Al jaar en dag werkt Alain Mahjoub op de spoedafdeling van AZ Diest. ‘In die chaos word ik zelf kalm, gek genoeg’, vertelt hij. ‘Maar de spoedgevallendienst is eigenlijk ook een afspiegeling van de samenleving. Wat daar leeft, zie je terug op spoed.’
Wat zijn de signalen die u opvangt op spoed?
MAHJOUB ¬ ‘Ik zie mensen die uitgeput zijn, psychosomatische klachten vertonen (lichamelijke klachten door bijvoorbeeld stress of angst, red.), bezwijken onder de druk of eenzaam zijn. Die haal ik er dan uit, om er een babbel mee te doen.’
‘Een heel sprekend voorbeeld was een man die aan een hartinfarct leek te bezwijken. Bij aankomst was zijn situatie heel ernstig. Maar op het EKG (elektrocardiogram, red.) was niets te zien. Ik was stomverbaasd. Bij verder onderzoek bleek er niets mis met zijn hart. De man was totaal overwerkt en zat op het randje van een stevige burn-out. Dat is helaas geen uitzondering. Als het psychisch niet goed gaat, komt je lichaam in opstand.’
Houdt de klassieke geneeskunde genoeg rekening met de impact van mentale gezondheid op ons lichaam?
MAHJOUB ¬ ‘Die verbinding wordt nog al te vaak vergeten. In de klassieke geneeskunde gaat het vooral over lichamelijke klachten die leiden tot diagnoses. We kijken enkel vanuit een medische bril en zien daardoor heel wat zaken over het hoofd. Ik geloof dat we moeten evolueren naar een bredere kijk op gezondheid, waarbij factoren als mentaal welzijn, relaties of omgeving ook meespelen in onze kijk op iemands gezondheid.’
‘Ik geloof dat we moeten evolueren naar een bredere kijk op gezondheid, waarbij factoren als mentaal welzijn, relaties of omgeving ook meespelen in onze kijk op iemands gezondheid.’
U schreef een boek waarin u pleit voor meer vrouwelijke waarden in onze samenleving. Wat bedoelt u daarmee?
MAHJOUB ¬ ‘De manier waarop culturen naar werk kijken, verschilt sterk. De zogenaamde MAS-score (Masculinity Femininity Score, red.) meet als het ware de mannelijk- of vrouwelijkheid van een cultuur. In een land met een hoge MAS-score – dus meer mannelijkheid – is de samenleving gedreven door competitie, prestaties en succes.’
‘Leven om te werken is het mantra. Falen is een ramp. Vrouwelijke culturen zetten daarentegen meer in op relaties, zorg, duurzaamheid en verbondenheid. Werken om te leven als het ware.’
‘Zo wil een mannelijke cultuur een stijging in productiviteit omzetten in meer inkomsten, terwijl een vrouwelijke cultuur dat juist wil omzetten in meer tijd. Het is bewezen dat naarmate dat de MAS-score lager of de cultuur meer vrouwelijk is, het welzijnsniveau hoger is. Of omgekeerd: hoe mannelijker een cultuur, hoe lager het welzijnspeil.’
Kan u een voorbeeld geven?
MAHJOUB ¬ ‘Zweden heeft een sterke vrouwelijke cultuur. De Zweedse cultuur houdt veel meer rekening met wat wij nodig hebben als mensen. Zo hebben Zweedse ouders maar liefst 480 dagen ouderschapsverlof, die ze vrij onder elkaar mogen verdelen. Aan het andere uiterste staat Japan. Stedelingen werken er soms 16 tot 18 uur per dag. De gevolgen zijn niet min: hartinfarcten op jonge leeftijd, beroertes, een hoog zelfmoordpercentage … België zit ergens in het midden, wat betekent dat we toch nog vrij prestatiegericht zijn.’
‘De Zweedse cultuur houdt veel meer rekening met wat wij nodig hebben als mensen. Zo hebben Zweedse ouders maar liefst 480 dagen ouderschapsverlof, die ze vrij onder elkaar mogen verdelen.’
‘Uitvallen zien we als een teken van zwakte. Wie presteert, lijkt meer waard te zijn. Ik presteer, dus ik ben.’
Spoedarts Alain Mahjoub
- Werkt als spoedarts bij het AZ Diest
- Werkt daarnaast als psychotherapeut
- Medeoprichter van Safe Space / Overkop-Huis
- Auteur van De hogedrukmaatschappij
De arizonaregering lijkt ons net nog meer richting werk en presteren te duwen. Hoe kijkt u daarnaar?
