Ons werk bepaalt hoe we onszelf voorstellen aan anderen en hoe we naar onszelf kijken. Gek is het dus niet dat het zo’n groot aandeel heeft in onze identiteit, vertelt filosofe en expert in trots Martha Claeys.
‘Misschien was dat altijd wel zo. Maar vandaag leeft de illusie dat we vrij zijn om eender welk beroep te kiezen. Als dat dan geen baan wordt waarmee we ons kunnen vereenzelvigen, lijkt het alsof we gefaald hebben.’
Martha Claeys (29)
Vind je het gezond wanneer mensen zich volledig vereenzelvigen met hun baan?
CLAEYS ¬ ‘Het is fijn om te kunnen doen wat je graag doet, maar ik zie ook veel gevaren. De achterliggende gedachte is vaak dat je sociale plek de uitkomst is van je eigen verdiensten. Nochtans hangt dat niet alleen af van je eigen inspanningen. Sociale ongelijkheid, discriminatie en geluk bepalen een heleboel. Je baan zegt niet alles over wie je bent, of wat je kunt.’
'Vandaag leeft de illusie dat we vrij zijn om eender welk beroep te kiezen.'
‘Maar zelfs als onze banen wél een correcte weerspiegeling van onze verdiensten zouden zijn, moeten we ons nog afvragen of de hiërarchie in banen eerlijk is. Er zijn heel wat jobs met aanzien, maar zonder grote maatschappelijke meerwaarde, de zogenaamde bullshit-jobs. Terwijl banen met een direct belang, zoals leerkracht, afvalophaler of schoonmaker, vaak fors minder aanzien genieten.’
Op de Dag van de Schoonmaak vertelden verschillende schoonmakers waarop zij trots waren. Dat ze een ‘essentieel beroep’ uitoefenden, bijvoorbeeld. Of dat de hygiëne cruciaal is voor de kwaliteit van een chemisch productieproces.
CLAEYS ¬ ‘Erkenning telt, maar het mag niet bij aanmoedigingen blijven. In zekere zin doen schoonmakers of afvalophalers dirty work, ze zijn letterlijk met vuil bezig, en werk dat anderen misschien liever niet willen doen. Dat zijn zeker niet de bestbetaalde banen, terwijl je zou kunnen denken: als zo weinigen het willen doen, verdienen ze net een veel hoger loon.’
‘COVID-19 heeft ons met de neus op onze eigen hypocrisie geduwd. Toen bleken veel banen waarvoor je minder scholing nodig hebt inderdaad essentieel, en was hygiëne een zaak van leven of dood. Maar dat besef moet verder reiken dan applaus of morele waardering, en zich vertalen naar lonen en werkomstandigheden. Uit eerlijk loon naar werken haal je eveneens trots.'
'Bovendien hebben we het over werk dat vaak onzichtbaar is. De schoonmakers beginnen bijvoorbeeld pas na de werkuren van het ander personeel.’
'Ooit gaan we allemaal op pensioen, dan is het belangrijk dat we meer zijn dan ons werk'
Succes associëren we met zichtbaarheid, schrijf je.
CLAEYS ¬ ‘Denk maar aan wat mensen posten op hun LinkedIn-pagina, dé plek om professionele successen te uiten. Dat gaat over uitzonderlijke prestaties, promoties … maar eigenlijk zou ik het goed vinden om een LinkedIn van schoongemaakte kantoren te zien. Of van onbetaald werk, zoals mantelzorg.’
Voor de documentaire Ik hoop spoedig van u te horen volgde Visie een jaar lang vijf mensen op zoek naar werk. Geen werk hebben, vonden ze ronduit ‘vernederend’.
CLAEYS ¬ ‘Sommige politici verspreiden het beeld dat mensen met een uitkering profiteren van de samenleving. Dat is onjuist en schadelijk. Mensen willen hun dagen zinvol vullen, zichzelf nuttig voelen. Als je het idee hebt dat niemand je nodig heeft, lijdt je zelfbeeld daaronder. Dat soort trots is een van onze krachtigste drijfveren.’
Moeten we trots zijn op ons werk? Of mag een baan ook ‘gewoon een baan’ zijn?
CLAEYS ¬ ‘We hebben het vaak over werk als een passie. Dat is mooi, maar niet iedereen heeft de luxe om zich te vereenzelvigen met zijn werk. Er is niets mis met werken om wat geld te verdienen, of je gezin te ondersteunen. Ons werk is maar een puzzelstukje van wie we zijn.'
'Trots en eigenwaarde kunnen we net zo goed halen uit alles dat we daarbuiten doen. Ooit gaan we allemaal op pensioen, dan is het belangrijk dat we meer zijn dan ons werk.’
