Nadat mijn tweede partner overleed kreeg ik het erg zwaar’, getuigt de 84-jarige Bea De Groot. ‘Ik wist niet meer hoe het leven verder moest en kon me nergens meer voor motiveren. Dat gevoel van alleen zijn was heel ingrijpend. Ik was bang dat ik niet meer alleen kon blijven wonen en voor mezelf kon zorgen. Dat ik geen toekomst meer had.’
‘Ik had nooit van mezelf verwacht dat ik zo eenzaam kon zijn. Ik wilde met andere mensen praten, maar die waren er niet of dat lukte niet. Ik werd heel ongelukkig als ik alleen buitenkwam.’
'Ik had nooit van mezelf verwacht dat ik zo eenzaam kon zijn.'
Bea De Groot
‘De feestdagen zijn altijd heel moeilijk. De kinderen komen dan langs. Dat is wel fijn, maar na die ene dag is dat voorbij en dan zit je toch opnieuw alleen.’
Grote maatschappelijke impact
Eenzaamheid is een complex verhaal. Het hangt samen met een verhoogd risico op depressie, angsten, hart- en vaatziekten, dementie en slaapproblemen. In België goed voor jaarlijks 3,2 miljard euro directe kosten aan medische zorgen.
'Tal van bredere maatschappelijke factoren liggen ten gronde aan eenzaamheid, zoals armoede, gebrekkige mobiliteit, werkgelegenheid en sociale uitsluiting.'
Jasper De Witte, onderzoeksexpert in eenzaamheid
‘Eenzaamheid heeft een enorme maatschappelijke impact, dus we hebben er alle baat bij om in te zetten op het verminderen en voorkomen van eenzaamheid’, stelt Jasper De Witte, onderzoeksexpert in eenzaamheid.
‘Eenzaamheid wordt meestal bekeken vanuit een psychologische blik, waardoor het vaak ten onrechte herleid wordt tot een individueel probleem’, zegt De Witte. ‘Een persoonlijk gevoel met individuele oorzaken, waardoor ‘de schuld’ impliciet bij het individu wordt gelegd. Die kijk verklaart mee het taboe en de schaamte rond eenzaamheid.’
‘Het maakt dat het beleid vooral inzet op psychologische hulpverlening, huisbezoeken, buddywerkingen of lotgenotencontacten. Individuele maatregelen zijn zeker nuttig, maar ze volstaan niet. Tal van bredere maatschappelijke factoren liggen ten gronde aan eenzaamheid, zoals armoede, gebrekkige mobiliteit, werkgelegenheid en sociale uitsluiting.'
'Om dat aan te pakken zijn structurele overheidsmaatregelen nodig. Een sterk middenveld dat inspeelt op specifieke noden van bepaalde groepen, is van groot belang.’
Ongelijk verdeeld
Onderzoek van KU Leuven, VUB en Thomas More Hogeschool peilde via een enquête bij 4.000 Vlamingen naar hun gevoelens van eenzaamheid. De kans op eenzaamheid is ongelijk verdeeld onder de bevolking. Werkzoekenden en arbeidsongeschikten voelen zich het vaakst eenzaam. Maar liefst 63 procent van die groepen geeft aan zich eenzaam te voelen.
‘Personen die het minst verdienen, hebben een dubbel zo hoog risico om zich eenzaam te voelen’, weet De Witte. ‘Armoede leidt tot eenzaamheid. Je wordt op veel vlakken uitgesloten, puur omdat je veel zaken niet kunt betalen. Dus hoewel eenzaamheid heel breed aanwezig is in de samenleving, worden kwetsbare groepen veel zwaarder getroffen.’
Bijna de helft van de mensen met een migratieachtergrond voelt zich eenzaam, tegenover 35 procent van de mensen zonder migratieachtergrond. ‘Door structurele kwetsbaarheden’, aldus De Witte. ‘Die groep beschikt vaak over minder financiële middelen en focust een groot deel van de tijd en energie op het vinden van werk en huisvesting. Ze botsen op discriminatie en racisme. Door taal- en cultuurbarrières ligt het niet voor de hand om een sociaal netwerk uit te bouwen. Allemaal factoren die eenzaamheid in de hand kunnen werken.’
