De cijfers van de Universiteit Gent liegen er niet om: 33 procent van de Vlaamse werknemers was ooit slachtoffer van pesterijen op hun werk. Zes procent van hen zegt zelfs op dit moment in die situatie te verkeren. Daarnaast blijken vrouwen vaker gepest te worden dan mannen. Ook wie ouder is dan 45 jaar, loopt meer kans om in het vizier van pesters te komen.
Wat wordt precies verstaan onder pesten? Vooral roddels, geruchten, negeren en buitensluiten kunnen een werknemer in het nauw drijven op de werkvloer. Maar ook directe beledigingen, informatie achterhouden of praktische grappen zijn niet altijd onschuldig. Naaste collega’s of leidinggevenden zijn in ruim de helft van de gevallen de boosdoeners. Meest genoemde redenen voor pestgedrag zijn onder meer jaloezie of uiterlijke kenmerken.
Vernederd
Ilse*, momenteel 61 jaar, weet als geen ander hoe slopend de impact van pesterijen en roddels op het werk kunnen zijn. Momenteel is ze met vervroegd pensioen, hoewel ze van plan was nog enkele jaren door te gaan. Maar door een lijdensweg op het werk draaide het heel anders uit.
‘Twintig jaar geleden onderging ik een operatie om van geslacht te veranderen. Dat was een heftige en moeilijke periode. Sindsdien ga ik als transvrouw door het leven, al ga ik er steeds erg discreet mee om. Bij mijn toenmalige werkgever werd ik er niet mee gepest, maar ik kreeg wel minder kansen vanwege mijn geaardheid. Het bedrijf kwam op een bepaald moment in de problemen en moest mensen laten gaan. Zo kwam ik terecht bij een nieuwe werkgever, waar ik aan de slag ging als programmeur.’
Ilse koos ervoor om op haar nieuwe job niet te communiceren over haar geaardheid, maar als snel voelde ze dat haar leidinggevende op de hoogte was via het consultancybureau waar ze solliciteerde.
‘Zo gebeurde het herhaaldelijk dat mijn leidinggevende op een vergadering mij aansprak met hij of hem. Later deed een andere collega hetzelfde. Op een bepaald moment deed mijn baas dat in een overleg waar al mijn collega’s samenzaten. Hij refereerde naar me als man voor een volle zaal. Ik voelde me enorm vernederd. Al snel werd dan duidelijk dat heel wat collega’s achter mijn rug om praatten. Bovendien had mijn leidinggevende de directie op de hoogte gebracht van mijn situatie zonder dat ik ervan wist. Op dat moment stortte ik in.’
Ilse viel bijna een jaar uit . Ze sukkelde in een depressie, nam slaapmiddelen en antidepressiva. Ze vond gehoor bij het ACV en kon uiteindelijk nog, onder goede begeleiding, enkele maanden terugkeren naar het werk alvorens met vervroegd pensioen te gaan. ‘Voor mij is dit nu afgesloten, maar excuses van mijn leidinggevende heb ik nooit gekregen.’
Vijandige werksfeer
Meer dan veertig procent van de werknemers die ooit gepest werd, heeft om die reden ook zijn of haar job verlaten. ‘Onderzoek toont aan dat pesten op het werk niet alleen de kans vergroot dat werknemers willen vertrekken, het tast ook hun vertrouwen in de arbeidsrelatie aan’, duidt professor humanresourcesmanagement Eveline Schollaert van UGent in het onderzoek. ‘Dat gevoel kan zo zwaar wegen dat zelfs loyale en welwillende werknemers sneller geneigd zijn hun organisatie te verlaten. Bovendien loopt wie uiteindelijk toch blijft, meer kans op uitputting, frustratie en afstandelijk gedrag, wat hoge kosten met zich meebrengt voor zowel de werknemer als de organisatie.’
‘Als werknemer in een pestsituatie, is het zeker belangrijk dat je een aanspreekpunt vindt. Die individuele begeleiding kan je bijvoorbeeld vinden bij een vakbondsvertegenwoordiger op de werkvloer’, duidt Maarten Hermans, ACV-expert welzijn op het werk. ‘Maar of een werkomgeving al dan niet structureel gezond is, is nog veel belangrijker. Te veel stress op het werk, te weinig inspraak … kunnen een kweekvijver zijn voor pestgedrag. Want een vijandige werkomgeving creëert een pestomgeving, blijkt ook uit onderzoek. Zorgen voor een gezonde werkomgeving is daarom essentieel’, besluit Hermans.
* Ilse is een schuilnaam.
