Voor het lokale niveau is dat niet zo simpel, want elke gemeente is anders en de uitdagingen zijn niet overal hetzelfde. Voorstellen dienen soms vooral ter inspiratie, ze moeten nog vertaald worden naar de lokale realiteit. Toch lopen een aantal uitdagingen in veel gemeenten gelijk.
Denk maar aan de bijdrage die alle gemeenten moeten leveren aan de realisatie van de klimaatdoelstellingen. Of aan de uitdagingen inzake mobiliteit, het structurele tekort aan betaalbare woningen, of de zorgnood van een vergrijzende bevolking. Vier uitdagingen, lang niet de enige, waarvoor gemeenten de komende legislatuur een duidelijke visie nodig hebben.
De ruimte is schaars in België en vele groepen leggen er een claim op. Huisvesting, economie, landbouw, recreatie, of natuur?
De uitdagingen voor het klimaat, de mobiliteit, de wooncrisis en de zorg maken het niet meer mogelijk om gewoon meer van hetzelfde te doen. We moeten op heel wat vlakken slimme keuzes maken.
Veel daarvoor hebben te maken met de inname van ruimte. De ruimte is schaars in België en vele groepen leggen er een claim op. Huisvesting, economie, landbouw, recreatie, of natuur?
Recente Europese wetgevingen hebben de puzzel nog wat moeilijker gemaakt. Er moeten meer bossen komen, natuurgebieden moeten beschermd en hersteld worden, de landbouw moet duurzamer worden en moet af van stikstofdeposits, nitraatvervuiling en pesticiden.
De bouwshift maakt dat ook de ruimte waar nog gebouwd mag worden, krimpt. Dus moeten we meer in de hoogte bouwen, functies combineren en sommige activiteiten afstoten. In de stad claimen mensen dan weer opnieuw de openbare ruimte en wil men straten omvormen tot groene, autoluwe zones.
Housing first
Het structurele tekort aan betaalbare (huur)woningen, waardoor heel wat mensen moeite hebben om een betaalbare woning te vinden, zorgt voor een echte wooncrisis in heel wat gemeenten. De markt lijkt zichzelf niet te corrigeren en gemeenten moeten hun verantwoordelijkheid nemen. Wonen is een grondrecht.
Wij pleiten voor initiatieven gericht op dak- en thuislozen, zoals Housing First, een methodiek om dak- en thuislozen als eerste stap in hun re-integratie een vaste woning aan te bieden. Een dak boven je hoofd is essentieel om andere problemen aan te pakken. Voor de mensen in de straat betekent het minder confrontatie met dakloosheid.
Tenminste als er tegelijkertijd gezorgd wordt voor huisvesting van asielzoekers die het asielcentrum moeten verlaten. Anders blijven zij nog steeds aangewezen op de straat.
Niet alleen dak- en thuislozen en asielzoekers, maar ook alleenstaanden en jonge starters hebben nood aan betaalbare woningen. Elke gemeente moet een ambitieus bouwprogramma opstellen om aan die grote vraag tegemoet te komen. Er is overal nood aan meer sociale woningen, betaalbare huurwoningen, koopwoningen, en starterswoningen. Dat zijn investeringen die sociaal zijn en tegelijkertijd helpen om het patrimonium te verduurzamen.
Voorkooprecht voor woonmaatschappij
Natuurlijk hebben de gemeenten daarvoor gronden nodig. Gronden die schaars zijn. Waardoor de noodzaak er is om in de hoogte te bouwen. Maar vandaar ook onze oproep om bij de verkoop van gronden door de gemeente voorkooprecht te geven aan de woonmaatschappij of sociale projectontwikkelaars.
En vandaar onze oproep om een uitzondering te maken voor woonmaatschappijen die een woonuitbreidingsgebied willen aansnijden.
Sinds de fusie van alle sociale huisvestingsmaatschappijen en sociale verhuurkantoren naar één woonactor per gemeente hebben de gemeenten heel wat hefbomen om een sociaal woonbeleid te realiseren.
Met de samenstelling van de nieuwe woonmaatschappij – sinds de fusie van alle sociale huisvestingsmaatschappijen en sociale verhuurkantoren naar één woonactor per gemeente – hebben de gemeenten alvast heel wat hefbomen om zo’n sociaal woonbeleid te realiseren.
Zorgzame communities
Met een snel vergrijzende bevolking nemen de zorgnoden op alle vlakken toe. Ook hier lijkt het alsof het aanbod de vraag niet langer kan volgen. Door de krapte op de arbeidsmarkt moet de zorg bovendien efficiënter georganiseerd worden. In de gemeente kan dat onder meer via zorgzame buurten.
De zorgsector is in groeiende mate bezorgd om hoe ze de sterke vergrijzing van de bevolking kan opvangen. Traditioneel richt het beleid zich erop om mensen zo lang mogelijk in hun eigen huis te laten, en pas wanneer dat niet meer mogelijk is over te schakelen naar zorg in een woonzorgcentrum.
Daarvoor zijn tal van gezinsondersteunende en thuisverplegingsdiensten in de weer. Maar de vrees leeft dat er door de krapte op de arbeidsmarkt te weinig personeel zal zijn om in heel Vlaanderen van dorp naar deelgemeente rond te rijden om mensen te verzorgen.
Stilaan groeit het besef dat men de zorg voor mensen beter moet concentreren, dat het goed zou zijn dat oudere mensen op tijd verhuizen naar een woning die meer in een dorpskern ligt, zodat zorgfuncties kunnen gecombineerd worden.