Jongeren grootste risicogroep
Eenzaamheid wordt vaak verbonden aan een hogere leeftijd. Dat blijkt echter niet uit de resultaten. 57 procent van de 18-24-jarigen voelt zich soms tot vaak eenzaam, ten opzichte van 35 procent bij de 75-plussers. Opvallend is dat de groep 55-74-jarigen zich het minst eenzaam voelt.
‘Eenzaamheid is van alle leeftijden’, stelt De Witte. ‘De laatste decennia bleef de mate van eenzaamheid, zeker bij ouderen, nagenoeg constant. Het beleid focust nog sterk op ouderen, terwijl jongvolwassenen bij uitstek de grootste risicogroep zijn geworden.’
‘Jongvolwassenen ervaren eenzaamheid op een andere manier. Ze zijn volop een identiteit aan het ontwikkelen, verlaten het ouderlijk huis en beginnen te werken of studeren, wat veel vaker die eenzaamheid verklaart dan bijvoorbeeld gezondheidsproblemen of het verlies van een partner. Er moet meer aandacht aan besteed worden om het bespreekbaar te maken, want er heerst nog een groot taboe.’
Voor Bea De Groot wordt komende kerst minder eenzaam. Twee jaar geleden leerde ze iemand kennen in een seniorenvereniging. ‘We werden verliefd en nu ben ik heel gelukkig. Ik wilde echt niet alleen blijven en vervallen in eenzaamheid, pijn, ziekte of klagen. Zodra ik mij aansloot bij de seniorenvereniging kreeg ik weer sociaal contact en meer doel in het leven.’
Heb je na het lezen van dit artikel nood aan een gesprek?
Dan kun je online terecht bij Tele-Onthaal of telefonisch op 106.
Ook de vrijwilligers van de Zelfmoordlijn 1813 staan 24/7 voor je klaar.
De Langste Kersttafel
Kleine initiatieven tegen eenzaamheid bieden lichtpuntjes. Op kerstavond kun je in Gent al een aantal jaar aanschuiven aan De Langste Kersttafel. Een kerstdiner voor 250 mensen die daarvoor een vrije bijdrage betalen. Met groot succes, want de tafel is telkens in geen tijd volzet.
'Veel van onze gasten kampen met eenzaamheid’, zegt Nele Roelens, mede-organisator. ‘De kerstsfeer is extra confronterend als je geen mensen rondom je hebt of alleen bent, om welke reden dan ook.’
'De Langste Kersttafel was voor mij de mooiste kerst sinds ik in België ben.'
Fatgol Sarafihaghighi
Fatgol Sarafihaghighi (42) kwam vijftien jaar geleden uit Iran naar België om te doctoreren. Ze werd psychisch mishandeld en geïsoleerd door haar man, waardoor ze haar netwerk en studie verloor. Vorig jaar verliet ze haar man. Ze kampt met eenzaamheid, maar leerde De Langste Kersttafel kennen.
‘Kerstdagen scherpen mijn eenzaamheid aan. Eenzaam zijn betekent voor mij machteloos en hopeloos zijn, niemand hebben om op te steunen. Door ouder te worden wordt het moeilijker om vrienden te maken.’
‘De Langste Kersttafel was voor mij de mooiste kerst sinds ik in België ben. Samen vieren met allemaal onbekende mensen en ermee kunnen praten, fantastisch. Ik heb dertien jaar zulke dingen niet kunnen doen in mijn huwelijk. Ondertussen werk ik als vrijwilliger voor de organisatie. Daardoor heb ik wat meer sociaal contact en een bezigheid.’
Met de campagne ‘Kijk eens onder de schil’ wil Te Gek!? kopzorgen bij 65-plussers bespreekbaar maken. Iemand een kerstdiner van De Langste Kersttafel cadeau doen kan op www.enchantevzw.be
