Wie vertelt het verhaal, en waar begint het? Degene die bepaalt welke verhalen het meest worden gehoord, heeft veel invloed. Dat merken we elke dag via kranten, tv en sociale media. Sommige verhalen komen steeds terug, andere blijven onbesproken. Dat geldt ook voor onze geschiedenisboeken. Ze vertellen niet altijd het volledige verhaal.
Professor Koen Bogaert is docent en onderzoeker conflict- en Ontwikkelingsstudies (Universiteit Gent). Hij wijst op de blinde vlekken in onze koloniale geschiedenis. Eén voorbeeld is de Haïtiaanse Revolutie (1791-1804). Misschien heb je hierover nog nooit gehoord, terwijl het een belangrijk moment in de wereldgeschiedenis was. Tot slaaf gemaakte mensen in Haïti kwamen in opstand tegen uitbuiting. Ze vochten voor vrijheid en tegen ongelijkheid. Haïti was toen een kolonie die veel geld opleverde voor Westerse landen, vooral via producten zoals koffie, suiker en katoen afkomstig van Haïtiaanse plantages.
Ook vandaag zien we dat sommige landen nog steeds rijker worden door goedkope arbeid en grondstoffen uit andere delen van de wereld. Dit maakt eerlijke wereldhandel moeilijk. Lokale gemeenschappen raken hun land kwijt of verdienen te weinig aan hun werk.
Koen Bogaert vertelt dat kolonisering ervoor zorgde dat hele groepen mensen als minderwaardig werden gezien. Racisme speelde hierbij een grote rol. Mensen werden ingedeeld in groepen van "wij" en "zij", wat leidde tot uitbuiting. Die manier van denken bestaat nog steeds en beïnvloedt onze samenleving vandaag.
Hij kijkt niet alleen naar het verleden, maar ook naar vandaag. Bijvoorbeeld naar de strijd van het Palestijnse volk. Voor hem gaat dat niet alleen over oorlog, maar ook over rechtvaardigheid. Het roept vragen op: willen we een wereld waar machtige landen de regels bepalen? Of willen we een wereld met gelijke rechten voor iedereen?
Wat kunnen wij doen? Wij wonen in een land dat mee heeft geprofiteerd van kolonisering. Koen Bogaert geeft aan dat we ons niet schuldig moeten voelen, maar we hebben wel een verantwoordelijkheid. We kunnen nadenken over hoe de wereld eerlijker kan. We kunnen luisteren naar migranten in plaats van hen te veroordelen. We kunnen openstaan voor gesprekken met mensen die andere ervaringen hebben. We kunnen afstappen van het idee dat er een "wij" is tegenover een "zij". Dekoloniseren is een proces dat we samen moeten doen.
Naomi Vleugels van de organisatie We Social Movements (WSM) zegt: "Dekoloniseren betekent onder andere het herverdelen van middelen en macht. Onze organisatie is zelf ontstaan in koloniale tijden, en dat heeft nog steeds invloed op hoe we denken en werken. We kunnen dat verleden niet wissen, maar wel kiezen voor eerlijke samenwerking. We willen helpen om koloniale machtsstructuren af te breken.”
Aline Nyirahumure van Kuumba vzw zegt:
“Indien wij daadwerkelijk willen overgaan tot dekolonisatie, dient ons de vraag gesteld te worden of wij bereid zijn onze attitude dienovereenkomstig aan te passen. Zijn we bereid om te luisteren en onszelf verder te onderwijzen? Zijn we bereid om ongemakkelijke gesprekken aan te gaan? Alleen door de impact van onze gedeelde geschiedenis op de huidige situatie te erkennen, geloof ik dat wij in staat zijn te starten met de noodzakelijke veranderingsprocessen."
Tekst: Nele Driesen
Koen Bogaert is onderzoeker en docent aan de Universiteit Gent en bestudeert globalisering, ongelijkheid en sociaal protest. Ook schreef hij het boek ‘In het spoor van Fanon. Orde, wanorde en dekolonisering (2023)’.
Aline Nyirahumure, geboren in Rwanda en opgegroeid in Vlaanderen, is de coördinator van Kuumba vzw, het Vlaams-Afrikaans huis. Daarnaast fungeert zij als bestuurder bij het Internationaal Comité en is zij gastdocent aan de Erasmus Hogeschool. Het thema dekolonisatie is een centrale focus in zowel haar persoonlijke als professionele leven.
