Depraetere ¬ ‘Het is belangrijk dat we met één Belgische stem spreken en afspraken maken, maar we mogen onszelf ook niet overschatten. Het klimaatprobleem stopt niet aan de grens. Vorig jaar zette China stappen in de goede richting, maar ondertussen zet president Trump tientallen stappen achteruit. Internationale druk blijft nodig.’
Brouns ¬ ‘Trump toont hoe snel leiders van grote machtsblokken akkoorden naast zich neerleggen. Europa moet de voortrekkersrol blijven opnemen. Haalbaarheid en betaalbaarheid zijn daarbij cruciaal. Toch worden politici die die woorden gebruiken weggezet als te weinig ambitieus of als mensen die wegkijken van de uitdaging. (zucht) Dat is niet waar. Je moet mensen, gezinnen, bedrijven en landbouwers meenemen. Anders gebeurt er niets.’
Wat moet er absoluut in dat Belgische plan?
Brouns ¬ ‘Elk land vertrekt van zijn eigenheid. Bij ons is water de uitdaging. Vlaanderen is dichtbebouwd en verhard. Onze bodem moet weer een spons worden die hevige regen kan opvangen en vasthouden voor droge periodes. Drie doelen zijn ruimte voor water, ontharding en een betere waterkwaliteit.’
‘Onze bodem moet weer een spons worden’
Minister van Omgeving en Landbouw Jo Brouns
Depraetere ¬ ‘Voor mij is de energiefactuur cruciaal. We zijn nog sterk afhankelijk van het buitenland. De internationale context – denk aan Trump en Poetin – duwt de gasprijzen mee omhoog. Wij willen in Vlaanderen een alternatief bieden: goedkoper verwarmen op elektriciteit. Iedereen moet inspanningen leveren, dat beseffen we, maar gewone mensen moeten ze ook kunnen betalen.’
De Vlaamse regering mikt op 40 procent minder CO2-uitstoot tegen 2030 in de domeinen die onder haar bevoegdheid vallen, terwijl Europa 47 procent vraagt. Volgens recente schattingen landen we in 2030 zelfs op slechts 33 procent minder uitstoot.
Brouns ¬ ‘De inspanningen die er nu liggen, zijn concreet doorgerekend. Het zijn maatregelen waarmee je gezinnen en bedrijven kunt meekrijgen. Je kunt natuurlijk een plan bedenken voor 50 procent minder uitstoot, maar dat totaal onuitvoerbaar is. (fel) Het stoort me altijd aan dit debat: als je enige realiteitszin aan de dag legt, wordt dat altijd afgedaan als te weinig.’
Wat bedoelt u met realiteitszin?
Brouns ¬ ‘Betaalbaarheid en haalbaarheid. Concurrentiekracht telt. We concurreren met landen waar de staat de economie fors ondersteunt. We zien oorlogsdreigingen en je hebt leiders die solidariteit met Europa in vraag stellen. Beslissingen over bedrijven die hier actief zijn, worden soms aan de andere kant van de wereld genomen. Dat zijn spanningen waarmee wij geconfronteerd worden.’
Depraetere ¬ ‘Toen ik als minister begon, heb ik meteen gevraagd: hoe raken we aan de min 55 procent CO2-uitstoot (de EU-ambitie op lange termijn, red.)? Het antwoord was: alle landbouwbedrijven sluiten, alle gasketels eruit, overal windmolens. Dat is te zot voor woorden. Daarom kiezen we ambitieuze, haalbare maatregelen die tegelijk goed zijn voor de koopkracht. Op het einde van deze legislatuur zullen wij beoordeeld worden, want dat valt bijna samen met de deadline van die doelen. Dan kun je niet afkomen met beloftes die alleen op papier bestaan.’
Brouns ¬ ‘Als ik nuance of realisme predik, word ik soms weggezet als te weinig ambitieus of bijna zelfs als een klimaatnegationist.’
Depraetere ¬ (tegen minister Brouns) ‘Wij zeggen eigenlijk exact hetzelfde. Bij mij heet dat ambitieus, bij jou conservatief.’
© Bart Dewaele
Niets doen is geen optie. Het kost immers ook gigantisch veel als we onze uitstoot niet zoals gepland verminderen.
Depraetere ¬ ‘Wie zijn doelen niet haalt, moet emissierechten aankopen of krijgt een boete. Dat wordt betaald met belastinggeld. Uiteindelijk zijn het de mensen die nu al worstelen met hun energiefactuur die daarvoor opdraaien. Dat laat ik niet gebeuren’
Brouns ¬ ‘En ook de gevolgen zelf kosten handenvol geld. Elke euro die je nu investeert in ontharding en ruimte voor water, krijg je terug. Dat besef groeit.’
Naar de Blue Deal, het plan van de Vlaamse regering om Vlaanderen beter te wapenen tegen de gevolgen van klimaatverandering, gaat 330 miljoen euro. Is dat voldoende, zeker als je weet dat een waterbom zoals in 2021 in de Vesder-vallei in Vlaanderen al acht miljard euro zou kosten.
