De Amerikaans-Israëlische oorlog in Iran brengt de wereld in een zoveelste opeenvolgende energiecrisis. Na de Russische inval in Oekraïne, toen de Russische gastoevoer naar Europa stilviel, verstoort ditmaal de blokkade van de zeestraat van Hormuz de wereldwijde oliehandel. Opnieuw stijgen de prijzen aan de pomp en dreigen tekorten. Europa, sterk afhankelijk van geïmporteerde fossiele brandstoffen, wordt zo nog maar eens een speelbal van wereldmachten die energie als oorlogswapen inzetten.
Je kunt de wereldpolitiek niet begrijpen zonder oog voor de energiemarkten, stelt energieprofessor aan de Universiteit Gent Thijs Van de Graaf. Op twintig jaar tijd zijn de Verenigde Staten, dankzij de zogenaamde ‘schalierevolutie’, de grootste olie- en gasproducent ter wereld geworden, terwijl ze daarvoor nog een van de grootste importeurs waren. Die nieuwverworven energiemacht verklaart volgens Van de Graaf grotendeels waarom de Verenigde Staten onder president Donald Trump op militaire avonturen gaan in Venezuela en Iran. Niet toevallig twee van de drie landen met de grootste oliereserves.
Amerikaanse olie, Chinese zonnepanelen
‘Trumps beleid weerspiegelt de chaos in zijn eigen denken’, zegt Helen Thompson van de Universiteit van Cambridge. ‘Tegelijk zit er een logica in.’ Nu China wereldwijd vooroploopt in zonne-energie en elektrificatie, willen de VS hun macht in fossiele brandstoffen uitspelen. ‘De VS proberen de zwakke plek van China uit te buiten op het gebied van olie-import, vooral via Iran, dat het grootste deel van zijn olie aan China verkoopt.’
Zo lijdt de rest van de wereld onder de machtsstrijd tussen de VS en China. Hoe moeten we omgaan met die nieuwe onzekerheid? Voor Thijs Van de Graaf is er maar één ernstige uitweg uit de chaos: Europa moet haar energietoevoer in eigen handen nemen. ‘Zolang we afhankelijk blijven van fossiele brandstoffen, kunnen we nooit concurreren met landen waar ze die zelf uit de grond halen.’
‘De federale regering nam onlangs voor 80 miljoen euro tijdelijke maatregelen tegen de duurdere brandstofprijzen, vooral met een premie voor het woon-werkverkeer. Maar op de lange termijn is dat geen oplossing.’
Thijs Van de Graaf, energieprofessor aan de Universiteit Gent
De federale regering nam onlangs voor 80 miljoen euro tijdelijke maatregelen tegen de duurdere brandstofprijzen, vooral met een premie voor het woon-werkverkeer. Begrijpelijk, vindt Van de Graaf, ‘maar op de lange termijn is dat geen oplossing.’ Liever had hij een sensibiliseringscampagne gezien die oproept tot lager verbruik. ‘Bijvoorbeeld door je snelheid te beperken op de snelweg. Vergis je niet, voorlopig valt de paniek op de financiële markten mee, maar dit is een economische atoombom die de prijzen van tal van producten de hoogte kan injagen.’
In dat geval zien experts zoals Van de Graaf de automatische loonindexering als de beste garantie om de koopkracht te garanderen. ‘Bij de vorige energiecrisis bleek dat vooral de uitbreiding van het sociaal energietarief de mensen hielp die dat het meest nodig hadden’, zegt energie-expert van het ACV Thomas Vael. ‘Die troeven van het sociaal tarief mogen niet verdwijnen.’
De Wever treuzelt
‘We hebben in België één enorme troef: de ondiepe zandbanken voor onze kust. Die zijn ideaal om windmolenparken neer te zetten’, zegt Van de Graaf. Onder voormalig energieminister Tinne Van der Straeten (Groen) tekende de Vivaldi-regering een Belgische aanbesteding uit om nieuwe windmolens te plaatsen in de zogenaamde Elisabethzone, maar de huidige regering stelde die procedure vorig jaar uit. ‘Vooral omdat ze de voorziene burgerparticipatie niet ziet zitten’, hekelt Angelos Koutsis van Bond Beter Leefmilieu. Minister van Energie Mathieu Bihet (MR) wilde de aanbesteding begin dit jaar herlanceren, maar miste daarvoor zijn eigen deadline.
‘We hebben in België één enorme troef: de ondiepe zandbanken voor onze kust. Die zijn ideaal om windmolenparken neer te zetten’
Thijs Van de Graaf, energieprofessor aan de Universiteit Gent
Tijdens de verkiezingscampagne van 2024 pleitte premier Bart De Wever onomwonden voor nieuwe kerncentrales. Vorige week raakte ook bekend dat de regering onderhandelingen start met Engie om de bestaande kerncentrales over te nemen. Steekt die liefde van MR en N-VA voor kernenergie nu stokken in de wielen van de Belgische windenergie? Op de North Sea Summit in Hamburg hield De Wever vorig jaar wel een vurig pleidooi voor offshore windenergie, maar toch sleept zijn regering met de voeten, betreurt Van de Graaf.
Wind- en zonne-energie zijn volgens hem de enige uitweg uit de klimaatcrisis, de energiecrisis en zelfs uit de competitiviteitscrisis. ‘Alle modellen tonen dat duurzame energie betrouwbaar is en schoner, veiliger en goedkoper dan fossiele brandstoffen of nieuwe kerncentrales.’
Toekomstgericht rijmt op goeie energiemix
‘Voor de industrie wegen de hoge energiekosten zwaar door. Veel meer dan de lonen’, zegt Dimitra Penidis, adviseur voor de chemiesector bij ACVBIE. ‘Deze crisis toont nog maar eens dat we een versnelling hoger moeten schakelen naar betaalbare, duurzame en onafhankelijke energie, met aandacht voor een rechtvaardige transitie en voor het behoud van kwaliteitsvolle werkgelegenheid.’
‘Voor de industrie wegen de hoge energiekosten zwaar door. Veel meer dan de lonen.’
Dimitra Penidis, adviseur voor de chemiesector bij ACVBIE
‘Een toekomstgericht industriebeleid gaat uit van een goeie energiemix’, vult Dries Van de Broeck van ACV METEA aan. ‘Alternatieve bronnen met industriële toepassingen, zoals waterstof, en een beter energienetwerk in Europa hebben daarin een belangrijke plaats.’
Al klinkt Van de Graaf optimistisch over de huidige omslag naar wind- en zonne-energie. ‘De hernieuwbare-energieproductie groeit exponentieel. Wereldwijd komt alle nieuwe elektriciteit uit zon en wind. India, dat nog maar aan het begin staat van zijn industrialisering, lijkt de fossiele fase grotendeels over te slaan. Dat stemt heel hoopvol.’
