Wie na twee jaar sociaal wonen werk blijft weigeren, ziet zijn huurprijs stijgen. Dat wil althans de Vlaamse regering. Belangrijke kanttekening: ook wie geen werkloosheidsuitkering krijgt en bijvoorbeeld thuisblijft om te zorgen voor naasten, zou aan een ‘werkbereidheidstoets’ worden onderworpen. Die bepaalt het zogenaamde arbeidspotentieel. Hoe dat concreet vorm krijgt, valt af te wachten. Bovendien wil de Vlaamse regering kandidaat-sociale huurders aan dezelfde toets onderwerpen.
Een stap te ver, reageert nationaal secretaris van het ACV Stijn Gryp. ‘De Vlaamse regering lijkt wonen steeds meer als een activeringsinstrument in te zetten. Daarmee raakt dit voorstel aan iets fundamenteels, want wonen is een grondrecht.’
Dat beaamt Joy Verstichele, coördinator van het Vlaams Huurdersplatform. ‘Het is eigenaardig om het recht op wonen te koppelen aan de plicht om te werken.’
De lijst aan voorwaarden wordt steeds langer:
- De Vlaamse regering maakte in 2017 komaf met contracten voor het leven. Sindsdien is de maximale
huurtijd van een contract negen jaar. De eisen voor kennis van het Nederlands worden sindsdien strenger. - Begin 2024 kondigde de Vlaamse regering aan voorrang te zullen geven aan werkende huurders. Sociale huurders moeten zich voortaan inschrijven bij de VDAB.
- Verder bepaalt een middelentoets, ook sinds begin 2024, dat een sociale huurder niet meer dan 29.000 euro op de spaarrekening mag hebben. De zogenaamde ‘doorstroompremie’ zou werkende sociale huurders moeten stimuleren om over te stappen naar de private huurmarkt. Die premie kan oplopen tot 2.500 euro.
- Op dit moment werkt de Vlaamse regering de werkbereidheidstoets uit. Die wil nagaan of niet-beroepsactieven arbeidspotentieel hebben. Concreet zal de VDAB beoordelen of de (kandidaat-)sociale huurder ingaat op ondersteuning en een eventueel aanbod. Is dat niet zo, dan volgen er sancties.
Woningtekort
De framing van sociale huurders is niet onschuldig, stelt Brecht Beelen, adviseur wonen van beweging.net. ‘Dit beleid kadert in een breder verhaal dat sociale huurders systematisch verdacht maakt. Dat creëert een almaar negatievere perceptie over sociaal wonen, alsof het om profiteurs zou gaan. Bovendien leidt het de aandacht af van het échte probleem, namelijk het grote tekort aan betaalbare en sociale huurwoningen, door jarenlang onvoldoende investeringen.’
‘Daarnaast grijpt dit beleid in op de keuzevrijheid van mensen op het vlak van werk en gezinsleven’, gaat Beelen verder. ‘Zorg voor kinderen, ouders of andere naasten is waardevol. Wie geen uitkering ontvangt maar er bewust voor kiest om thuis te blijven, mag daarvoor niet gestraft worden. Voor gezinnen in een sociale woning lijkt die keuzevrijheid te worden beperkt.’
De verschuiving van steunen naar ‘strafstaat’ lijkt in volle opmars, aldus Randy Haers, doctoraal onderzoeker in de Criminologie aan de VUB. ‘Wie uitvalt, uitglijdt of uit de pas loopt, belandt niet langer in een netwerk van zorg, maar in een raster van controle, sancties en sociale isolatie.’
‘Bovendien zien we een beleid dat mensen aan de onderkant meermaals belast. Terwijl die voorwaarden zelden lijken te gelden voor wie hoger op de sociale ladder staat.’
Met de stok slaan werkt niet
De Vlaamse regering trekt duidelijk de kaart van een voorwaardelijk beleid. Maar met de stok slaan, werkt allerminst, benadrukt Gryp: ‘De overheid denkt hier ‘eventjes’ mensen naar werk te kunnen begeleiden. Maar de realiteit is heel wat complexer. Sociale huurders kampen met tal van drempels, zoals gebrek aan opleiding, discriminatie, gezondheidsproblemen, tekort aan kinderopvang of vervoersarmoede. Stellen dat werk voor hen voor het grijpen ligt, is te kort door de bocht.’
‘We gaan de komende jaren miljarden investeren in sociale woningbouw. Daar vragen we ook iets voor terug’, reageert Vlaams minister voor Wonen Melissa Depraetere (Vooruit). ‘Werken en de taal leren is in het belang van de huurders zelf. We gaan hen daarbij helpen en begeleiden. Zo zal de VDAB extra moeten inzetten op begeleidingstrajecten én moet er eerst een voldoende aanbod taallessen zijn.’
‘Ondersteunen is cruciaal’, werpt Joy Verstichele op, ‘maar straffen creëert een stigma. Complexe problemen waarmee huurders kampen, los je er niet mee op. Eigenlijk kun je het leven vergelijken met een zekeringskast: staat de hoofdschakelaar uit, dan werkt er niets meer. Wonen is die hoofdschakelaar. Allereerst heb je een stabiele woonst nodig, pas dan kun je kijken naar andere aspecten.
De Vlaamse regering lijkt dat principe om te draaien.’
ROB* (60) DREIGT MEER HUUR TE MOETEN BETALEN OMDAT HIJ GEEN WERKT VINDT
‘Ik ben 60 jaar, alleenstaand en sociaal huurder’, vertelt Rob*. Hij is momenteel werkloos en verliest op 1 april zijn werkloosheidsuitkering van 1.430 euro. Rob wil werken, maar botst telkens weer op een njet of – erger nog – krijgt helemaal geen antwoord. Reden daarvoor is onmiskenbaar zijn leeftijd. ‘Tot voor kort kreeg ik nog antwoorden op mijn sollicitaties, maar nu ik 60 ben, negeert men mij. Toch sta
ik nog heel wat jaren af van mijn pensioen. Ik kan niet anders dan tot die tijd een OCMW-uitkering aan te vragen. Die bedraagt 120 euro minder dan het bedrag waarmee ik vandaag moet rondkomen.’
Dat zijn huurprijs kan stijgen omdat hij geen werk vindt, is een grote bedreiging voor Rob. ‘Ik krijg onterecht de stempel werkonwillig. Ik heb geen enkele financiële reserve. Ik zit klem.’
Rob* is een schuilnaam
