De oprichting van de vakbond in het Amazon distributiecentrum op Staten Island was dan wel historisch, maar het was niet de eerste keer dat er bij de internetwinkel een poging werd gewaagd. ‘In Alabama was er vorig jaar al een eerste grote vakbondsverkiezing die verloren werd’, vertelt Barbara Noordermeer, Amerikacorrespondente voor het Nederlandse Financiële Dagblad en BNR Nieuwsradio, die daarvan verslag uitbracht. ‘De Amazonwerkers in Alabama vertelden mij dat ze perfect voor zichzelf kunnen opkomen, dat ze geen vakbond nodig hebben om hen te helpen. En dat terwijl je verhalen hoort dat ze tijdens een tien uur durende shift bijna geen pauze mogen nemen en dat de werknemers die de pakketjes labelen een hele dag moeten rechtstaan, zonder dat er een stoel beschikbaar is om even neer te zitten waardoor ze gewrichtspijn krijgen.’
‘Die afkeer van elke overheidsinstantie of andere groeperingen zoals vakbonden die namens jou wille spreken en voor jou opkomen, zie je overal in het land. Vrijheid is hier het belangrijkste goed. In essentie vindt de gemiddelde Amerikaan zijn eigen vrijheid zo belangrijk dat hij er liever aan ten onder gaat dan steun te krijgen van anderen. Niemand hoeft hen te zeggen wat ze moeten doen. Amerikanen willen niet gered worden. Ze willen zichzelf redden. Dat zit volledig in het DNA van de bevolking hier.’
Ommezwaai
Desondanks lijkt daar nu verandering in te komen, en dat niet alleen maar bij Amazon. Ook bij onder andere de Apple Stores en Starbucks borrelen onderhuids heel wat frustraties bij werknemers. ‘Die bedrijven hebben megawinsten geboekt tijdens de pandemie, en dat dankzij de werkers die hun gezondheid op het spel kwamen zetten. En die eisen nu hun aandeel daarvan op. Zeker wanneer ze zien hoe die superrijke CEO’s als Jeff Bezos honderden miljoenen aan een plezierjacht uitgeven, terwijl veel van hen drie banen met elkaar moeten combineren om het hoofd boven water te kunnen houden’, weet Noordermeer.
Bovendien speelt ook daar de krapte op de arbeidsmarkt een belangrijke rol, stipt de correspondente aan. ‘Enkele jaren geleden was het hier nog knokken was om een baan te vinden. Maar intussen kun je bijna zo elders aan de slag als je je ontslag geeft. Dat sterkt werknemers er natuurlijk in om meer eisen te durven stellen.
Om aan te sluiten bij een vakbond, moet in het bedrijf waar je werkt een vakbondsverkiezing gehouden worden. Daarbij moet de meerderheid van het personeel zich voor de oprichting van een vakbond uitspreken. Werk je in een groot bedrijf met meerdere vestigingen zoals Amazon, dan moet een verkiezing in elke vestiging apart aangevraagd en doorgevoerd worden. Bij grote bedrijven is dat daarom een heel langdurig en moeilijk proces om het volledige bedrijf gesyndikeerd te krijgen.
Starbucks
Eén zwaluw maakt natuurlijk de lente nog niet. Op dit moment kun je volgens Barbara Noordermeer nog niet spreken van een vakbondsgolf die zich over de verenigde staten uitrolt. ‘Er is begin mei een verkiezing geweest bij een ander Amazon distributiecentrum op Staten Island, maar die werd verloren. Bij Amazon lijkt er dus nog niet meteen sprake van een grote schokgolf. Maar interessant genoeg zie je bij Starbucks wel een klein golfje ontstaan.’
