Collectieve onderhandelingen zonder het stakingswapen als stok achter de deur komen neer op collectief bedelen. Patrick Humblet, expert stakingsrecht, herneemt dat gezegde van het Duitse arbeidsgerecht om scherp te stellen hoe belangrijk het stakingsrecht wel is. Het werk neerleggen is uiteindelijk het enige krachtige middel dat werknemers hebben om druk uit te oefenen.
‘Collectieve onderhandelingen zonder het stakingswapen als stok achter de deur komen neer op collectief bedelen.’
Patrick Humblet
Geen wonder dat rechtse partijen zoals MR en N-VA alles uit de kast halen om het stakingsrecht en het recht op collectieve actie in te perken. Het Federaal Instituut voor de Rechten van de Mens waarschuwt dat recente wetsvoorstellen die rechten ernstig ondermijnen, zoals een ‘preventief demonstratieverbod voor amokmakers’ – de zogenaamde wet-Van Quickenborne (Open VLD) – een verbod op ‘radicale organisaties’, of om ‘vakbonden tot rechtspersoonlijkheid te verplichten’.
Erger nog, betoogt Humblet, is de tendens om in allerlei sectoren – van de NMBS over de gevangenissen tot De Lijn – een almaar uitgebreidere minimale dienstverlening op te leggen tijdens stakingen. ‘De wetsvoorstellen van MR, Open VLD en N-VA zijn vaak losse flodders om zich stoer te maken voor hun eigen achterban’, zegt hij. ‘Maar de gegarandeerde dienstverlening, sinds de regering-Michel, ondergraaft het drukmiddel van werknemers. Je voel dat de mentaliteit opschuift.’
Patrick Humblet
Als specialist in het stakingsrecht volgt hij sociale conflicten op de voet.
Staken is nu eenmaal niet meer van deze tijd, klinkt het in bepaalde kringen.
HUMBLET ¬ ‘Wat moet je dan doen als het sociaal overleg in je onderneming niets oplevert? Ik denk dat mensen het effect van een staking onderschatten. Daarenboven is het een fundamenteel grondrecht, gegarandeerd in het Europees Sociaal Handvest.’
‘Onvermijdelijk botst het stakingsrecht soms met eigendomsrechten of met de rechten van werkwilligen. Hoe zet je anders druk op de ketel? Moeten stakers bij een piket braaf toekijken hoe leveranciers blijven aan en afrijden? Axel Ronse (N-VA-fractievoorzitter in de Kamer, red.) diende een wetsvoorstel in zodat werkgevers uitzendkrachten kunnen tewerkstellen bij een staking. Een typische poging om het stakingsmiddel uit te hollen.’
Kunnen stakingen of betogingen een verschil maken?
HUMBLET ¬ ‘Het is aan de vakbonden om de effectiviteit daarvan te beoordelen. Politici laten graag uitschijnen dat zoiets hen koud laat, maar dat is natuurlijk niet zo. Zeker grote manifestaties die de macht van het getal tonen, zoals tegen de regering-Michel in 2014 of de nationale betoging van vorige maand, die meer dan 120.000 mensen op de been brachten, maken wel degelijk indruk.’
‘Sommigen vergeten dat ongenoegen niet verdwijnt omdat je acties of stakingen aan banden legt.’
Patrick Humblet
‘Sommigen vergeten dat ongenoegen niet verdwijnt omdat je acties of stakingen aan banden legt. Dat komt tot uitbarsting en dankzij stakingen op een vreedzame manier. In 1886 was er een bijna revolutionaire opstand, waarbij arbeiders in de Waalse industrie fabrieken in brand staken en soldaten tientallen actievoerders doodschoten. Ik denk niet dat we dat opnieuw willen.’
FOTO Maarten De Bouw
Nog een manier waarop het stakingsrecht afkalft, is het gebruik van ‘eenzijdige verzoekschriften’. Daarvoor werd België al veroordeeld door het Europees Comité voor Sociale Rechten. Werkgevers kunnen een rechter vragen om ‘hoogdringend’ een einde te maken aan een stakingspiket zonder dat werknemers gehoord worden, zoals bij de Delhaize-protesten.
HUMBLET ¬ ‘Dat systeem moeten we dringend hervormen. Werkgevers kunnen rechters die niet vertrouwd zijn met sociale conflicten, iets op de mouw spelden en stellen de zaken vaak erger voor dan ze zijn. Ze nemen dure advocatenbureaus onder de arm die beloven om een staking meteen op te ruimen. Ik heb bovendien de indruk dat de deurwaarders, die door werkgevers betaald worden, zich laten gebruiken als een soort privé-politie. Dat moeten we kortwieken.’
‘Deurwaarders laten zich door werkgevers gebruiken als een soort privé-politie.’
Patrick Humblet
‘Eenzijdige verzoekschriften bij stakingszaken zouden alleen bij de arbeidsrechtbank ingediend mogen worden in plaats van bij de gewone rechtbank. Ten tweede moet de rechter zich vergewissen van de situatie ter plaatse, bijvoorbeeld door de inspectie in te schakelen.’
‘Als vakbonden verzet aantekenen tegen een eenzijdig verzoekschrift krijgen ze vaak gelijk, maar dan zijn we weken verder. De actie is gebroken. Dat is in het nadeel van werknemers. De wetgever moet het evenwicht herstellen.’
