Nadiya woont sinds enkele jaren met haar gezin in Oudenaarde. Daar kennen ze haar vooral als een vrouw met een krachtige stem, die protestliederen brengt over vrijheid, gerechtigheid en de positie van vrouwen in Iran. Nu repeteert ze keihard voor Lokale Helden, het project dat op 25 april verschillende Oudenaardse muzikanten op een podium samenbrengt. ‘Het doet deugd om met muziek bezig te zijn. Muziek maakt verbinding. Het geeft me net dat beetje ademruimte.’
Wanneer ontdekte je dat je met jouw stem mensen kon raken?
‘Toen ik al in België woonde, want in Iran is het niet toegestaan om als vrouw te zingen. In de school waar ik werk was er een talentshow. Ik schreef me zomaar in en zong één lied. Mensen vonden het mooi, en ik was zelf verrast door de reacties. Plots vroeg een musicalgezelschap of ik drie nummers wilde brengen. Daarna vroeg een groepje, The Ledebirds, of ik wilde meezingen — ook in mijn eigen taal. En dan ging het ineens snel. De bal rolde vanzelf. Tot corona alles stillegde.’
Corona bleek een donkere periode. Je verliest je publiek, je podium, je zuurstof. Na de pandemie pikte het Oudenaardse cultureel leven haar op en gaf nieuwe kansen om op te treden. ‘Dat was het moment waarop mijn muziek opnieuw adem kreeg. Nu treed ik met mijn band regelmatig op.’
Nadiya’s stem bleef echter niet beperkt tot de Oost-Vlaamse podia. Via Instagram kreeg ze steeds meer volgers - vooral toen de naam van Mahsa Amini de wereld rondging. De jonge Iraanse vrouw stierf na haar arrestatie door de zedenpolitie, omdat haar hoofddoek niet ‘correct’ zat.
‘Vanaf dat moment kreeg mijn muziek nieuwe betekenis. Ik postte video’s, liederen, boodschappen over vrouwenrechten. En ineens ging het allemaal heel snel. Mijn posts werden massaal gedeeld. Te veel, eigenlijk. Want succes bracht gevaar. Op een dag werd mijn broer opgepakt door niet-geüniformeerde agenten. Mijn mama smeekte me om te stoppen. Zelfs hun telefoon werd afgeluisterd. Ik kon toen niet anders dan ophouden met posten. Als ik bleef doorgaan, mocht ik mijn familie zelfs niet meer zien in Turkije of Armenië. Het is hard om je eigen stem het zwijgen op te leggen. Maar soms is veiligheid het enige dat telt.’
Het intense oorlogsgeweld in jouw land, raakt je heel zwaar.
‘De situatie in Iran maakt mij soms gek. Het grijpt me vast, van ’s morgens tot ’s avonds. Maar ik ben gelovig. Ik bid veel. Dat helpt. Het haalt de scherpe randjes van de angst.’
Nadiya vertelde vroeger al dat ze zich in Iran bekeerde tot het Christendom. Een daad waar haar familie eerst niet echt opgezet mee was, want in haar land staan daar heel zware straffen op. Haar man werd later Christen.
‘Contact nemen met mijn familie is voor mij al jaren moeilijk. En sinds december, toen de revolutie aanwakkerde, was het bijna onmogelijk om met mijn vader en moeder te praten. De controle door de Iraanse politie is enorm. Je mag géén fout maken. Toen de oorlog uitbrak, werd de stilte nog dieper.’
Maar het bloed kruipt waar het niet gaan kan. Via een omweg lukt het om jouw ouders in Iran te spreken?
‘Via een vriendin in Turkije – zij heeft een Iraanse simkaart – kon ik eindelijk met mijn ouders praten. Door twee telefoons tegen elkaar te houden, zodat geen nummer getraceerd kon worden. Ik heb zoveel geweend tijdens dat gesprek. Maar mijn ouders zeiden dat ik me geen zorgen moest maken. Dat zij oké waren. Mijn familie woont in het noorden van Iran, in een kleine stad die voorlopig gespaard blijft van het geweld. Niet dat de oorlog veraf is. In de havenstad vlakbij waren er al zware bombardementen. Elke dag hoop je dat niemand jou belt met slecht nieuws.’
Tussen oorlog en hoop
Over de oorlog spreekt Nadiya met een mengeling van verdriet, angst en verwarring.
‘We moeten toezien hoe ze ons land kapot maken. Gebouwen, geschiedenis, levens. De energievoorzieningen… Het kan jaren duren voor alles hersteld is. En er vallen veel onschuldige slachtoffers. De schuilplaatsen en installaties van de religieuze leiders liggen pal naast scholen en ziekenhuizen. Het regime gebruikt mensen als levend schild. Zoals in Gaza, ja… Er zijn zelfs heuse ondergrondse steden, waar de leiders zich kunnen verschuilen.’
‘En toch hoor je in de straten van Teheran en andere fel belaagde grote steden "Bravo Trump, doe maar verder…" Hoe cynisch het ook klinkt: deze oorlog, hoe vreselijk ook, voelt voor hen beter dan verder leven onder het regime. Maar massa’s – vooral heel arme – mensen scharen zich achter de religieuze leiders. In ruil voor geld moeten hun kinderen dan strijden voor het regime.’
‘Hoe dan ook, we beseffen dat als deze oorlog stopt en het regime van de Ayatollas er nog is, ze nog harder zullen optreden. Naar het eigen volk, maar ook naar Europa en de wereld toe. Alleen dat idee al maakt mij soms gek.’
Muziek om te overleven
‘Midden in die turbulentie blijft muziek mijn manier om te blijven ademen. Ik zing om niet stil te vallen. Voor mij is muziek een manier om te zeggen wat in Iran niet gezegd mag worden. Hier kan dat wel. Hier mag ik mezelf zijn.’
Tekst Koen Browaeys