Starbucks heeft zo’n 9000 filialen in eigen beheer in de VS. Daarvan hebben sinds midden 2021 meer dan 270 een aanvraag voor een vakbondsverkiezing ingediend. In 84 zaken werd al een verkiezing gehouden en in 75 daarvan werd de slag thuisgehaald. Daardoor worden intussen zo’n 1500 werknemers door de Starbucks-vakbond vertegenwoordigd. ‘Dat lijken serieuze getallen, maar als je weet dat er ongeveer 380 000 mensen voor Starbucks werken, is het eigenlijk maar een druppel op een hete plaat. Je ziet wel dat dat in alle staten aan de gang is. Die beweging kan dus snel aanwakkeren en als een lopend vuurtje door het land gaan.’
Union busting
In de VS zijn op dit moment slechts zo’n tien procent van alle arbeiders lid van een vakbond, terwijl er dat er bij ons meer dan de helft zijn. Om dat cijfer zo laag te houden bestaat het fenomeen wat Union Busting genoemd wordt. Dat is een verzamelnaam voor alle acties die een bedrijf onderneemt om zijn werknemers te ontraden om zich bij een vakbond aan te sluiten. ‘Bij de verkiezing in Alabama waren dat bijvoorbeeld dagelijkse sms’jes die naar de werknemers gestuurd werden, pamfletten en posters in de toiletten en kleedkamers en zelfs heuse antivakbondsbijeenkomsten met verplichte aanwezigheid voor alle werknemers, waarbij antivakbondspropaganda verspreid werd. Dat soort acties zijn trouwens volstrekt legaal’, legt Noordermeer uit.
Volgens een studie uit 2019 van het Amerikaanse Economic Policy Institute gaven bedrijven daaraan op jaarbasis maar liefst 340 miljoen dollar uit. ‘Dat zijn hallucinante bedragen’, zegt Jan Buelens, advocaat en expert in sociaal recht. Hij wijst op de gevaren van dergelijke praktijken bij bedrijven die ook bij ons gevestigd zijn. ‘Wij moeten echt waakzaam zijn dat zulke toestanden hier nooit voet aan de grond krijgen. Al zijn er de laatste tijd meer en meer pogingen. Na een vakbondsactie bij Brussels Airlines werden bijvoorbeeld deelnemers individueel op het matje geroepen onder voorwendselen van gegevensmisbruik. Waar natuurlijk niets van aan was. En tijdens een staking een tijdje geleden bij auto-onderdelenfabrikant Meister in Wallonië dook plots een groep Duitsers op, die veel weg had van een knokploeg. Die waren zogezegd lid van een ‘bewakingsfirma’. Achteraf bleek dat die waren ingehuurd door Meister om de stakers te intimideren. Dat is toch zeer dubieus.’
Amazon binnenkort in België
Amazon kondigde in februari aan dat het eind 2022 een eerste sorteercentrum wil openen in Antwerpen. Jan Buelens stipt aan dat men de situatie daar van in het begin goed in de gaten moeten houden. ‘Amazon gaat allicht zien hoever ze het kunnen drijven voordat de vakbonden kunnen ingrijpen. Bij zo goed als alle van die bedrijven zie je eigenlijk dezelfde tactiek. Ze roepen dat ze niet naar ons land gaan komen door de strenge sociale wetgeving. Maar als het puntje bij paaltje komt, kunnen ze niet om België heen, zeker door ons goed uitgebouwde logistieke netwerk en de haven.’
‘Ze kunnen wel proberen om zich rond ons land te vestigen. Dat zag je in het verleden ook bij Amazon, dat verschillende distributiecentra in de buurt van de Belgische grens heeft neergezet. Maar nu gaan ook zij overstag en trekken ze de grens over. Dus hoe hard die bedrijven ook dreigen, ze hebben ons land nodig als ze in onze contreien deftig voet aan de grond willen krijgen. Wetmakers mogen zich het hoofd niet laten zot maken en plooien voor hun eisen. Die bedrijven hebben immers genoeg middelen om werknemers de hier geldende arbeidsvoorwaarden te bieden’, besluit Buelens.
