Basisbereikbaarheid: waar is onze bus naartoe?

Met de invoering van nieuwe vervoersplannen, volgde De Lijn een aantal basisprincipes. Het aanbod zou meer aangepast worden aan de vraag. Concreet werden de lijnen op drukke assen versterkt en komen er nu ‘vervoersknooppunten’ (hoppinpunten) waar reizigers kunnen overstappen. Op een andere buslijn of naar een ander vervoermiddel. De focus van het nieuwe vervoersplan ligt dus meer op de drukke assen en de wegen daarnaartoe. Dat betekent dat die versterkt worden, met meer capaciteit of nieuwe haltes. Andere stops, die weinig of zo goed als niet gebruikt worden, werden afgeschaft.

Weinig inspraak

Dat hebben reizigers gemerkt. Veel afgeschafte haltes, andere routes langs wijken en niet meer erdoor, trajecten die niet meer in een keer afgelegd kunnen worden, maar met een, twee of soms zelfs drie overstappen. En dat allemaal op basis van cijfers en kaarten. Niet op basis van gesprekken met wie eigenlijk centraal staat in dit verhaal: de reizigers zelf. Adviesraden met gebruikers werden niet of veel te laat geraadpleegd. De plannen lagen al vast op het moment dat ze op tafel kwamen.

Nog vóór de effectieve invoering, was al duidelijk wat de grootste knelpunten zouden worden. Het protest dat nu overal de kop opsteekt, was voorspeld en had volgens heel wat middenveldorganisaties voorkomen kunnen worden met echte inspraak vooraf.

Een onvolledige aanbod

Het beloofde ‘Vervoer op Maat’ blijft dode letter. Om tegemoet te komen aan de basisbereikbaarheid zou een net van alternatieven uitgewerkt worden. Niet de belbus, want die verdwijnt in januari ook, maar deelfietsen, deelwagens, deeltaxi’s of busvervoer op maat (de ‘Flexbus’). De
verantwoordelijkheid voor het uitwerken van deze alternatieven ligt voor een groot deel bij de lokale besturen. Daar zien we vandaag weinig concrete oplossingen. De vraag is of dit in januari al anders zal zijn. 

Recht op basisbereikbaarheid

Beweging.net ligt ook wakker van de aanpassingen. Gaëlle Beeusaert, provinciaal directeur in West-Vlaanderen: ‘De nieuwe evoluties in mobiliteit en het principe van combimobileit juichen we natuurlijk toe, maar dat mag niet ten koste gaan van het aanbod en de  bereikbaarheid die er nu is. Buslijnen die wegvallen, zijn eenzijdige beslissingen die leiden tot vervoersarmoede bij tal van bevolkingsgroepen: ouderen, kinderen, kwetsbare mensen, maar zeker ook voor het (jammer genoeg) groter worden deel van onze samenleving die met financiële problemen kampt.’ Basisbereikbaarheid is voor beweging.net echt een recht, dat ook van cruciaal belang is voor sociale inclusie: ‘Daarom willen we geïntegreerd openbaar vervoer met extra aandacht voor een sociaal vervoersplan en dus focus op plaatsen waar de vervoersnood het hoogst is. Als we ons openbaar vervoer willen inschakelen om auto’s van de weg te halen, moeten we ook maken dat dit betaalbaar is voor mensen.’

Reacties uit het veld:

Brenda Tanghe, kwetsbare reiziger

‘Door mijn handicap heb ik moeite met lezen en onthouden van informatie. De Lijn veranderde de nummers van alle lijnen hier in Brugge en dat is erg verwarrend voor mij. Ik nam uit gewoonte bus 3 aan het station om thuis te raken na een uitstap naar Sint-Jozef. Maar toen reed de bus naar Sint-Kruis in plaats van Sint-Andries. Ik panikeerde en stapte af aan de eerste bushalte. Ik durfde geen bus meer te nemen en heb toen naar mijn man gebeld om me te komen halen. De reactie bij De Lijn is dan: Ze moeten maar goed lezen. Dat is voor mij heel moeilijk.’

Ruth Debaes, chauffeur en ACV-afgevaardigde

‘Vanaf januari worden sommige lijnen gebundeld, waardoor we enkele wijken links moeten laten liggen. We hebben daarbij het gevoel dat we die – vaak oudere of kwetsbare – mensen daar in de steek laten. Wij vangen de klachten van de reizigers, ook als er afgeschafte ritten zijn door gebrekkig materiaal, terwijl wij er zelf niets aan kunnen doen.’
Het materiaal blijkt ook een heikel punt: ‘We hebben in Kortrijk bussen moeten afstaan aan andere stelplaatsen, omdat we ‘nog reserve’ hadden, maar daardoor konden we de defecten niet meer opvangen en zaten we met veel meer afgeschafte ritten. Soms moeten we een defecte bus de weg op sturen om een nog defectere bus te vervangen … De Lijn moet dringend meer garagepersoneel aanwerven en meer investeren in materiaal. De budgetten moeten hoger: in plaats van de aankoop van elektrische privéwagens te subsidiëren, kon men dat geld ook in duurzaam openbaar vervoer investeren.’

Luc Ghyselbrecht, actievoerder

‘Lijn 50 in Gistel is een rechtstreekse en korte lijn tussen Gistel en Oostende. Om het half uur, langs een rustige en veilige baan. Ze wordt veelvuldig gebruikt door vele scholieren van Oostende en Gistel, bezoekers AZ Damiaan en WZC St. Monica, pendelaars die vlug in Oostende Station willen geraken ... Vanaf 6 januari 2024 is er een wijziging voor lijn 50. Die bus zal dan via de veel drukkere Torhoutsesteenweg verlopen in plaats van de Gistelsesteenweg. Een langer en veel trager traject dus om van Gistel naar Oostende te raken en omgekeerd. De gebruikers van die (drukke) lijn 50 begrijpen die beslissing niet. Een veel gehoorde opmerking: ‘Die wijziging werd bekokstoofd door mensen die wellicht zelf nooit de bus nemen.’ Met beweging.net Gistel voelden we de ongerustheid en zijn we een petitie gestart. We hopen hiermee alsnog de Vervoerregio en de Lijn op andere gedachten te brengen.’

Tekst Nele De Wachter