Luc, je bent 71. Wat heb je zien veranderen op de arbeidsmarkt?
“Het kostwinnermodel is niet langer de standaard. Ik ben opgegroeid met een vader die onderwijzer was, mijn moeder werkte thuis voor de zes kinderen. Mijn vrouw en ik hebben allebei gestudeerd en waren tweeverdieners. We kwamen uit de golden sixties, maar met de oliecrisis en de jaren 70 werd de werkloosheid structureel. Mijn vrouw maakte als jonge leerkracht lange ritten met het openbaar vervoer van de ene interim naar de andere. Een werkzoekendenwerking bestond niet tot dan.
Onder impuls van het ACV creëerde de regering onder meer het bijzonder tijdelijk kader (BTK) en het derde arbeidscircuit (DAC). Zo konden werklozen werken voor maatschappelijke noden, wel met wat wij daarna nepstatuten zijn gaan noemen. Gaandeweg is daar onder andere de brede zorgsector zoals we die nu kennen uit gegroeid. Dankzij deze gesubsidieerde projecten is er bijvoorbeeld een bredere jeugdzorg en een zorg voor mensen met een beperking gekomen.
'Je voelt dat het klimaat en de pandemie verandering in de globalisering met zich hebben meegebracht.'
Luc Cortebeeck
Transport over de hele wereld werd goedkoop en bedrijven besloten veel arbeid te verhuizen naar lageloonlanden. De ene herstructurering en sluiting volgde de andere. De inhoud van het werk werd veranderd door pc’s en robotarmen. Industrie werd vervangen door logistiek en distributie in ons land. Vandaag keert die situatie: de productie keert deels terug, al is die anders dan vroeger: er is meer automatisatie, digitalisering, robotisering. Je voelt dat het klimaat en de pandemie verandering met zich hebben meegebracht. Er is onzekerheid over de klimaatverandering, het Suezkanaal, China, de mensenrechten …
Ik dacht net als vele anderen dat we nu door zware werkloosheid zouden gaan, maar bedrijven schuiven weer op richting ons land. Er is meer werk dan we mensen hebben. Dat is sinds de jaren 1960 niet meer het geval geweest. Dat is goed, maar indien we de openstaande jobs onvoldoende kunnen invullen, trekken ondernemingen weer weg.”
Vandaag heeft zowat driekwart van de 20- tot 64-jarige Vlamingen een betaalde baan. De regeringen willen dit optrekken tot 80 procent.
“De laatste vijf jaar is de werkzaamheidsgraad enorm gestegen. Maar die tachtig procent is nodig denk ik, vooral omdat we het belang van de sociale zekerheid hebben herontdekt, die we financieren met bijdragen op arbeid. We verwachten veel van de gezondheidszorg, dat ze ons beschermt tegen nieuwe ziektes bijvoorbeeld.
Maar hoe dichter je bij het doel van die tachtig procent komt, hoe moeilijker het is om verbetering te boeken. Daar is goed beleid voor nodig. Je kan redeneren dat omdat er meer werk is dan we mensen hebben, dat er dus werk is voor iedereen, maar zo eenvoudig is het natuurlijk niet. De aangeboden vaardigheden matchen niet per se met de gezochte. Mijn visie: eerder dan de indruk te wekken dat je alles moet gestudeerd hebben vóór de start van je carrière, zouden mensen zich heel hun loopbaan moeten kunnen ontwikkelen. Jongeren blijven soms te lang studeren denk ik.
Digitalisering en de omschakeling naar groene energie zijn geen problemen maar kansen, als we mensen maar vormen, opleiden en begeleiden en ze niet aan hun lot overlaten. Wanneer het gaat over oudere werknemers geldt als eerste regel dat ze niet mogen opzijgezet worden, die luxe kunnen we ons niet veroorloven. Langer werken wordt vooral gepromoot door mensen die zich in een luxepositie bevinden. Die zelf hun werk kunnen organiseren. Om oudere werknemers langer aan de slag te houden, is vooral nood aan werkbaar werk.
'Je mag niet onderschatten wat vernieuwing of een zoveelste herstructurering met mensen doet.'
Luc Cortebeeck
Uit studies van de Sociaal-Economische Raad van Vlaanderen en de Werkbaarheidsmonitor blijkt dat psychische vermoeidheid toeneemt in de zorg, het onderwijs, de welzijnssector, de voedingsindustrie... Je mag niet onderschatten wat vernieuwing of een zoveelste herstructurering met mensen doet: nieuwe regels, nieuwe chefs, nieuwe collega’s … Als het personeelsbeleid zich zou toespitsen op werkbaar werk, op opleiden en begeleiden in plaats van op cafetariaplannen, dan kunnen we vooruit.”
