‘Een ontgoocheling’, evalueert Laura Eliaerts van de internationale dienst van het ACV het voorstel. ‘Aan veel producten die we dagdagelijks gebruiken zijn risico’s verbonden doorheen de keten. Denk maar aan de weg die je dagelijkse kopje koffie, stukje chocolade, je smartphone of de kleding die je draagt heeft afgelegd. De vaak ellendige omstandigheden van arbeiders die werken op koffie- of cacaoplantages, kobalt of lithium ontginnen of onze goedkope kleding stikken, is bekend. Vaak wordt gekeken naar de consument, maar het is in de eerste plaats de verantwoordelijkheid van de producent.’
Arbeidsrechten zijn essentieel
De EU-commissarissen, onder wie Didier Reynders, beschouwen het ontwerp als iets revolutionairs, omdat de Europese Unie als eerste regio met een dergelijke zorgplichtwet van die omvang uitpakt. ‘Maar het voorstel is veel te beperkt’, vindt Eliaerts, ‘de ontwerptekst zou van toepassing zijn op nog geen 1% van alle bedrijven in de EU. Zorg dragen voor arbeidsrechten in de keten is niet iets voor 1 procent van de bedrijven, dit is essentieel alvorens je begint met ondernemen.’
Ook voor kmo’s
Het ACV vindt dat de zorgplichtwet van toepassing moet zijn op alle bedrijven. ‘Veel kmo’s hebben grote risico’s in hun keten. Studies geven aan dat de kostprijs voor aan ketenzorg te doen beperkt is. De kmo’s hebben een stevige positie, want vaak hebben ze langdurige relaties met hun leveranciers. Ze zitten bovendien vaak in de waardeketens van grote bedrijven. Dus zij moeten er sowieso effectief mee aan de slag.’
Handhaving vereist
Voor de handhaving van dergelijke wet kijkt het ACV naar verschillende zaken. ‘Wij pleiten voor een onafhankelijk instituut dat opvolgt of de bedrijven effectief werk maken van ketenzorg en hun ketenzorgplan, zoals het Belgische wetsvoorstel voorschrijft. Dat instituut zou sancties kunnen opleggen als bedrijven hier in tekort schieten. Er moet een klachtenmechanisme zijn, waarbij werknemers in de keten gehoord kunnen worden als er iets misloopt. Daarnaast is ook de burgerlijke aansprakelijkheid zeer belangrijk. Als er schendingen in de keten zijn, moeten slachtoffers, of vakbonden of ngo’s die hen vertegenwoordigen, rechtszaken voor een Belgische rechtbank kunnen aanspannen bij het moederbedrijf.’
De eindmeet is nog niet in zicht en zijn er belangrijke veranderingen mogelijk van dit voorstel voor de Europese zorgplichtwet. Nu zijn het Europees parlement en regeringen van de lidstaten aan het zet. Wij duimen alvast voor aanpassingen zodat dit voorstel haar afspraak met de geschiedenis niet mist.
