De belangrijkste verandering is een verdubbeling van het recht per zorgbehoevende. Wie volledig stopt met werken, kan voortaan zes maanden verlof opnemen in plaats van drie. Halftijds werken kan twaalf in plaats van zes maanden, en de vorm waarbij je een vijfde minder werkt, loopt op tot 30 maanden. Het totale plafond over een hele loopbaan blijft wel gelijk.
Daarnaast wordt het verlof flexibeler. Mits akkoord van de werkgever kun je voltijds verlof voortaan in weken opnemen in plaats van in volle maanden, en halftijds verlof in maanden.
‘Soms heb je in bepaalde periodes veel meer nood aan verlof dan in andere. Zo kunnen mensen zorg en werk zo goed mogelijk combineren.’
Johan Tourné, directeur Samana
Voor Samana, de vereniging die chronisch zieken en mantelzorgers ondersteunt, is net die flexibiliteit belangrijk. ‘Niet alle mantelzorgsituaties vragen doorlopend voltijds of halftijds zorgverlof’, zegt directeur Johan Tourné. ‘Soms heb je in bepaalde periodes veel meer nood aan verlof dan in andere. Zo kunnen mensen zorg en werk zo goed mogelijk combineren.’
Dat die combinatie eerder regel dan uitzondering is, blijkt uit een cijfer dat Tourné aanhaalt: zeven op de tien Vlaamse mantelzorgers op arbeidsleeftijd hebben ook betaald werk.
Wat is mantelzorgverlof?
Wat te doen bij mantelzorg?
Stap in goede richting
Tourné noemt de uitbreiding ‘een stap in de goede richting’. Vooral de verdubbeling van het voltijdse verlof doet er volgens hem toe. ‘Voordien was de termijn van drie maanden zeer kort. Veel mantelzorgsituaties lopen langer.’
‘Vaak gaat het om mensen uit de sandwichgeneratie. Bij hen vergt dat tijd en inzet.’
Johan Tourné, directeur Samana
Ook blijft de erkenning als mantelzorger voortaan behouden wanneer de zorgbehoevende in een residentiële voorziening verblijft, zoals een woonzorgcentrum. Tourné vindt dat terecht. ‘Ook dan lopen heel wat mantelzorgtaken door: administratie, emotionele ondersteuning, een deel van de zorg of de organisatie. Vaak gaat het om mensen uit de sandwichgeneratie. Bij hen vergt dat tijd en inzet.’
Rare kronkel
Maar net terwijl het verlof langer en soepeler wordt, voert de wetgever ook een nieuwe beperking in die de andere richting uitgaat. Wie in de laatste periode van zijn verlof zit, mag plots niet meer van stelsel veranderen. 'Een nieuwe regel die de zaken nog complexer maakt, en waar geen enkele motivering voor wordt gegeven', zegt Piet Van den Bergh, juridisch expert van het ACV.
Concreet gaat het om de laatste periode ter waarde van één maand voltijds verlof: de laatste maand als je voltijds opneemt, de laatste twee maanden bij halftijds, of de laatste vijf maanden bij de formule van een vijfde. Wie in die slotfase zit, zit vast in het gekozen stelsel. Zelfs wanneer de werkgever akkoord gaat met een wissel of de zorgsituatie ingrijpend wijzigt, is een verandering in verlofstelsel niet mogelijk.
Zelfs wanneer de werkgever akkoord gaat met een wissel of de zorgsituatie ingrijpend wijzigt, is een verandering in verlofstelsel in de laatste periode niet mogelijk.
Van den Bergh schetst hoe je dat in de praktijk kan voelen. 'Stel dat je in je laatste vijf maanden zit waarin je een vijfde opneemt, je moeder valt en heeft plots veel meer hulp nodig. Je wil halftijds voor haar zorgen, de werkgever is akkoord. Toch mag dat niet.'
De maatregel raakt niet iedereen, nuanceert Van den Bergh. Wie zijn verlof opneemt zoals gepland, zal er weinig van merken. Maar wie zorgt voor iemand met een zware aandoening, zal in de praktijk zelden iets merken. 'Dan put je die verlofkredieten sowieso uit.’
Lappendeken
De kronkel illustreert een breder knelpunt. Tourné wijst op de wirwar aan verlofstelsels waarin mantelzorgers vaak het overzicht verliezen. Ook in het parlement duikt dat op. CD&V-parlementslid Nahima Lanjri pleit voor een 'zorgkoffer' die de verschillende zorgverloven bundelt in één systeem met gelijke voorwaarden. Ook Samana noemt zo'n bundeling met uniforme voorwaarden een stap vooruit.
Ondanks de uitbreiding blijft het mantelzorgverlof dus nog wel even een lappendeken aan regels en rechten. De uitbreiding van 1 juli maakt het wel een stuk ruimer en bruikbaarder voor wie zorg en werk elke dag opnieuw moet zien te rijmen. Weliswaar ook meteen met een nieuwe onverklaarbare drempel.
