Voor Stan De Spiegelaere is het duidelijk: inspraak op de werkvloer zorgt voor democratische en betrokken burgers. ‘We spenderen een belangrijk deel van onze tijd aan werk. Hoe we ons werk inrichten heeft dan ook een grote invloed heeft op hoe we denken over politiek.’
Tot in de jaren ’70 woedde een hevig debat over sterkere werknemersinspraak bij het bepalen van de koers van een bedrijf. Hoog tijd om de democratie op de werkvloer nieuw leven in te blazen, vindt hij.
Stan de spiegelaere
Bedrijfsleiders en personeelsdiensten hebben nochtans vaak de mond vol van inspraak.
DE SPIEGELAERE ¬ ‘Maar als er echte tegenspraak komt, luisteren ze minder graag. Bedrijfsleiders wanen zich koning in eigen hof. Dat is het gevolg van politieke keuzes. We zijn bedrijven gaan bekijken als de unieke eigendom van de ondernemer of aandeelhouders. Ooit was dat anders. Precies omdat bedrijven zo belangrijk zijn in onze samenleving, zochten politici en vakbonden na de Tweede Wereldoorlog naar manieren om invloed uit te oefenen op het bedrijfsbeheer, met een ondernemingsraad en comité voor preventie en bescherming op het werk. Vandaag bestaan die structuren nog, maar de filosofie erachter dreigen we te verliezen.’
‘Vanaf de jaren 80 groeide een sterk geloof in economische wetten, waarin de politiek zich zogezegd niet mocht mengen. Bovendien verloren alternatieve vormen van werkorganisatie na het einde van de Koude Oorlog, zoals coöperaties en zelfbestuur van werknemers, aan overtuigingskracht. Mentaal hebben we de link tussen werk en democratie doorgeknipt.’
Uit bevragingen blijkt dat Belgische werknemers weinig democratie op het werk ervaren, in vergelijking met andere Europese landen.
DE SPIEGELAERE ¬ ‘België kent een sterk sociaal overleg op sectorniveau. Dat heeft voordelen, zoals goede lonen voor een erg grote groep werknemers. De keerzijde daarvan is dat het overleg in bedrijven soms minder leeft, hoewel dat dichter-bij-huis is en de werkvloer ideaal is om aan democratische bewustwording te werken. Werkgevers zouden het overleg op bedrijfsniveau niet alleen moeten aanmoedigen voor een hogere productiviteit, maar ook uit democratische overtuiging.’
Onze democratie staat onder druk vanuit verschillende hoeken, zelfs militair. Verdient dat geen prioriteit boven de werkvloer?
DE SPIEGELAERE ¬ ‘Duitsland installeerde het medebeheer van werknemers net na de Tweede Wereldoorlog, precies om de opkomst van het fascisme voortaan onmogelijk te maken. Ze hadden gezien hoe gemakkelijk de staalindustrie met de nazi’s meeheulde. Vandaag zie je hetzelfde met Big Tech in Trumps Verenigde Staten. Nu de democratie in crisis verkeert, moeten we de lessen uit de jaren 30 en 40 ter harte nemen.’
‘Als de huidige trend zich doorzet, hollen we onze democratie uit. Ik zie wel degelijk risico op een radicalisering van sociaal protest, zoals bij de gele hesjes. We willen niet terug naar de tijd waarin werknemers een fabriek in brand moesten steken om gehoord te worden.’
Wat kunnen we doen om de democratie op het werk te versterken?
DE SPIEGELAERE ¬ ‘Eerst moeten we de strijd opnieuw durven aangaan over hoe we ons werk organiseren. Het is niet vanzelfsprekend dat de bedrijfsorganisatie vandaag niet meer ter discussie staat. Ongeacht de sector of het beroep, kun je hetzelfde werk op duizend verschillende manieren organiseren, van bovenaf of met veel betrokkenheid. Inspraak op het werk is een deel van onze democratische cultuur.’
Zelf ben je een voorstander van medebeheer van werknemers in raden van bestuur.
DE SPIEGELAERE ¬ ‘Dat is vooral de kers op de taart, eerst moeten we het overleg op de werkvloer versterken.’
‘De Scandinavische landen hebben zulke vormen van medebeheer ingevoerd na golven van fel sociaal protest in de jaren 60 en 70. Bij ons bleven toen moderniseringen van de ondernemingsraad uit. Als rechtse politici of economen zeggen dat we naar een ‘Scandinavisch model’ moeten, met bijvoorbeeld minder stakingen, vergeten ze graag dat werknemers daar ook meer directe inspraak hebben.’