Zorgzame buurten spelen al in op die nood. Het is aan lokale besturen om dat concept verder uitwerken. Bovendien is het een goed recept tegen vereenzaming. Het wordt immers gemakkelijker om een netwerk te bouwen rond een groep van ouderen die in dezelfde buurt wonen.
Gemeentebesturen brengen mensen samen
Dat brengt een soms veronachtzaamde uitdaging voor gemeenten met zich mee: community building. Initiatieven stimuleren die mensen bij elkaar brengen, met elkaar laten samenleven en werken. Die laten voelen dat het hier goed leven is, ondanks de dreiging van klimaatverandering of oorlog.
In dat kader plaatsen we ons pleidooi voor een bloeiend verenigingsleven, liefst in elk dorp en elke deelgemeente. Daarbij horen ontmoetingsplekken allerlei, zoals sport- en speelruimte, of vergaderlocaties voor verenigingen. Maar in plattelandsdorpen moet er ook meer aandacht komen voor vernieuwende initiatieven die sommige basisdiensten opnieuw tot bij mensen brengen, zoals mobiele winkels.
In plattelandsdorpen moet er meer aandacht komen voor vernieuwende initiatieven die sommige basisdiensten tot bij mensen brengen, zoals mobiele winkels.
Gemeenten hebben heel wat tools om daarmee aan de slag te gaan. Het is verleidelijk om gemeentelijke infrastructuur en gronden te verkopen aan de hoogste bieder, maar dat is kortzichtig. Community building heeft publieke ruimte en infrastructuur nodig.
Community building vergt bovendien dat je burgers bij het beleid betrekt. Vormen van burgerbevraging en co-creatie kregen al experimenten, soms met succes en soms met erg gepolariseerde debatten tot gevolg. Veel hangt af van de manier waarop burgerparticipatie wordt aangepakt.
Het is aangewezen om in de volgende bestuursperiode in elke gemeente een duurzaam kader voor burgerparticipatie te creëren, zodat burgers duidelijk weten wanneer en hoe ze betrokken zullen worden. We leggen de piste op tafel om de lokale adviesraden daarin een rol te laten spelen. Zij kunnen op een neutralere manier bevragingen organiseren, over duidelijk afgebakende vraagstellingen.
Samen klimaatopwarming tackelen
Europese wetgeving vereist de omzetting van maatregelen om CO2 en stikstof te reduceren, de biodiversiteit te beschermen, water- en luchtkwaliteit te verbeteren, aan natuurherstel te werken, en waterlopen overstromingsbestendig te maken. De klimaatopwarming laat zich vandaag al sterk voelen en dwingt alle overheidsniveaus tot een meer doortastend beleid.
Nu het klimaatbeleid stilaan vorm heeft gekregen in tientallen nieuwe wetten en decreten, is het aan de komende legislatuur om daar uitvoering aan te geven.
Gemeenten hebben niet alles in handen, maar kunnen toch veel faciliteren. Zo weten we dat het belangrijk is dat mensen hun huis renoveren en omschakelen naar duurzame energiebronnen, zoals warmtepompen en zonne-energie. Dat gebeurt vandaag al en wordt ondersteund met premies, maar het zou sneller en goedkoper kunnen als renovatie en investeringen in zonne-energie collectief worden aangepakt op wijkniveau.
Dat zou de aankoop van materialen goedkoper maken, mensen ontzorgen en een hele wijk klimaatneutraal maken. Zo’n collectieve aanpak kunnen gemeenten faciliteren.
De strijd tegen klimaatopwarming is voor een aanzienlijk deel een strijd tegen CO2-uitstoot. Dat betekent dat gemeenten niet alleen moeten inzetten op de isolatie van haar eigen gebouwen en burgers daarbij moet ondersteunen, maar dat ze ook de omschakeling naar elektrische auto’s moeten faciliteren.
Tijdens de komende legislatuur zullen, op een termijn van vier jaar, zo goed als alle bedrijfswagens elektrisch worden. Daarvoor worden ze fiscaal gestimuleerd. Dat betekent dat gemeenten zeer snel zullen geconfronteerd worden met een stijgende vraag naar laadpalen.
Voor wie er komt werken of winkelen, maar zeker ook in de woonwijken, waar weinig mensen een eigen oprit of garage hebben. Zij zijn aangewezen op publieke laadinfrastructuur. Wanneer het grote publiek de switch naar elektrische auto’s maakt, zal die vraag nog verder stijgen. Het is nu de tijd om na te denken hoe en waar al die laadpunten moeten komen.
Mobiliteitsplannen
Daarnaast moeten gemeenten mee uitvoering geven aan het mobiliteitsplan dat vorige legislatuur in elke vervoersregio werd uitgewerkt. Het openbaar vervoer werd hertekend en moet nu worden aangevuld met nieuwe vormen van vervoer op maat. Fietspaden moeten veiliger en de doorstroom van bussen beter.
Hoewel het openbaar vervoer geen bevoegdheid is van de gemeenten, hebben zij een dikke vinger in de pap gekregen bij de organisatie van het openbaar vervoer. Voor de volgende legislatuur is het belangrijk dat gemeenten er mee voor zorgen dat het vervoer op maat in landelijke gebieden van de grond komt.
Met deze vijf uitdagingen moeten de volgende bestuursploegen aan de slag.Het belooft geen gemakkelijke klus te worden. Maar zolang de gemeenten gaan voor een socialer, duurzamer en democratischer beleid, zonder groepen uit te sluiten of grondrechten te ontzeggen, hebben ze aan beweging.net een partner.
