Dames en heren, Beste vrienden, vandaag vieren we Rerum Novarum. Een encycliek die 135 jaar geleden krachtig pleitte voor bescherming van de waardigheid van mensen op het werk én solidariteit met de zwakkeren. Die boodschap is vandaag brandend actueel. En de centrale vraag is nog steeds dezelfde: wat voor samenleving willen wij zijn?
Vandaag leg ik de focus op zij die door ziekte niet kunnen werken, ook al zouden ze niet liever willen. Mensen voor wie wij, vanuit de mutualiteiten, onvoorwaardelijk zorg willen dragen. Niet alleen door hen een vervangingsinkomen te geven, maar eveneens door hen bij te staan en te begeleiden, ook bij een mogelijke terugkeer naar het werk.
Wat mij tegen de borst stuit, is dat iedereen hier vandaag plots een uitgesproken mening over heeft. Sommigen beweren zelfs dat heel veel van hen niet ziek zijn. Maar wat ze dan wel mogen zijn, dat zeggen diezelfde mensen er niet bij. Het lijkt wel de nieuwe teneur, dat mensen die ziek zijn, er beter NIET zouden zijn. Deze ochtend zei een langdurig zieke me nog: ik doe er voor de samenleving niet toe. Niemand heeft echt interesse in mij.
Welke samenleving willen we?
Is dat dan de samenleving die wij willen? Een samenleving die mensen reduceert tot cijfers? Tot louter dossiers? Tot kostenposten?
Willen wij een model waar economische meerwaarde belangrijker wordt dan menselijke waardigheid? Een model dat koel en berekend functioneert? Waar ambtenaren enkel nog vakjes moeten afvinken, straks ook met de hulp van artificiële intelligentie?
Of willen wij een samenleving die begrijpt dat een mens geen machine is? Dat kwetsbaarheid geen fout is? Dat mensen er niet voor kiezen om langdurig ziek te zijn? Dat solidariteit geen overbodige luxe is, maar het fundament van beschaving? En dat niemand in de kou mag blijven staan?
Vandaag voelen veel mensen zich niet echt gezien en gehoord. Niet op het werk. Niet in de zorg. Niet in de politiek. Niet door onze instellingen.
Hervormen
En ik ben niet te beroerd om daarbij ook naar onszelf te kijken. Al jaren trekken wij met CM de kar om ons model van gezondheidszorg radicaal te hervormen. Door van 19 naar 2 ziekenfondsen te evolueren, kunnen we veel sneller op de bal spelen. Vanuit een brede visie op gezondheid transformeerden we ook tot gezondheidsfonds. En die brede visie trokken we door in alle hervormingen waar we mee aan gebouwd hebben.
Bij elke stap die we zetten, of het nu ging over doelmatige zorg, de hervorming van de nomenclatuur, het terugdringen van de ereloonsupplementen of werken met gezondheidszorgdoelstellingen, steeds stellen we ons de vraag: draagt dit bij tot de levenskwaliteit van mensen?
We hebben daarin al een hele weg afgelegd. Maar we zijn er nog niet. Ons land telt vandaag 600.000 mensen die langdurig ziek zijn, méér dan ooit tevoren. Een duidelijker signaal dat er iets verkeerd is met ons model van gezondheidszorg kan er niet gegeven worden. We spenderen miljarden aan gezondheidszorg, maar duidelijk niet om mensen GEZOND te houden. We hebben nieuwe oplossingen nodig.
Samen
Daarin zullen we met CM het voortouw blijven nemen. De hervorming van de organisatie van de gezondheidszorg moet ertoe bijdragen dat mensen niet ziek worden, maar gezond blijven. Veel meer dan vandaag moeten we inzetten op preventie en werkbaar en waardig werk. Veel meer dan vandaag moeten we vertrekken vanuit de kracht van mensen in plaats van de klacht. Het duale denken - je bent ziek of je bent niet ziek - moet doorbroken worden. De beoordeling van arbeidsongeschiktheid moet het louter medische aspect overstijgen en veel meer vertrekken vanuit kwaliteit van leven. Een geïntegreerde aanpak, met multidisciplinaire teams en nog sterkere opvolging door bijvoorbeeld diensten maatschappelijk werk of consulenten, is daarbij een absolute meerwaarde. Dat is wat onze leden en de samenleving van ons verwachten.
Maar wij kunnen dit nooit alleen. Evengoed de behandelend artsen, arbeidsartsen, werkgevers, werknemers, overheid en politici hebben hun verantwoordelijkheid te nemen. Het model moet fundamenteel anders. SAMEN!
Voor een goed begrip, er is geen plaats voor mensen die misbruik maken van het systeem. Hoe weinig het er ook zijn, controles zijn nodig om ervoor te zorgen dat de middelen gaan naar de mensen die het echt nodig hebben. Maar controle alleen is onvoldoende.
Want een samenleving die zorg draagt voor langdurig zieken, vertrekt vanuit vertrouwen, niet vanuit wantrouwen.
