Jonas Van der Slycken
Naar een economie die zorgt voor mens en planeet.
Van der Slycken ¬ ‘De vroegere slogan van Euromillions was: word schandalig rijk. Maar om gelukkig te worden heb je zulke bedragen niet nodig. Onderzoek van collega’s aan de UGent toont dat mensen een bedrag van rond de tien miljoen als een ideale jackpot zien. Dat beschouwen velen als genoeg voor een zorgeloos leven.’
‘Nu heeft de Nationale Loterij dat beeld in haar reclame omgevormd naar kleine geluksmomenten vieren, tijd en ruimte hebben. Dat vind ik een mooie gedachte. Voor een cultuur van genoeg heb je geen 130 miljoen nodig.’
U zegt: mensen dromen van een jackpot, maar zoeken vooral zekerheid?
Van der Slycken ¬ ‘Uit wat Belgische winnaars zelf aangeven, blijkt dat het hen vooral om zekerheid gaat. Zorgeloos kunnen leven, een woning kopen, kunnen reizen. Heel tastbare dingen dus. Maar tegelijkertijd zitten we met een onzeker economisch systeem. Ons werk en inkomen worden bedreigd, er is concurrentiedruk, er zijn geopolitieke turbulenties. Regeringen besparen volop. Dan zijn zulke bedragen verleidelijk.’
Wat is eigenlijk problematisch aan het fenomeen van superrijken? Het gaat toch maar om een kleine groep.
Van der Slycken ¬ ‘Die groep is relatief klein, maar heeft buitensporig veel macht. Economische macht wordt politieke macht. Superrijken krijgen enorm veel gewicht in het publieke debat.’
‘Het gaat om het algemeen belang, niet om afgunst. Jaloezie wordt soms gebruikt als bliksemafleider om nodige veranderingen tegen te gaan. Hoeveel macht willen we dat één individu kan uitoefenen?’
Vaak wordt gezegd dat rijkdom ‘doorsijpelt’ naar de rest van de samenleving.
Van der Slycken ¬ ‘Het idee dat rijkdom van enkelen ook de rest ten goede komt, klopt niet. Het leidt niet tot meer werkgelegenheid of economische groei. Wel tot oplopende ongelijkheid en een enorme concentratie van macht en rijkdom.’
‘Daarom stel ik voor anders naar de loterij te kijken. Waarom niet meer winnaars? Als je een jackpot tot tien miljoen zou beperken en het overschot verdeelt, dan wennen mensen aan het idee van een betere verdeling.’
‘Waarom kijken we niet meer naar een grotere bijdrage van miljonairs? Daar is draagvlak voor, maar het vindt politiek zijn vertaalslag niet.’
Jonas Van der Slycken
In het begrotingsdebat horen we ook vaak dat er ‘geen alternatief’ is voor de zware besparingen. Kan het ook daar anders?
Van der Slycken ¬ ‘Je hoort vandaag voortdurend dat het betaalbaar moet blijven en dat er een pensioentsunami op ons afkomt. Natuurlijk is betaalbare sociale zekerheid en gezondheidszorg belangrijk, maar laten we rechtvaardigheid en een faire lastenverdeling niet vergeten.’
‘Sinds 2014 kregen bedrijven met lagere belastingen en sociale bijdragen achttien miljard euro cadeau. Naar verluidt moet er nu volop op de sociale zekerheid bespaard worden ‘om haar te redden’. Maar fiscale koterijen en gunstregimes blijven buiten schot. Waarom kijken we niet sterker naar fiscale voordelen voor rijken, fossiele subsidies of een grotere bijdrage van miljonairs en miljardairs? Daar is draagvlak voor, maar het vindt politiek zijn vertaalslag niet.’
U wijst erop dat we onze maatschappelijk welvaart vaak enkel afmeten aan het bruto binnenlands product. Wat missen we dan?
Van der Slycken ¬ ‘Als we enkel naar economische groei kijken, missen we de sociale en ecologische kosten. Denk bijvoorbeeld aan de PFAS-vervuiling, gezondheidskosten, saneringen. Die kosten worden vaak vooruitgeschoven of weggemoffeld, maar ze zijn er wel. Als je welvaart breder definieert, worden andere keuzes vanzelfsprekend.’
U linkt dat ook aan burn-outs en vervreemding. Hoe hangt dat samen?
Van der Slycken ¬ ‘Velen proberen hun weg te vinden in een onzeker systeem. Banen die maatschappelijk betekenisvol zijn, zijn daarom niet de best betaalde. Mensen kunnen hun talenten of idealen niet altijd volgen en moeten soms voor hen minder betekenisvol werk doen om rond te komen. Dat veroorzaakt stress, zeker als ze tegelijk meer moeten presteren en steeds competitiever moeten zijn. Dan valt het te begrijpen dat mensen houvast zoeken in de droom van extreme rijkdom.’