Hoe ver kan je gaan om vacatures in te vullen?
“Op korte termijn kan je tijdelijk gepensioneerden inschakelen, deeltijdsen vragen om voltijds te gaan werken… zolang het op vrijwillige basis gebeurt. Maar wat de lange termijn betreft kijk ik ook naar het personeelsbeleid. Bedrijven mikken hoog in de mensen die ze willen aanwerven. Op den duur blijft niemand over. En ontneem je kansen aan mensen die toch een bijdrage kunnen leveren. In tv-studio’s wordt veel beweerd, maar uit een enquête van Unizo blijkt dat slechts 1 op de 5 werkgevers bereid is om een langdurig werkloze een kans te geven, minder dan 1 op 6 een huisvrouw of -man, slechts 1 op 10 een persoon met een langdurige arbeidsongeschiktheid. Dan hebben we het nog niet gehad over de gevraagde vaardigheden.
Zo blijven van de 190.000 werkzoekenden in Vlaanderen niet veel kandidaten over. Als je een diversiteit aan profielen een kans wil geven, dan komen we al een heel eind verder. Ook de VDAB heeft een rol te spelen voor zowel werknemers als werkgevers. We willen werkgevers aanmoedigen oog te hebben voor talent. Instrumenten zoals de individuele beroepsopleiding, duaal leren, taalondersteuning kunnen daarvoor worden gebruikt.
"De transitie van klimaat en digitalisering zouden aan de agenda van elke ondernemingsraad moeten staan."
De VDAB heeft enkele interessante projecten lopen met bedrijven, onder meer op de werkvloer van bpost. Het nieuwe rekruteren is opleiden en begeleiden. De transitie van klimaat en digitalisering zouden aan de agenda van elke ondernemingsraad moeten staan. Met een respectvol overleg kan veel bereikt worden. Een vakbond die daarop inzet, investeert in de toekomst.
Corona en tijdelijke werkloosheid hebben veel mensen ook doen nadenken over hun job: geeft die hen energie, wat zijn mogelijks andere opties? Kunnen ze elders betere arbeidsvoorwaarden krijgen? Vooruitziende bedrijven houden hier best rekening mee.
Een combinatie van ziekte-uitkering en loon moet ook mogelijk en makkelijker worden gemaakt. Mensen verbeteren zich niet alleen financieel met een job, het geeft hen ook zin, structuur en sociale contacten. We moeten wel omzichtig omspringen met mensen die kampen met een ziekte, en realistisch blijven in de verwachtingen. Iemand die bijvoorbeeld om de zoveel tijd een behandeling moet ondergaan, draait niet mee zoals zijn gezonde collega’s.”
Kan arbeidsmigratie helpen?
“Wie betaalt Indische verpleegkundigen hun reis, hun opleiding? Moeten ze dit met hun loon terugbetalen? We willen geen mensenhandel of moderne slavernij zoals in de Golflanden. Goeie arbeidsmigratie vergt betrouwbare partnerschappen én veel engagement. Met een goed onthaal en huisvesting voor werknemers en hun gezin. In zoveel gemeenten hokken nu al uitgebuite mensen met of zonder papieren samen in verlaten magazijnen. Het kan toch niet dat burgemeesters niet weten dat mensen op hun grondgebied zo leven?
Daarom kijkt de VDAB eerst naar naburige regio’s. We werken goed samen met onze Brusselse tegenhanger Actiris, met onze Waalse evenknie Forem kunnen we beter. Er zijn ook contacten met de buurlanden, andere Europese landen en we spreken ook met verdere landen, maar wel met respect voor de regelgeving van de Internationale Arbeidsorganisatie.”
Voorstanders van nachtarbeid in de e-commerce zeggen dat we maar moeten inboeten op arbeidstijd, loon, gezondheid... om zo meer jobs te creëren voor kortgeschoolden.
(Ferm) “In plaats van ons af te stemmen op de slechte voorbeelden moeten er dringend Europese en internationale normen komen. ACV United Freelancers doet absoluut noodzakelijk hedendaags vakbondswerk want maaltijdbezorgers en pakjesbezorgers vandaag worden naar de 19e eeuw gekatapulteerd. De zelfstandigen zonder personeel in Nederland moeten geld samenleggen in broodfondsen die ze zelf opstarten omdat ze anders niets hebben als ze ziek worden!
Ik hoop dat het proces tegen de koeriersdiensten PostNL en GLS verandering brengt. Dan zullen we meer betalen, de pakjes zullen misschien later worden bezorgd ... So what? De helft van de kinderen in armoede in Vlaanderen heeft werkende ouders. Dat zegt toch alles?”
