Om de angst voor een onbetaalbare energiefactuur te bezweren, beloofde de federale regering huishoudens voor de komende wintermaanden een tegemoetkoming van ongeveer 400 euro voor gas en elektriciteit. Maar meer nog dan zo’n uitzonderlijke steunmaatregel vraagt de huidige energiecrisis om structurele maatregelen die de koopkracht vergroten, vindt minister van Financieën Vincent Van Peteghem (CD&V). Met die intentie trekt hij in oktober naar de begrotingsonderhandelingen. Zijn geheime wapen? De blauwdruk voor een nieuw belastingsysteem die hij in juli voorstelde; met lagere lasten op arbeid en met, voor het eerst, een vast tarief van 25 procent op álle vermogensinkomsten, inclusief de werkelijke huurinkomsten. Meerwaarden op aandelen of andere financiële producten zouden wel onder een lager tarief van 15 procent vallen.
‘Ook bij andere partijen merk ik nu de urgentie om van de hervorming werk te maken’, zegt Van Peteghem. ‘En aan mij zal het niet liggen. We hebben berekend dat de blauwdruk tussen 200 tot 400 euro netto meer per maand oplevert, dat biedt oplossingen voor de problemen waarvan mensen vandaag wakker liggen. Maar daar staan ook meer inkomsten uit vermogen of consumptie tegenover. Ik ben benieuwd hoever iedereen daarin wil gaan.’
De begrotingsgesprekken komen op een moment van grote crisisuitgaven. Het begrotingstekort loopt op tot 31,5 miljard euro. Bemoeilijkt dat uw langetermijnperspectief?
‘Onze eerste doelstelling moet zijn om mensen en ondernemingen onmiddellijk te ondersteunen. Maar we willen een begroting voor de komende twee jaar maken, dus we moeten nadenken over structurele antwoorden op het koopkrachtvraagstuk. Sommige maatregelen kunnen de koopkracht nu al versterken, zoals een verhoging van de belastingvrije som tot op het niveau van het leefloon, een verschuiving van de belastingschalen, of de volledige afschaffing van de bijzondere bijdrage voor de sociale zekerheid, waarin we al de eerste stappen hebben gezet. Het evenwicht dat we moeten vinden is hoe we dat zullen financieren.’
‘We moeten in ieder geval vermijden dat de volgende gesprekken allerlei nieuwe koterijen maken in plaats van de belastingbrief te vereenvoudigen. Ook daar is de blauwdruk richtinggevend. Elke stap weg van de blauwdruk, laten we niet toe.’
‘Eigenlijk zijn we al een hele tijd bezig om de blauwdruk uit te voeren, bijvoorbeeld door de vergroening van de bedrijfswagens in gang te zetten. We weten dat dat nog niet de grote big bang is, maar het zijn wel stappen in de juiste richting.’
Toch lijken de voorgestelde vermogensinkomstenbelastingen, zoals op reële huurinkomsten, nu nog te hoog gegrepen. De inkomsten zijn nochtans welkom.
‘Ik ben realistisch, sommige dingen in deze blauwdruk kun je enkel realiseren tijdens coalitiegesprekken. Maar het pakket dat voorligt is evenwichtig, ik ben er al zeer trots op.’
Waarom kunnen we vermogensinkomsten niet op dezelfde manier als inkomsten uit arbeid belasten?
‘Wij zijn altijd vertrokken vanuit de huidige situatie en de vraag hoe we die rechtvaardiger en eenvoudiger kunnen maken. Ik ben ervan overtuigd dat we rekening houden met de bezorgdheden van mensen die hard werken, en met de mensen die een vermogen willen opbouwen, maar dat blijft een evenwicht dat je moet zoeken. Wie alles progressief (hoe hoger het inkomen hoe hoger de belastingen, red.) wil belasten, kan zover gaan om zelfs de eigen woning te gaan belasten, zoals in het voorstel van de expertengroep stond, maar dat willen wij niet.’
Uw blauwdruk bevat geen zuivere vermogensbelasting. Nochtans pleiten sommige specialisten, zoals Paul De Grauwe, voor een eenmalige vermogensbelasting om de kosten van de corona- en energiecrisis te financieren.
‘Ik houd niet van het idee dat we al onze problemen gaan oplossen met belastingen op vermogens. Zulke eenmalige belastingen klinken misschien mooi, maar zorgen wellicht voor heel veel juridische problemen. Bovendien zie ik liever structurele oplossingen.’
‘Ik ben tegen een zuivere vermogensbelasting. Je moet de inkomsten van mensen, uit werk en uit vermogen, belasten, maar puur het vermogen belasten is een fout signaal.’
De blauwdruk wil ook de ‘progressiviteit’ van de belastingen versterken. De huidige schalen verminderen met 5 procent en er komt een nieuwe schaal van 50 procent voor arbeidsinkomens boven 84 740 euro. Dat is progressiever dan vandaag, maar tot 2004 was er nog een schijf van 55 procent en tot 1989 zelfs een van 70,3 procent voor de allerhoogste inkomens.
‘Als je daar vandaag mee afkomt, gooien ze mijn blauwdruk gewoon weg, vrees ik. We weten heel goed dat de verlaging van de lasten op arbeid gefinancierd moet worden door de hoogste vermogens. Als je die groep dan ook nog eens belast aan schalen zoals in de jaren 70 … dat gaat niet. Punt. Ik denk dat mijn voorstel een maximale progressiviteit bevat. Je kunt niet zeggen dat je de lasten op arbeid wilt verlagen en vervolgens vanaf een bepaald niveau meer dan de helft van je inkomen weg belasten. Wat vandaag voorligt is evenwichtig en mogelijk, en het is een enorme verbetering.’
