Al ruim 100 jaar zorgt de automatische loonindexering er in ons land voor dat de uitkeringen en lonen de stijgende kosten volgen. Maar dat systeem is geen lang leven meer beschoren, als het afhangt van het Verbond van Belgische Ondernemingen (VBO). Zij eisen in hun verkiezingsmemorandum dat de indexering tegen 2030 afgeschaft wordt, omdat onze economie volgens hen anders afstevent op een crash. Ook verschillende politieke partijen – met N-VA op kop – en het Internationaal Munt Fonds (IMF) hebben in het verleden de automatische loonindexering resoluut naar de prullenmand verwezen.
‘Als we niets doen, is België tegen 2024-2025 de zieke man van Europa’, zei VBO-voorzitter Pieter Timmermans vorig jaar in een gesprek met De Standaard naar aanleiding van de hoge inflatie. Voorspellingen van ING België ontkrachten dat nu. Voor volgend jaar verwachten zij een dubbel zo grote groei als in de rest van Europa. In datzelfde gesprek opperde Timmermans dat we beter een voorbeeld zouden nemen aan Luxemburg, waar ze een tijdelijke stop op de indexering gezet hebben om de sterk stijgende loonkosten te matigen, die met vertraging weer goedgemaakt wordt de komende jaren. Het resultaat? De economie is in Luxemburg dit jaar met 0,6 procent gekrompen.
Economische groei dankzij indexering
Na decennia van kritiek oogst de indexering nu meer en meer bijval uit onverwachte hoeken. Peter Vanden Houte, hoofdeconoom bij ING België, zei recent in Gazet van Antwerpen dat onze economische groei te danken is aan de automatische loonindexering. Waar de gemiddelde groei in de Eurozone op 0,5 procent lag, doet ons land het volgens de berekeningen van ING bijna drie keer beter, met een groei van 1,4 procent.
‘Het is opvallend dat een hoofdeconoom van een grootbank de loftrompet steekt over de automatische loonindexering. Maar het is geen verrassing wanneer je naar de feiten kijkt’, stelt Hielke Van Doorslaer, politiek econoom aan de Universiteit Gent en onderzoeker bij Denktank Minerva. ‘Binnen de context van de snel gestegen levensduurte, kun je moeilijk ontkennen dat onze aanpak een van de beste bleek. Het consumentenvertrouwen is op peil gebleven, mensen blijven op café en restaurant gaan, en ook de winkels krijgen nog steeds klanten over de vloer.’
‘Eigenlijk wil het VBO de winstmarges verhogen op de kap van de werknemers.’
Prof. Paul De Grauwe
Professor economie Paul De Grauwe (London School of Economics) is het daarmee eens. De aanvallen op de index verbazen hem allerminst. ‘Al 50 jaar hoor ik de werkgeversorganisaties steeds weer datzelfde riedeltje verkondigen. Maar dat de indexering schadelijk zou zijn voor onze economie steunt op niets. Wat het VBO eigenlijk wil maar niet durft te zeggen, is dat ze hun winstmarges willen verhogen op kap van de werknemers. Ik denk dat de indexering voldoende haar nut bewezen heeft als stabiliserende kracht. Wanneer je naar de harde feiten – de cijfers – kijkt, dan zie je dat België het de afgelopen periode helemaal niet slecht deed.’
België gidsland
Tegenstanders halen vaak de concurrentiekracht aan als een van de argumenten tegen een automatische loonindexering. Zij waarschuwen dat onze banen naar de buurlanden gaan. Maar voorlopig blijft de vraag naar werkkrachten in België ongekend hoog en de werkloosheid op een historisch laagtepunt. De Grauwe vreest niet voor een verlies aan concurrentiekracht: ‘In de landen zonder indexering zagen we effectief dat bedrijven hun winstmarge verhoogden, terwijl de winstmarges bij ons gelijk bleven. Het is dus niet zo dat de bedrijven bij ons concurrentiekracht verloren door de indexering. Intussen zie je rondom ons overal de strijd woeden om de lonen te verhogen, dus de inhaalbeweging is ingezet, waardoor ook de lonen in onze buurlanden stilaan stijgen en het verschil in winstmarges weer wordt weggewerkt.’
Van Doorslaer ziet daarom heil in een Europese aanpak. ‘Heel wat landen kijken intussen naar België als gidsland. Wij kennen veel meer stabiliteit en minder sociale onrust dankzij de indexering. Ook de Europese Centrale Bank erkende intussen dat het loonaandeel niet verantwoordelijk is voor de grote prijsstijgingen, maar dat de overdreven winsthonger van bedrijven veel gevaarlijker is voor de economie. In plaats van zich te roeren om de index af te schaffen, zou het VBO beter een medestander worden om de index ook in andere landen aan te prijzen.’
Waar onze overheid volgens De Grauwe wel beter komaf mee maakt, is de loonnormwet. ‘Die is achterhaald. Het heeft geen zin om eenzelfde maximale groeinorm voor de lonen op te leggen aan alle sectoren. Onze economie is enorm divers. In sectoren die het goed doen en waar bedrijven hoge winsten maken, moet er zeker ruimte zijn om te onderhandelen. Dat er daarvoor een onderhandelingsmarge wordt opgelegd, is niet langer te verdedigen.’
