1 november 2018. In die ijskoude nacht rijdt D.K. met 200 kilometer per uur in de bebouwde kom tegen een geparkeerde schoolbus. Op de passagiersstoel zit de 22-jarige Sharon Gruwez. Ze is op slag dood. Gruwez had net voordien haar relatie met K. beëindigd, maar betaalde dat met haar leven.
Nahid Shaikh
Nahid Shaikh is een Belgische documentairemaakster met Pakistaanse roots. Ze maakte documentaires voor VRT Canvas, onder meer de reeks ‘Amazones’ en ‘Blanco’. Samen met Phara de Aguirre maakte ze de reeks ‘En nu is ze dood.’, een coproductie van VRT en De Mensen.
‘Ik wist meteen dat dit geen gewoon ongeluk was’, vertelt James Gruwez, vader van Sharon. ‘Volgens K. waren ze onderweg naar zee, maar Sharon had een dun truitje aan. Het was buiten drie graden.’
Dat de zaak uiteindelijk in 2021 voor het hof van assisen verscheen, is volledig aan de inspanningen van de familie te wijten. Een belangrijk precedent, want voor het eerst in ons land werd een auto-ongeluk als moord erkend.
Gruwez ¬ ‘De zaak zou eigenlijk voor de politierechtbank komen. Wij bleven herhalen dat er een voorgeschiedenis was en er zaken niet klopten. Het parket wilde het eerst bij een ongeval houden.’
‘Toch hebben we doorgezet. Mijn zus, die advocate is, speelde hierin een belangrijke rol. Na een tijd gaf de onderzoeksrechter het bevel de zaak te onderzoeken. Met uiteindelijk dus moord als vonnis.’
Nahid Shaikh ¬ ‘Dit is zo belangrijk. Dankzij de familie is het verhaal van Sharon geen ‘dark number’ (niet-geregistreerde criminaliteit, red.) gebleven, maar zien we wat er werkelijk gebeurd is.’
Wat zijn die zogenaamde ‘dark numbers’?
Shaikh ¬ ‘Zoveel verhalen met een dodelijke afloop glippen door de mazen van het net. Vrouwen die ‘van de trap vallen’, verongelukken, vermist zijn … Wat met vrouwen die verdwijnen, zoals Heidi De Schepper of Annie De Poortere? Daarnaast is er de indirecte femicide: zelfdoding door partnergeweld. Op de website ‘Stop femicide’ houden vrijwilligers sinds enkele jaren cijfers bij. In 2024 telden ze 24 dodelijke slachtoffers. Maar dat aantal is maar het topje van de ijsberg.’
‘Officiële cijfers zijn er trouwens nog steeds niet. Dit jaar zal het Instituut voor Gelijkheid van Mannen en Vrouwen voor het eerst naar buiten komen met cijfers. Toen Sharon bij de opzettelijke crash het leven liet, was er in de wetgeving zelfs nog geen sprake van femicide. De kaderwet ter bestrijding van femicide werd pas in 2023 aangenomen.'
Ook in het nieuws sprak men – tot voor kort – steevast over ‘passiemoorden’, alsof het om een vlaag van zinsverbijstering gaat.
Shaikh ¬ ‘Terwijl het dat niet is. In veel verhalen zien we een duidelijk patroon. Femicide is vaak een kroniek van een aangekondigde dood. De term passie is om die reden niet onschuldig. Het verdoezelt eigenlijk het patroon van geweld en ongelijke machtsstructuren dat eraan voorafgaat.’
Gruwez ¬ ‘Dat klopt. Ook bij Sharon was er al een verhaal gaande van controle, slaan, geweld, dreigen. Dat heeft niets met passie te maken.’
‘Femicide is vaak een kroniek van een aangekondigde dood. De term passie is om die reden niet onschuldig.’
Nahid Shaikh
Shaikh ¬ ‘In het nieuws en de samenleving werden zulke verhalen vroeger weggewuifd als een gezinsdrama. Een privéprobleem. Daar moesten we ons niet in mengen. Maar je kunt niet zomaar 24 vrouwen per jaar wegzetten als privéaangelegenheid tussen twee mensen. De hele samenleving is bij die verhalen betrokken: familie en omgeving, maar ook politie en justitie. Het wordt de hoogste tijd dat we dit als een maatschappelijk probleem erkennen.’
‘Die verschuiving zie ik wel stilaan komen. De laatste jaren is er in de politiek en de journalistiek meer aandacht voor dit thema. Meer aandacht betekent ook meer kennis.’
Wat telkens terugkomt, is het wegwuiven en minimaliseren. Heeft u dat ook zo ervaren?
Gruwez ¬ ‘Absoluut. Ik heb drie keer geprobeerd om een klacht in te dienen. Maar telkens stuurde de politie me weg, bijna lacherig zelfs. Nadat K. mijn deur had ingestampt, kreeg ik te horen dat ik niets te zoeken had in dat kantoor. Mijn dochter moest zelf aangifte doen. Maar dat durfde ze niet.’
