De hele twintigste eeuw lang nam onze werkelijke arbeidsduur gestaag af, maar die trend van minder werkuren en meer vrije tijd is sinds de jaren tachtig zo goed als helemaal stilgevallen.
We werken ons helemaal niet te pletter, dat suggereerde Bart Van Craeynest, hoofdeconoom van de Vlaamse werkgeversorganisatie VOKA, onlangs in een tweet. Integendeel, cijfers van de internationale organisatie OESO moesten aantonen dat de Belg sinds de jaren zeventig alsmaar minder werkuren presteert.
Een misleidende conclusie, weet hoofd van de ACV-studiedienst Chris Serroyen, want de grafiek hield bijvoorbeeld geen rekening met het stijgende aantal deeltijds werkenden op de arbeidsmarkt. Maar vooral lijkt Van Craeynest zelf niet de juiste conclusie uit zijn cijfers te trekken. Daaruit is namelijk duidelijk af te leiden dat de arbeidsduur al minstens sinds de jaren negentig stabiel is gebleven.
‘In de negentiende eeuw waren werkdagen van veertien uur, zeven dagen per week, het hele jaar door, de realiteit’, vertelt historicus Jaak Brepoels. ‘Door sociale strijd en sociaal overleg beperkte de wetgever die stelselmatig in de loop van de twintigste eeuw. Eerst met de invoering van de zondagsrust in 1905, daarna met de achturendag in 1921, met de 45-urige week met zaterdagsrust in 1955, en tot slot met een algemene 40-urige week in 1975. In verschillende sectoren was dan al de 38- of 36-urige week de regel, die later algemeen ingang vond. Sindsdien is die dalende trend nagenoeg helemaal stilgevallen.’
‘In de jaren 80 was arbeidstijdverkorting nog wel een beleidsthema’, voegt Serroyen daaraan toe, ‘maar nadien viel het stil. Er kwam in de jaren 90 weliswaar een veralgemening van de 38-urige week, maar dat effect werd tenietgedaan door de stijging van het aantal overuren. De dip in 2020 is uitsluitend te verklaren door de tijdelijke werkloosheid vanwege COVID-19.’
Cijfers van het Federaal Planbureau leren dat de vermindering van de arbeidsduur vanaf 1975 vertraagde en dat de arbeidsduur vanaf midden jaren tachtig ongeveer gelijk bleef. Hoewel werknemers in die periode wel meer produceerden, plukten ze daarvan niet de vruchten in de vorm van meer vrije tijd. Meer nog, de recente arbeidsdeal van de federale regering maakt het opnieuw mogelijk om werkdagen van tien uur te presteren in een vierdaagse werkweek.