Politieke aanvallen
Dat is wat mij vandaag zo verontrust in het politieke debat. Wordt het gevoerd vanuit een oprechte bekommernis voor mensen die langdurig ziek zijn en willen we echt zoeken naar oplossingen? Of spelen andere motieven? Zou het niet kunnen dat sommige politici er vooral op uit zijn om de mutualiteiten te treffen?
Wat kregen we de afgelopen maanden allemaal te horen? Dat we niet meer in staat zouden zijn om akkoorden te sluiten met zorgverleners. Quod non. Ook dit jaar hebben zorgverleners en mutualiteiten samen afspraken gemaakt over de tarieven die patiënten betalen en zorgen voor tariefzekerheid. Dat we miljarden euro zouden oppotten voor eigen profijt. Ook hier, totaal van de pot gerukt. Ja, we hebben reserves, maar die zijn nodig – soms wettelijk verplicht zelfs – om onze dienstverlening aan leden te garanderen.
Nog één: dat we onze leden massaal verhoogde tegemoetkomingen zouden toekennen, zonder dat ze daar recht op hebben. Het beeld van mensen met een Porsche op de oprit incluis. Gevaarlijke framing op kap van de meest kwetsbaren.
En nu zijn de langdurig zieken aan de beurt. Het is sommige politici er helemaal niet om te doen om zieken maximaal te beschermen. Zij willen vooral de mutualiteiten en bij uitbreiding het kritische middenveld treffen. Zodat de politiek zelf kan beslissen wie er ziek mag zijn en in aanmerking komt voor een uitkering. Die politici willen zelf bepalen welke richting het land uitgaat, zonder dat ze rekening moeten houden met dissidente stemmen. Dat is wat vandaag op het spel staat: een nieuw model vanuit het primaat van de politiek met een uitvoerende overheid aan de ene kant en/of private/commerciële spelers aan de andere kant.
Ik kan je heel duidelijk zeggen, ze vergissen zich. Een sterke samenleving organiseer je niet alleen vanuit de staat. En ook niet alleen vanuit de markt.
Je organiseert haar samen. Met sociale organisaties. Met het middenveld. Met verenigingen. Met mensen die elke dag opnieuw anderen ondersteunen. Dat is geen ballast. Dat is de ruggengraat van onze samenleving. En dat houdt ook in dat we zorgzamer zijn in ons beleid.
Radicale maatregelen
Vandaag nemen we soms radicale maatregelen, zonder voldoende rekening te houden met de impact op mensen.
We verhogen de pensioenleeftijd. We beperken de werkloosheid in de tijd. We leggen sancties op aan langdurig zieken. We zetten de deur open voor flexijobs en zondagswerk. En dan verwachten we dat mensen mee kunnen, terwijl we hen onderweg hebben losgelaten.
Dat kan niet. De druk die we als samenleving op die manier opleggen, zorgt ervoor dat mensen afhaken. We moeten mensen hierin veel beter begeleiden en echt meenemen.
Hervormen is soms nodig én noodzakelijk. Hier zullen we verder onze verantwoordelijkheid opnemen. Gelukkig zijn er partijen die onze aanpak voluit verdedigen. Sommigen hebben schrik om dit openlijk te zeggen; anderen bekennen onvoorwaardelijk kleur. Hiervoor wil ik hen uitdrukkelijk danken.
Graag wil ik politieke partijen oproepen dat we doorheen al de hervormingen de kern nooit uit het oog mogen verliezen: De zorg voor kwetsbare mensen bepaalt de kwaliteit van onze samenleving. Wij zullen nooit van die kerntaak afwijken.
Kracht van het middenveld
Dat is de kracht van het middenveld vandaag. Wij verdedigen geen partijprogramma – wij verdedigen mensen. Vandaag, morgen en over twintig jaar. Dat geeft ons iets wat de politiek structureel mist: continuïteit van engagement en onafhankelijkheid van oordeel. Het is geen macht in de klassieke zin. Wel duurzame impact op het leven van concrete en vaak kwetsbare mensen – ongeacht van wie er regeert.
Beste vrienden, de echte vraag van vandaag is niet links of rechts. Niet overheid of markt. Niet wij tegen zij. Want zodra we beginnen denken in kampen, verliezen we de samenleving zelf.
Wij mogen niet polariseren. Wij mogen geen samenleving creëren van sterke tegen zwakke, werkenden tegen zieken, actieven tegen uitvallers. Want uiteindelijk zijn wij allemaal mensen die vroeg of laat afhankelijk worden van elkaar. Dat is de essentie van solidariteit.
En misschien is dat vandaag wel de belangrijkste boodschap van Rerum Novarum: Dat economische logica nooit het laatste woord mag hebben. Dat waardigheid belangrijker is dan efficiëntie. En dat een samenleving pas sterk is wanneer mensen zich veilig gedragen voelen.
Daar wil ik aan blijven werken. Niet vanuit naïviteit. Wel vanuit overtuiging.
Dank u wel.
