.’
Veiligheid versus menselijkheid
Toch staat veiligheid bovenaan in de gevangenis. ‘Men is zo ontzettend bang voor de publieke opinie voor als er iets fout loopt. Natuurlijk is veiligheid belangrijk, zeker voor de gedetineerden zelf. Maar perfectie bestaat niet en ondertussen gaan de meeste middelen naar veiligheid, en niet naar zorg en rehabilitatie.’
'Op de medische dienst zijn de gevangenen in de eerste plaats patiënten, geen gedetineerden.'
CM-voorzitter Luc Van Gorp
Voor Van Gorp is het cruciaal dat gevangenissen voldoende inzetten op de re-integratie van gestraften in de samenleving. ‘De samenleving heeft een grote verantwoordelijkheid voor de straffen die ze uitdeelt. Vanaf de eerste dag vrijheidsberoving moet je een plan hebben voor wat er gebeurt als je vrijkomt. Als instrument voor een terugkeer in de samenleving.’
‘Daarom moeten gevangenissen meer deel uitmaken van de samenleving. We kennen de realiteit in de gevangenis niet goed, en dat wekt weerstand op. Maar de muur tussen de samenleving en de gevangenis is te hoog.’
Code oranje
Niettemin waren er elke dag wel momenten van crisis. ‘Bij code oranje valt alles letterlijk stil in de vier vleugels van de gevangenis. Je kunt nergens meer heen tot het weer code groen is, ook niet op de ziekenboeg. Maar incidenten gebeuren omdat gevangenen en personeel op een veeleer kleine ruimte samenleven. Dan stroomt de adrenaline soms over.’
'Ooit komt iemand vrij, en dan leven we allemaal in dezelfde vrije samenleving.'
CM-voorzitter Luc Van Gorp
‘Tijdens mijn week vonden er interessante gesprekken plaats tussen verpleegkundigen en cipiers op welke wijze je ongepast gedrag moet aangepakken. Vanuit mijn beleving vond ik de aanpak soms disproportioneel voor gedetineerden. Iemand opsluiten in een strafcel voor ongepast gedrag hoeft voor mij niet altijd, maar dat vergt bijkomende profielen voor zorg- en hulpverlening. Misschien moeten de cipiers van vandaag daarvoor een betere opleiding krijgen dan vandaag het geval is.’
‘Ooit komt iemand vrij, en dan leven we allemaal in dezelfde vrije samenleving. We moeten ervoor zorgen dat de behandeling in de gevangenis die re-integratie niet nog moeilijker maakt dan het al is.’
Een bijzondere pluim geeft Van Gorp aan het gevangenispersoneel. ‘Zij hebben een sterke intrinsieke motivatie. Ze zijn daar niet voor het geld.’
