Vrede is geen product dat je kunt ontwerpen, financieren of opleggen. Ze groeit uit rechtvaardigheid, inclusie en gedeelde verantwoordelijkheid. Precies daar wringt het schoentje bij de Board of Peace.
Het meest problematische aspect van Trumps initiatief is dat het de basisprincipes van multilaterale samenwerking ondergraaft. Lidmaatschap is afhankelijk van financiële bijdragen, een pay-to-play-model dat macht en invloed koppelt aan rijkdom in plaats van aan gelijkwaardigheid tussen staten. Dat is geen detail, maar een fundamentele breuk met de idee dat alle landen, groot of klein, een stem verdienen in mondiale besluitvorming.
Vrede zonder participatie
Nog problematischer is wie ontbreekt. In het geval van Gaza worden Palestijnen nauwelijks betrokken bij het proces dat hun eigen toekomst moet bepalen. Een vredesmechanisme dat de direct betrokken bevolking marginaliseert, kan onmogelijk duurzaam zijn. Vrede zonder participatie is niet meer dan conflictbeheer.
Trumps Board of Peace is een fundamentele breuk met de idee dat alle landen, groot of klein, een stem verdienen in mondiale besluitvorming.
Daarbovenop komt de verregaande machtsconcentratie binnen de Vredesraad zelf. Een voorzitter-voor-het-leven met vetorecht en een mandaat zonder democratische controle, staat haaks op principes van soevereiniteit en verantwoordingsplicht. In plaats van multilateralisme krijgen we een vorm van gecentraliseerde geopolitieke controle, verpakt als vredesinitiatief.
Is de Board of Peace kortom een aanvulling op het bestaande internationale systeem, of een poging om het te omzeilen? Hoe gebrekkig de Verenigde Naties soms ook functioneren, ze blijven de enige wereldwijd erkende en juridisch verankerde structuur voor collectieve veiligheid.
Dat betekent niet dat de VN perfect is. Integendeel. De frustratie over de verlamming van de Veiligheidsraad, waar veto’s van permanente leden vaak tussenkomsten blokkeren, is terecht. De huidige machtsverhoudingen weerspiegelen de wereld van 1945, niet die van vandaag. Maar de oplossing ligt niet in de creatie van parallelle structuren zonder legitimiteit. Ze ligt in hervorming.
Hoe de VN wél kan werken
Daartoe liggen concrete voorstellen op tafel. Zo pleit Pax Christi ervoor om het vetorecht te beperken, bijvoorbeeld door het op te schorten wanneer een permanent lid betrokken is bij grove mensenrechtenschendingen of agressie. Geef daarnaast de Algemene Vergadering een sterkere rol, om blokkeringen in de Veiligheidsraad te doorbreken.
Verder is er nood aan een betere vertegenwoordiging van opkomende landen, zodat de geopolitieke realiteit weerspiegeld wordt in de besluitvorming. Legitimiteit groeit uit inclusie en rechtvaardigheid, niet uit macht en geld.
De VN is verre van perfect, maar ze is geworteld in internationaal recht en in het idee van soevereine gelijkheid tussen staten.
Dat is het fundamentele verschil tussen de Verenigde Naties en de Board of Peace. De VN is verre van perfect, maar ze is geworteld in internationaal recht en in het idee van soevereine gelijkheid tussen staten. De Vredesraad daarentegen lijkt gebouwd op exclusiviteit, financiële toegang en geconcentreerde macht.
In een tijd waarin internationale samenwerking onder druk staat, is het verleidelijk om snelle, ogenschijnlijk efficiënte alternatieven te omarmen. Maar vrede die gebouwd wordt zonder legitimiteit, zonder participatie en zonder respect voor internationaal recht, is fragiel. Ze kan misschien tijdelijk stabiliteit opleveren, maar geen rechtvaardigheid. En zonder rechtvaardigheid is er geen duurzame vrede.
We hebben niet minder multilateralisme nodig, maar beter multilateralisme. Echte vrede kan niet gekocht worden.