Shaikh ¬ ‘Ingrid Vermeiren (die slachtoffer werd van stalking en bedreigingen, haar verhaal wordt verteld in de vierde aflevering, red.) vertelde dat ze in het politiekantoor te horen kreeg: Mevrouw, die is gewoon nog een beetje verliefd op u. Maar er zijn ook positieve verhalen, waarbij politiemensen echt die rode vlaggen herkennen en ermee aan de slag gaan. Dat zie je in het verhaal van Miren en Michiel. Het tragische is dat de moord op hen uiteindelijk toch niet is kunnen voorkomen.’
Wat zijn die rode vlaggen precies?
Shaikh ¬ ‘Het begint vaak met love bombing, waarbij de man de vrouw overstelpt met aandacht en cadeaus. Knipperlichtrelaties zijn ook een rode vlag. Verder zijn jaloezie, isoleren, dwingende controle of geweld allemaal alarmsignalen.’
‘Ooit zat ik zelf in een gevaarlijke, ongezonde relatie. Tot ik een boek las van Jane Monckton-Smith. Die Britse onderzoeker heeft honderden gevallen van femicide in het Verenigd Koninkrijk onderzocht en legt haarfijn uit volgens welk patroon zulke relaties verlopen. Heel wat fases herkende ik: love bombing, jaloezie, ik dreef weg van mijn vrienden … Dat sluipt je leven binnen en je hebt het niet door. Terwijl ik van nature heel assertief ben. Pas toen er fysiek geweld bij kwam, heb ik mijn boeltje gepakt.’
Gruwez ¬ ‘De daders vermoorden hun slachtoffers psychologisch, waarna ze hen op het einde afmaken. Heel simpel.’
Wanneer begonnen bij u de alarmbellen af te gaan?
Gruwez ¬ ‘Op een dag kwam Sharon bij me met pijn aan haar hand. Ze hadden ruzie gehad, K. had haar telefoon afgepakt en tegen haar hand gesmeten. Zo luidde tenminste haar verhaal, terwijl ik duidelijk een rode plek op haar kaak zag. Maar ze ontkende in alle toonaarden dat hij die telefoon tegen haar gezicht gesmeten had. Nog later had ze een gescheurd trommelvlies.’
‘Maar Sharon hield vol dat ze haar mannetje kon staan. We hadden ook gaandeweg minder contact met haar, ze raakte in een isolement, verder weg van ons. Hoe meer we aan haar trokken, hoe meer ze ons wegduwde.’
‘Het hele verhaal hebben we hebben we pas vernomen in het mortuarium. Toen alle vrienden en familie samen waren, bleek iedereen een ander stukje verhaal te kennen. Niemand kende het hele verhaal.’
Shaikh ¬ ‘Klopt. In alle verhalen kwam terug dat de families pas het hele plaatje konden zien na de moord. Dan vallen alle stukken van het verhaal samen.
Waarom ben je dan bij hem gebleven?, reageren buitenstaanders dan. Terecht?
Gruwez ¬ ‘Dat wordt snel en makkelijk gezegd. Maar als je in die situatie zit, is het moeilijk weg te gaan. Vrouwen in die situatie zijn bang, ze leven onder dwang, in terreur. Daar geraak je niet zomaar vanaf.’
‘Vrouwen in die situatie zijn bang, ze leven onder dwang, in terreur. Daar geraak je niet zomaar vanaf.’
James Gruwez
‘Het moment dat een vrouw beslist Ik ga weg is het gevaarlijkste moment. Dan verliest de partner zijn controle. Hij kan die afwijzing niet aan. Zo ging het ook in de nacht van de moord op Sharon. Ze waren net uiteen en zij was op stap met haar vriendinnen. Hij bleef haar die avond aanhoudend berichten sturen en verscheen plots in het café waar zij zat. Met haar dood tot gevolg.’
Welke steen hopen jullie met de reeks te verleggen?
Shaikh ¬ ‘Net als Phara de Aguirre, die door het tragische verhaal van haar nicht (Marijke Meiresonne werd vermoord door haar ex-partner in 2024, red.) femicide plots heel dichtbij zag komen, heb ik mijn redenen om dit thema onder de aandacht te brengen. Erken dit eindelijk als een maatschappelijk probleem. De eersten die naar de reeks zouden moeten kijken zijn politiemensen, rechters, onderzoeksrechters, parket. Maar ook dokters, verplegers en politici. Elke potentiële schakel in de samenleving moet die alarmsignalen leren herkennen. Daarnaast moet er dringend meer hulp komen vanuit justitie en politiek om slachtoffers beter te beschermen. Zo kunnen we – hopelijk – de cijfers naar beneden te halen.’
Op zaterdag 28 maart 2026 kun je in de Arenberg in Antwerpen naar TRIBU26, een groots collectief moment waar 500 deelnemers samenkomen rond 50 gesprekstafels. Het event is een onderdeel van het 2026WOMEN Tribunal, dat het Eerste Internationale Vrouwentribunaal van 1976 herdenkt en viert. Beweging.net is een van de partners.