MAHJOUB ¬ ‘Factoren als werkcultuur en prestatiedruk leiden tot overdruk, waardoor mensen uitvallen, gezinnen buigen tot ze barsten. Rechtse beleidsmakers lijken zich niet genoeg bewust te zijn wat ze doen met het hart van de samenleving. Terwijl ze ervoor kiezen om miljarden uit te geven aan wapens, verliezen kwetsbare mensen hun uitkering.’
‘En er wordt massaal bespaard op vzw’s die het sociale weefsel ondersteunen. Alles is economisch, lijkt het. Maar zorg dan ook voor een eerlijke en rechtvaardige fiscaliteit. Dat ontbreekt vandaag volkomen.’
Ook jongeren bezwijken massaal. Dubbel zoveel jongeren vallen uit met een burn-out. Een op de vijf is langdurig ziek.
MAHJOUB ¬ ‘We zetten jongeren al te gauw weg als sneeuwvlokjes. Dat is onterecht. Ik denk dat jongeren hebben gezien en ervaren wat het effect is van prestatiecultuur op hun ouders, die uitvallen in burn-out of depressie, echtscheidingen, alcohol, enzovoort. In die jongerencultuur zit de kiem van een streven naar een evenwichtigere balans tussen werk en privé.’
‘Anderzijds zijn jongeren de kanaries in de koolmijn. Hoe jongeren zich voelen, vertelt heel wat over onze samenleving. Het zogenaamd zelfkritisch perfectionisme neemt toe bij jongeren. Ze leggen de lat voor zichzelf alsmaar hoger.’
© Maarten De Bouw
U legt ook het zorginfarct dat op ons afkomt, onder de loep. Een klassiek verhaal van onderwaardering, volgens u.
MAHJOUB ¬ ‘Denk aan de heisa rond de crèches de afgelopen jaren. Terwijl het werk van kinderbegeleiders met argusogen wordt bekeken, krijgen ze een relatief laag loon. Intussen is het haast onmogelijk om per begeleider de juiste zorg te bieden voor acht kindjes tegelijk. Wie houdt dat vol? Dat is een klassiek voorbeeld van hoe we naar zorg kijken.’
‘Om even terug naar Zweden te keren: kinderbegeleiders worden er beter betaald en hebben minder kindjes per verzorger. Er zijn geen wachtlijsten in de crèches en het is veel goedkoper voor de ouders. Dat is echt een kwestie van prioriteiten, waar besteden we aandacht aan? Onze blik is zo gericht op werk dat we vergeten wat kinderen nodig hebben.’
‘Investeren in welzijn is goed voor de welvaart, maar dat lijkt het rechtse beleid niet te begrijpen. Het huidige beleid stelt andere prioriteiten. Daarvan zullen we over twintig jaar de gevolgen voelen. Dat zal ons nog veel meer kosten.’
Gezinnen staan onder immense druk en het gemeenschapsgevoel brokkelt verder af. Hoe kunnen we het tij keren?
MAHJOUB ¬ ‘Om de hogedrukmaatschappij te temperen, is een fundamentele cultuurshift nodig. Dat vraagt structurele maatregelen, zoals onder meer een kortere werkweek om tijdsdruk te verlagen. Als beide ouders gemiddeld dertig uur per week zouden werken, levert dat zo’n twaalf uur extra gezinstijd op, ruim twee uur per dag. Die tijd ontbreekt vandaag, waardoor gezinnen vastlopen.’
‘Als beide ouders gemiddeld dertig uur per week zouden werken, levert dat zo’n twaalf uur extra gezinstijd op, ruim twee uur per dag. Die tijd ontbreekt vandaag, waardoor gezinnen vastlopen.’
‘Verder moeten we beseffen dat opvoeden een collectieve verantwoordelijkheid is. Pas dan gaan we meer ondersteuning bieden: uitgebreide kraamzorg en ouderschapsverlof, meer waardering voor zorg en sterke financiële ondersteuning.’
‘Daarnaast moeten we echt inzetten op gemeenschapszin. Dat zijn we verleerd. In mijn boek lanceer ik het idee van de Hallo-app, waarbij buurtbewoners ontmoetingsmomenten kunnen organiseren en uitzoeken hoe ze elkaar kunnen steunen. Maar we moeten ook investeren in fysieke ontmoetingsruimtes.’
Om ten slotte terug te keren naar de spoedafdeling: welk verhaal stemde u daar het meest hoopvol?
MAHJOUB ¬ ‘De man, die een zogenaamde hartaanval kreeg, is momenteel aan de slag als timmerman en houdt zich bezig met kantoren inrichten op een duurzame en ergonomische manier. Hij wist te ontsnappen uit een ongezonde werksituatie en heeft zich helemaal heruitgevonden. Zo zie je maar hoe een dieptepunt in je leven tot een heel mooi nieuw verhaal kan leiden.’