Brouns ¬ ‘Zoiets kun je niet voorzien, en evenmin betalen. Wie zegt dat er te weinig geld gaat naar de Blue Deal, heeft gelijk. We moeten op termijn naar een investering van 100 à 150 miljoen euro per jaar. We groeien daar naartoe. (Intussen werd er bij de Vlaamse budgetbesprekingen voor de Blue Deal nog 100 miljoen euro extra vrijgemaakt over de hele regeerperiode, red.) Maar we moeten eerlijk zijn: met geld alleen kom je er niet. Je hebt ook mensen nodig om projecten uit te voeren. Daar stokt het vaak.’
‘We zijn te laat begonnen met echt klimaatbeleid. Je loopt achter de feiten aan’
Minister van Wonen, Energie en Klimaat Melissa Depraetere
Depraetere ¬ ‘Klimaatbeleid is een verzekering. Als je huis afbrandt zonder brandverzekering, sta je voor een catastrofe. Met water is dat net zo: voorkomen is goedkoper dan herstellen. Het is wel zo dat wat we doen een inhaalbeweging blijft. We zijn te laat begonnen met echt klimaatbeleid. Je loopt achter de feiten aan.’
Ondertussen worden toekomstige verplichtingen versoepeld. De renovatieplicht staat on hold, en landbouw moet minder uitstoot beperken dan eerder voorzien. Wordt het beleid zo niet uitgehold?
Brouns ¬ ‘De totale Vlaamse inspanning is gebleven, maar herverdeeld. Er werd gedaan alsof we plots een half miljoen ton extra uitstootgassen in de lucht toelaten. Dat klopt niet: de uitstoot van gebouwen zal extra naar benden moeten. Daar was nog marge. De landbouw levert concrete inspanningen maar heeft het al bijzonder moeilijk.’
Depraetere ¬ ‘De glastuinbouw moet volledig af van gas. Dat is een enorme omschakeling. Ook van gezinnen worden inspanningen gevraagd. Van EPC-label (EnergiePrestatieCertificaat, red.) D naar B of A gaan betekent vaak: een warmtepomp installeren. Dat kost tienduizenden euro’s. Voor veel mensen is dat onhaalbaar. De verstrenging nu doorvoeren is niet realistisch.’
Wat is er nodig voor een duurzame omschakeling in de landbouw?
Brouns ¬ ‘Tijd. In de industrie kan technologie snel soelaas bieden; bij levende dieren is dat anders. Die omschakeling vergt tijd.’
Minister Depraetere, u noemt klimaatbeleid een koopkrachtstrijd. Hoe vertaalt zich dat in het woonbeleid?
Depraetere ¬ ‘We zien dat lagere en middeninkomens vaker woningen met energielabel E of F kopen, en dan komen er nog eens 100.000 euro renovatiekosten bij. Vroeger gingen premies vooral naar gezinnen die sowieso al verbouwden. We richten ze nu op lage en middeninkomens. Voor huurders investeren we zwaar in de renovatie van sociale woningen, en op de private huurmarkt worden E- en F-woningen in de toekomst niet meer verhuurbaar. Dat moet huurders beschermen tegen torenhoge energiekosten.’
© Bart Dewaele
Hoe combineer je de wooncrisis met de bouwshift? Botst die woningnood niet met de doelstellingen van de Blue Deal?
Brouns ¬ ‘Ons ruimtebeslag is bijzonder hoog. Verdichten is de enige weg. Zo kunnen we naar 600.000 extra woningen gaan binnen de bestaande harde ruimte. Dat betekent compacter en dichter bij elkaar wonen. Een woning op vijf of tien are wordt onbetaalbaar.’
Depraetere ¬ ‘We bouwen 56.000 extra sociale woningen, maar we werken ook aan draagvlak. Van huurders vragen we inspanningen rond taal en werk, zodat de sociale woning opnieuw als springplank wordt gezien. Ouderen wonen dan weer vaak alleen in grote huizen. Zij willen soms graag een deel van die ruimte voorzien voor familie, maar dat botst op regels. Laten we dat flexibeler maken.’
Europa schuift ondertussen een vermindering van 90 procent broeikasgassen tegen 2040 naar voren. Stappen jullie daarin mee?
Depraetere ¬ ‘Mijn eerste reactie was: Give us a break. We zijn net klaar met het plan voor 2030 en dan wordt de lat meteen weer hoger gelegd. Maar het klimaatprobleem verdwijnt niet. Vlaanderen wil meewerken, op voorwaarde dat de energieprijzen voor Vlamingen beheersbaar blijven en onze bedrijven en landbouwers beschermd worden. Als Europa die voorwaarden mee opneemt en daar zelf verantwoordelijkheid in neemt, zullen wij daaraan meewerken.’
© Bart Dewaele
